Trabzon kent folkloru
Urban folklore of Trabzon
- Tez No: 776250
- Danışmanlar: PROF. DR. KEMAL ÜÇÜNCÜ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Tarihi kent dokusu, Trabzon, Trabzon-Ortahisar, Türk folkloru, Historical urban tissue, Trabzon, Trabzon-Ortahisar, Turkish folklore
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kentler, bir yerleşim yeri olmanın ötesinde farklı ekonomik, demografik ve toplumsal yapıların kesişim noktasında olan çok katmanlı kültürel yapıya sahip mekânlardır. Bu yönüyle toplumların maddi ve manevi kültürel üretimlerine ev sahipliği yapan kentler, kendine özgü folklorik bir yapıya sahiptir. Kentte üretilen maddi ve manevi kültürel üretimler kent folkloru dâhilinde incelenir. Öte yandan gerek Batı literatüründe gerekse Türkiye'de kent folkloruna ilişkin araştırmalar sınırlı düzeyde kalmış, özellikle kent folkloruna ilişkin çalışmalar bulunsa da bu araştırmalar tematik olarak kentin öne çıkan folklor unsurları ile sınırlı kalmış, kente bütüncül bir şekilde yaklaşan ve kent folklorunun kuramsal çerçevesini sunan bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çalışma ile kent folkloru literatüründe yer alan kuramsal boşluğu doldurmak ve bir kentin folkloruna dair bütüncül bir yaklaşım getirmek amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda coğrafî konumu, limanı ve İpek Yolu üzerinde yer alması nedeniyle tarih boyunca stratejik öneme sahip olan ve köklü bir kent kültürüne sahip Trabzon kent merkezi örneklem olarak belirlenmiştir. Çalışmada tarihî bir sınırlama gözetilmeksizin kent folkloru bağlamında ele alınan konulara ilişkin en eski belgelerden itibaren tüm resmî kayıt ve belgeler incelenmiş; bunun yanı sıra yazılı kaynaklarda yer almayan bireysel deneyimler, kişisel tarih anlatıları, fotoğraflar, literatüre yansıyan anılar ve sosyal medya paylaşımları dikkate alınmıştır. Ayrıca kentin kültürel belleğine hâkim olan 40 kentli ile yapılan sözlü tarih görüşmelerinden elde edilen bilgiler doğrultusunda, Trabzon'un kültürel birikimi ve folkloru bütüncül bir şekilde ortaya konmuştur. Bu bağlamda gündelik yaşam deneyimleri, tarihi, kentsel hafıza ve bireysel anlatıları merkeze alan sözlü tarih yöntemi, kentin kültürel birikimini anlamada önemli bir araç olarak kullanılmıştır. Sözlü tarih verilerinden hareketle örneklem olarak belirlenen Trabzon'un kadim geçmişi ve tarih boyunca ev sahipliği yaptığı çeşitli medeniyetlerin kültürel etkisiyle şekillenen Batı eksenli bir kent kültürüne sahip olduğu ve bu kültür dairesinde buluşan kentlilerce üretilen zengin bir folklorik kimliğe sahip olduğu ortaya konmuştur. Bu bağlamda çalışma, bir kentin folkloruna bütüncül şekilde yaklaşmanın yol haritasını literatüre sunmakta ve bu kuramsal çerçeveyi Trabzon kenti üzerinde uygulanmıştır. Böylece çalışmada sunulan kent folklorunun kuramsal çerçeve, kent folkloruna yönelik gelecekte yapılacak araştırmalar için kavramsal, yöntemsel ve uygulamalı bir temel oluşturabileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Cities are not merely residential settlements; they are spaces that possess multilayered cultural structures shaped by the intersection of diverse economic, demographic and social dynamics. In this respect, cities host the material and intangible cultural productions of societies and embody a distinct folkloric structure. The cultural productions generated within the urban sphere are examined within the scope of urban folklore. However, both in Western literature and in studies conducted in Türkiye, research on urban folklore has remained limited. Particularly, studies that reveal the theoretical framework and dynamics of urban folklore and examine a city's folklore holistically based on these dynamics are scarce. This study aims to fill this theoretical gap in the urban folklore literature and to propose a holistic approach to the folklore of a city. For this purpose, the city center of Trabzon—possessing deep-rooted urban culture due to its geographical location, port and its strategic position on the Silk Road throughout history—was selected as the sample. Without imposing any historical limitation, all available official records and documents related to the topics examined within the context of urban folklore were reviewed, along with individual experiences, personal historical narratives, photographs, published memoirs and social media posts that are not represented in written sources. In addition, information obtained from oral history interviews with 40 residents who possess extensive knowledge of the city's cultural memory was used to reveal Trabzon's cultural heritage and folklore in a holistic manner. In this regard, the oral history method—which places everyday life experiences, history, urban memory and individual narratives at the center—was employed as an important tool to understand the city's cultural accumulation. Based on the oral history data, it has been demonstrated that Trabzon—selected as the sample of the study—possesses a Western-oriented urban culture rooted in ancient times and shaped by the cultural influences of various civilizations throughout history, and that it bears a rich folkloric identity produced by city dwellers who share this cultural sphere. Accordingly, the study offers a roadmap for approaching the folklore of a city in a holistic manner and renders this theoretical framework applicable through the example of Trabzon. Thus, the study shows that the theoretical approach developed through the Trabzon case can provide a conceptual, methodological and practical foundation for future research on urban folklore.
Benzer Tezler
- Trabzon ve çevresi davranış folkloru üzerine bir araştırma
A research on the behavior folklore of Trabzon region
BUSE ASENA DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıKaradeniz Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA AÇA
- Trabzon Yomra ilçesi aile folkloru üzerine bir araştırma
A research on family folklore of Trabzon Yomra district
İREM YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk Bilimi (Folklor)Karadeniz Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL ÜÇÜNCÜ
- Trabzon ili Maçka ilçesinin sözlü ve maddi kültür kadrolarının derlenmesi, tasnifi ve halkbilimsel açıdan incelenmesi
Compiling and classifing Trabzon prefecture's Maçka township's verbal and material culture, and analyzing in with folkloral way
BERK YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Halk Bilimi (Folklor)Karadeniz Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL ÜÇÜNCÜ
- Trabzon ili geleneksel halk bilgisi ve etnografyası
Traditional folk knowledge and ethnography of Trabzon province
BERK YILMAZ
Doktora
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıKaradeniz Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL ÜÇÜNCÜ
- Geleneksel bilginin değişim ve dönüşümü: Cudibey ve Elmaalan mahalleleri örneği
The change and transformation of traditional knowledge: The case of Cudibey and Elmaalan neighborhoods
ÇİĞDEM GÜRSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk Bilimi (Folklor)Hacettepe ÜniversitesiTürk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞİRİN YILMAZ