İlk dönem işârî tefsirde rivayet
Narration in early ṣūfī tafsīr
- Tez No: 910176
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HARUN ŞAHİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: İslam Araştırmaları, Tefsir, İşari Tevil, Rivayet, Kavramlar Abdullah b. Abbas, Hasan Basrî, Tüsterî ve Kuşeyrî, Islamic Studies, Qurʾānic Exegesis, Ṣūfī (Ishārī) Interpretation, Narration, Concepts, ʿAbdallāh Ibn ʿAbbās, al-Ḥasan al-Baṣrī, al-Tustarī and al-Qushayrī
- Yıl: 2024
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, erken dönem işârî tefsirde rivayet-işaret ilişkisini tespit etmeyi ve şu soruları cevaplamayı amaçlamıştır: (I) Başta İbn Abbas ve öğrencilerinin tefsir ve tevilleri olmak üzere, ilk dönem işari tefsirde naklin yeri, yayılışı ve yorumlanışı nasıl gelişmiştir? (II) Hasan Basrî (ö. 110/728), Tüsterî (ö. 283/896) ve Kuşeyrî'nin (ö. 465/1072) Kur'an yorumlarında, zihin dünyalarında hangi kavramlar ön plana çıkmıştır? Bu sözcükler, hangi ölçüde etimolojik kökenleri, Kur'an öncesi ve nüzul dönemi manalarına uygun bir şekilde yorumlanmıştır? (III) İlgili alimlerin zühd ve tasavvuf anlayışı ne denli ilk dönem hadis ve tefsir geleneğindeki verilere dayanmıştır? Bu doğrultuda tefsir geleneğinde Hasan Basrî'ye atfedilen tefsir rivayetlerinin bir derlemesi olan Tefsīru'l-Ḥasani'l-Baṣrī, Tüsterî'nin Tefsīru'l-Ḳur'āni'l-ʿAẓīm ve Kuşeyrî'ye ait Leṭāʾifu'l-İşārāt adlı tefsirlerdeki nakil ele alınmış, ilgili müfessirlerin Kur'an tevilleri rivayet-işaret bağı perspektifiyle incelenmiş ve görüşlerindeki temel kavramları tespit etmek suretiyle analiz edilmiştir. Üç alimin ortak merkezi konusunun kalp olduğu görülmüştür. Kütüb-i Tisʿa'da yer alan sahih hadislerde ele alınan bu kavram, mutasavvıflara göre Kur'an'ın en önemli konularından kabul edilmiştir. Ancak züht, havf, necat, hikmet, ihlas ve ihsan gibi kalbin ahvaline dair kavramlara gelince durum farklılık arz etmiştir. Her alim bu kavramlara kendi bilgi birikimi, zihin ve gönül dünyasına göre farklı bir perspektiften bakmış ve farklı anlamlar yüklemiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to determine the relationship between prophetic narration and ishārī interpretation in early Ṣūfī Qurʾānic Commentary by answering the following questions: (I) What is the place, dissemination, and interpretation of narration in early ishārī tafsīr, especially the narrations attributed to Ibn Abbas and his students? (II) Which concepts come to the fore in the Qurʾānic interpretations of al-Ḥasan al-Baṣrī (d. 110/728), al-Tustarī (d. 283/896) and al-Qushayrī (d. 465/1072)? To what extent have these concepts been interpreted in accordance with their etymological origins and their meanings in the pre-Quran and revelation eras? (III) To what degree are the relevant scholars' understanding of asceticism (al-zuhd) and Sufism (al-taṣawwuf) based on authentic data in the early hadith and tafsir tradition? In this regard, we examined the narrations in the following Qurʾānic commentaries: Tafsīr al-Ḥasan al-Baṣrī; a collection of Qurʾānic interpretations attributed to al-Ḥasan al-Baṣrī, al-Tustarī's Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm, and al-Qushayrī's Laṭāʾif al-Ishārāt. Also, we tackled the commentaries on these narrations and analyzed the main concepts of the scholars. We have determined that the common central subject of the three scholars is the heart (ḳalb). In the Ṣūfī tradition, this concept emerges as one of the most prominent themes within Qurʾānic discourse, which is also discussed extensively in authentic prophetic narrations in al-Kutub al-Tisʿa. However, the situation is different when it comes to concepts that revolve around the states of the heart, such as asceticism (zuhd), fear (khawf), salvation (najāt), wisdom (ḥikma), sincerity (ikhlāṣ) and righteousness (iḥsān). Each scholar has evaluated these from a different perspective and attributed different meanings to them depending on their knowledge and state of mind.
Benzer Tezler
- Kur'ân'da vücûh-nezâir ve tefsirdeki yeri
Al-wujuh wa al-nazair in the Qur'an and its place in tafsir
NADİYE BULUT
Doktora
Türkçe
2025
DinBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAHATTİN ÖZ
- Tefsiru'l-Menar'da geleneksel tefsir anlayışı eleştirilerinin değerlendirilmesi (I-II.cilt özelinde)
An evaluation of the critique of the traditional tafsir approach in Tafsir al-Manar (regarding volumes I-II.)
MURAT ÖZOKUDAN
Doktora
Türkçe
2026
DinAkdeniz ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EYÜP YAKA
- Bursevi'nin Rûhu'l-Beyân tefsirinin Kur'an ilimleri bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of Bursevi's Ruhu'l-Beyan in the context of Quranic sciences
SILA İSKEÇELİ
Doktora
Türkçe
2023
DinRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN MOLLAİBRAHİMOĞLU
- Âlûsi'nin mübhem ayetlere yaklaşımı
Al-Alûsi's approach to ambiguous verses
SEDA ERTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinKafkas ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET KARA
- Sûfîlerin ibadetlerle ilgili ahkâm ayetlerine yaklaşımı
The sufis' approach to the verses related to worshi̇p
MUSTAFA ŞEREF AYDIN