Yıkım sonrası kentsel doku yenilemesi : Diyarbakır suriçi bölgesi örneği
Post-destruction urban fabric renewal : The case of Diyarbakir suriçi district
- Tez No: 945249
- Danışmanlar: PROF. DR. NEZİH RECEP AYSEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
2015 yılında Diyarbakır'ın tarihî Suriçi bölgesinde yaşanan yıkımın ardından başlayan kentsel dönüşüm süreci, tekil bir fiziksel yenileme girişimi olarak değil; mekânsal, toplumsal ve kültürel düzeylerde etkileri bulunan çok katmanlı bir müdahale süreci olarak değerlendirilmektedir. Özgün taş mimarisi, dar sokakları ve avlulu konut tipolojisiyle dikkat çeken Suriçi bölgesi, bu süreçte yalnızca mekânsal yapısı bakımından değil; mülkiyet ilişkileri, tarihî süreklilik ve kentsel hafıza açısından da derin bir dönüşüm geçirmiştir. Çalışmada, travma sonrası kentsel doku yenilemesi bağlamında ulusal ve uluslararası örnekler incelenmiş; morfolojik analiz, tipolojik değerlendirme ve dokümantasyon süreçleri üzerinden Suriçi'nde uygulanan yöntem değerlendirilmiştir. Uygulama alanı olarak seçilen Hasırlı Mahallesi, ilk dönüşüm uygulamalarının gerçekleştirildiği ve geleneksel doku ile en belirgin kopuşun yaşandığı alan olması nedeniyle detaylı biçimde analiz edilmiştir. Alan çalışmasında tarihî ve güncel haritalar, hava fotoğrafları, planlar ve yerinde gözlemler kullanılmış; yapı ve kent ölçeklerinde karşılaştırmalı değerlendirmeler yapılmıştır. Elde edilen bulgular, yenileme sürecinde inşa edilen yapıların çoğunlukla standartlaşmış konut tipolojileriyle yeniden üretildiğini ve bu yapıların yerel yaşam biçimleriyle uyum göstermediğini ortaya koymaktadır. Kamulaştırma politikaları sonucunda mülkiyetin el değiştirmesi, mahalle sakinlerinin kentle olan tarihî bağlarını zayıflatmış; kullanıcıların yeni mekânlarda kendi ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çeşitli fiziksel müdahalelere yöneldiği gözlemlenmiştir. Bu durum, mekânsal yabancılaşma kadar sosyal aidiyetin de zedelenmesine yol açmıştır. Travma sonrası gerçekleştirilen kentsel müdahalelerin, özellikle köklü toplumsal ilişkiler ağına sahip ve tarihî katmanları yoğun olan yerleşim alanlarında, beklenen sonuçları vermekte zorlandığı, literatürde sıkça vurgulanan bir olgudur. Fiziksel yenilemenin tek başına toplumsal iyileşmeyi sağlayamaması, bu tür süreçlerin karmaşık ve çok katmanlı doğasına işaret etmektedir. Bu bağlamda, Suriçi bölgesi örneği; yıkım sonrası dönemde uygulanan kentsel müdahalelerin sınırlarını ve sosyo-kültürel etkilerini ortaya koyan anlamlı bir örnek teşkil etmektedir. Sonuç olarak, bu tez; Diyarbakır Suriçi bölgesinde yürütülen kentsel dönüşüm sürecini yalnızca fiziksel yenileme olarak değil, aynı zamanda kentsel hafızanın, toplumsal ilişkilerin ve mekânsal aidiyetin dönüşümü olarak ele almaktadır. Çalışma, yıkım sonrası müdahalelerin yalnızca yapı ölçeğinde değil; sosyal ve kültürel boyutlarda da ele alınması gerektiğini savunmakta; koruma, katılım, esneklik ve belgeleme temelli bütüncül yaklaşımların önemine dikkat çekmektedir.
Özet (Çeviri)
Following the destruction that occurred in Diyarbakır's historic Suriçi district in 2015, the urban transformation process initiated in the area has been evaluated not as a singular physical renewal effort, but as a multilayered intervention with spatial, social, and cultural implications. Characterized by its multi-layered historical structure, distinctive stone architecture, narrow streets, and courtyard-based housing typology, Suriçi has undergone a profound transformation not only in its spatial structure but also in terms of property relations, historical continuity, and urban memory. Within the scope of this study, national and international cases of post-traumatic urban fabric renewal have been examined, and the approach implemented in Suriçi has been assessed through morphological analysis, typological evaluation, and documentation processes. Hasırlı Neighborhood was selected as the primary case area due to being the site of the first reconstruction interventions and representing the most evident rupture from the traditional urban fabric. The field study employed historical and contemporary maps, aerial photographs, site plans, and direct observations, and conducted comparative analyses at both building and urban scales. The findings reveal that the new housing units constructed during the renewal process were predominantly based on standardized typologies that failed to align with local patterns of living. The shift in property ownership due to expropriation policies weakened residents' historical ties to the city, and many users were observed to make informal physical modifications in an attempt to accommodate their spatial needs. This phenomenon has led not only to spatial alienation but also to a decline in social belonging. It is frequently noted in the literature that post-traumatic urban interventions, especially in historically layered areas with strong social networks, often fall short of producing the intended outcomes. The inability of physical reconstruction alone to foster social recovery reflects the complex and multi-dimensional nature of such processes. In this regard, the case of Suriçi stands as a significant example that reveals the limitations and socio-cultural impacts of post-destruction urban interventions. In conclusion, this thesis approaches the urban transformation process in Diyarbakır's Suriçi not merely as a matter of physical renewal, but as a transformation of urban memory, social relations, and spatial attachment. It argues that post-destruction interventions must be addressed not only at the architectural scale, but also through social and cultural dimensions—emphasizing the need for comprehensive approaches based on preservation, participation, flexibility, and documentation.
Benzer Tezler
- Geleneksel konutlarda ahşap yapı konstrüksiyonları Ankara Erzurum Mahallesi örneği
Başlık çevirisi yok
MUALLA KALFAGİL
- Tavşanlarda, tavşan beyin tromboplastini enjeksiyonu ile yaygın damar içi pıhtılaşmasının deneysel olarak gösterilmesi
Başlık çevirisi yok
NACİYE İŞBİL
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
FizyolojiUludağ ÜniversitesiFizyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. KASIM ÖZLÜK
- Perde çerçeve sistemlerinin dinamik analizi ve uygulama için bir hesap programının geliştirilmesi
Başlık çevirisi yok
NECATİ ATICI
- Heparin ve heparin fraksiyonlarının yaygın damar içi pıhtılaşması oluşumu üzerine etkileri
Başlık çevirisi yok
SUMRU ULUDAĞ
- Makyavelizm ve Christopher Marlowe'dan makyavelist bir oyun: The Jew of Malta
Başlık çevirisi yok
İBRAHİM YEREBAKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
Sahne ve Görüntü SanatlarıAtatürk ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. YILDIZ AKSOY
- Dağbaşı (Trabzon) bölgesinde yüzeylenen alt bazik (jura)- granitoyid (üst kretase) formasyonlarının petrografik-jeokimyasal özellikleri
Başlık çevirisi yok
CÜNEYT ŞEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
Jeoloji MühendisliğiKaradeniz Teknik ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELÇUK TOKEL