Yapay zekaya dayalı posthumanist argümanların kelâmi ve hukuki açıdan değerlendirilmesi
Kalāmic and legal analysis of posthumanism arguments based on artificial intelligence
- Tez No: 950923
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET BULGEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Felsefe, Hukuk, Religion, Philosophy, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kelam Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, yapay zeka teknolojisinin yükselen etkisiyle birlikte Posthumanist iddiaların bu teknolojiyle ilişkilendirilerek ileride daha fazla gündeme geleceği öngörülmektedir. Posthumanizm; insanın merkezî konumunun tarihsel bir kurgu olduğunu savunarak, insan-hayvan-makine ayrımlarını geçersiz kılmakta ve düz bir ontoloji önermektedir. Bu bağlamda çalışmada, Posthumanist paradigmanın dünya tasavvuru ve temel iddiaları ortaya konulmaktadır. Literatürde Posthumanizme kelâmî perspektiften odaklanan bir tez çalışmasına rastlanmamıştır. Bu doğrultuda çalışma; Posthumanizm için önemli bir kuramcı olan Donna Haraway'in Cyborg Manifesto'sunda zikredilen iddiaları kelâmî perspektiften incelemeyi ve hukuka olası yansımasını keşfetmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, Posthumanist iddialar dört başlık altında toplanmış ve özellikle Mâtürîdî kelâm geleneği ekseninde bu iddiaların hangi başlıklar altındaki tartışmalara karşılık gelebileceğinin tespitine çalışılmıştır. Bu çalışma, Posthumanist felsefeye doğrudan bir cevap vermeyi değil, bu düşüncenin klasik kelâmcılar tarafından nasıl karşılanabileceğine dair bir çerçeve sunmayı hedeflemektedir. Kelâm geleneğinde insan; teklîfe muhatap olması hasebiyle varlık hiyerarşisinde üstün olarak konumlandırılmaktadır. Bu sebeple Mâtürîdî kelâmında düz bir ontoloji kabul edilmemektedir. Posthumanizmin fâilliğe ilişkin iddiaları, kelâmcıların“ilim”ve“kudret”gibi arazların yalnızca“hayat”sahibi varlıklarda bulunabileceğine dair görüşleriyle çelişmektedir. Yapay zeka, hayat sahibi olmadığından, kelâmî bakımdan bir fâil ve bilgi sahibi bir varlık olarak değerlendirilemeyecektir. Posthumanizmde sanal ile gerçek arasındaki ayrımın ortadan kaldırılması iddiası ise kelâmî ontolojiyle uyumlu değildir. Zira kelâmî bir ilke olarak, eşyanın hakikatleri sabittir. Posthumanist felsefenin hukuka olası yansıması, yapay zekaya özel bir hukuki statü verilmesinin gündeme gelmesi üzerinden gerçekleşebilir. Ancak böyle bir statü, gelecekte kalıcı çözüm sunmak yerine daha zorlu problemlere ve adaletsizliklere kapı aralayabilir. Kelâmî ve hukuki açılardan yapay zekaya fâillik ya da hukuki kişi statüsü atfetmek problemli görünmektedir.
Özet (Çeviri)
This study anticipates that Posthumanist claims will gain increasing relevance in connection with the growing influence of AI technologies. Posthumanism rejects the centrality of the human as a historical construct, challenges the human-animal-machine distinction, and promotes a non-hierarchical ontology. Within this framework, the study outlines the Posthumanist worldview and its core assertions. A review of the literature reveals a lack of kalāmic analyses of Posthumanism. Accordingly, this research aims to explore the Posthumanist claims—particularly those expressed in Donna Haraway's Cyborg Manifesto—from a kalāmīc perspective and to examine their possible legal implications. The claims are categorized under four main themes and analyzed primarily within the context of the Māturīdī kalām. Rather than offering a direct refutation, the study presents a conceptual framework for how classical Muslim theologians might engage with Posthumanist thought. In kalām, the human is ontologically superior due to being the subject of divine obligation (taklīf), and thus a flat ontology is not accepted in Māturīdī theology. Posthumanist views on agency conflict with the kalāmīc stance that attributes such as knowledge and power require life. Since AI lacks life, it cannot be considered a knowing or acting being. Similarly, the Posthumanist denial of the real-virtual distinction contradicts the kalām principle of the fixed essence of things. The possible reflection of posthumanist philosophy on law may be granting legal personhood to AI. But this may lead to deeper ethical and legal issues. From both kalāmīc and legal perspectives, assigning agency or personhood to AI appears problematic.
Benzer Tezler
- Yapay zekâ çağında öznenin yeniden kuruluşu: Kuramsal bir tartışma
The reconstitution of subjectivity in the age of artificial intelligence: A theoretical discussion
RODİ HAZNEDAROĞLU
Doktora
Türkçe
2026
SosyolojiMardin Artuklu ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADNAN ÇETİN
DOÇ. DR. DEVRİM ERTÜRK
- Redefining humanity: Posthumanism in Kazuo Ishiguro's Never Let Me Go and Ian McEwan's Machines Like Me
İnsanlığı yeniden tanımlamak: Kazuo Ishiguro'nun Beni Asla Bırakma ve Ian McEwan'ın Benim Gibi Makineler romanlarında posthümanizm
ERCAN EZİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İngiliz Dili ve EdebiyatıKarabük ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDUL SERDAR ÖZTÜRK
- Yapay zekaya dayalı ara verme etkisi ile öğrenme kalıcılığının arttırılması
Increasing learning retention using artificial intelligence based spacing effect
ÖZGÜR KOVAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolPamukkale ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEZAİ TOKAT
- Yapay zekâya dayalı anlamsal video işleme yöntemlerinin tıpta kullanılabilirliğinin araştırılması
Investigation of usability of artificial intelligence semantic video processing methods in medicine
HASAN UCUZAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Biyoistatistikİnönü ÜniversitesiBiyoistatistik ve Tıp Bilişimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEK GÜLDOĞAN
- Yapay zekâya dayalı araç plaka tanıma sistemi
Vehicle license plate recognition system based on artificial intelligence
ASLI GÖDE
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Bilim ve TeknolojiOsmaniye Korkut Ata ÜniversitesiYönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET DOĞAN