Grammatikalisierung der Verben et- und yap- im Türkeitürkischen
Türkiye Türkçesinde et- ve yap- Fiillerinin Gramatikleşmesi
- Tez No: 952055
- Danışmanlar: PROF. DR. MARCEL ERDAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2005
- Dil: Almanca
- Üniversite: Johann-Wolfgang-Goethe-Unıversıtat
- Enstitü: Yurtdışı Enstitü
- Ana Bilim Dalı: Türkoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç Bu çalışmanın amacı, Türkçedeki et- ve yap- fiillerinin dildeki rolünü incelemek, özellikle onların gramatikleşme süreçleri ve yardımcı fiil işlevleri bağlamında Türk dillerindeki yerini ortaya koymaktır. Yöntem Araştırma, hem senkronik (eşzamanlı) hem de diyakronik (tarihsel) perspektiflerden yürütülmüş; Türkçedeki veriler, diğer Türk dilleri ve farklı dil temas bölgelerindeki kullanımlarla karşılaştırılmıştır. Ayrıca nominal yapılar ve yardımcı fiil işlevleri üzerine yapılmış önceki çalışmalar değerlendirilerek genişletilmiştir. Bulgular et- ve yap- fiilleri, salt yardımcı fiiller değil, aynı zamanda tam fiil, pro-fiil ve ara kategori gibi işlevsel konumlarda da görülmektedir. Bu fiiller, yalnızca eylem bildirme değil; zorunluluk, olanaksızlık gibi modal kategorilerle de ilişkilidir. Daha önce göz ardı edilen birçok dilsel rol, bu çalışmada sistematik biçimde ortaya konmuştur. Sonuç et-, yap- ve eyle- fiilleri, Türk dillerinde kategori dışılaşma (dekategorisierung) ve gramatikleşme sürecinin önemli örnekleridir. Bu fiiller, hem yardımcı hem bağımsız işlevler üstlenerek Türkçenin dil yapısında geçiş kategorileri oluşturmakta, Türk dillerinin evriminde önemli bir dilsel katmanı temsil etmektedir.
Özet (Çeviri)
Aim The aim of this study is to examine the role of the Turkish verbs et- and yap-, with a particular focus on their grammaticalization processes and functions as auxiliary verbs within the Turkic languages. Method The research was conducted from both synchronic and diachronic perspectives. The data from Turkish were compared with other Turkic languages and contact areas. Previous studies that analyzed these verbs mainly in relation to nominal structures as auxiliary verbs were revisited and expanded. Findings et- and yap- are not limited to auxiliaries but also appear as full verbs, pro-verbs, and intermediate categories. These verbs are linked not only to verbal constructions but also to modal meanings such as obligation and impossibility. The study highlights linguistic roles and functions that had largely been overlooked in earlier research. Conclusion The verbs et-, yap-, and eyle- exemplify processes of decategorization and grammaticalization in Turkic languages. They function at the intersection of auxiliary and full verb categories, thus representing transitional classes that play a key role in the linguistic evolution of Turkish and other Turkic languages.