Diyarbakır Ovasında çok kriterli karar verme modeli ve CBS entegrasyonu ile yeraltı barajı yer seçimi
Investigation on deterioration mechanisms of the basalts employed in the Di̇yarbakır city walls
- Tez No: 953198
- Danışmanlar: DOÇ. DR. RECEP ÇELİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İnşaat Mühendisliği, Civil Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasının temel amacı, Diyarbakır Ovası'nda yeraltı barajı kurulumu için en uygun alanları belirlemek üzere Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ve TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) çok kriterli karar verme yöntemlerinin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile entegrasyonunu göstermektir. Artan nüfus baskısı, iklim değişikliğinin yarattığı belirsizlikler ve tarımsal su talebinin yükselmesi, özellikle yarı kurak iklim kuşaklarındaki su yönetimi stratejilerinde yenilikçi depolama çözümlerini kaçınılmaz kılmaktadır. Yeraltı barajları, buharlaşma kayıplarını minimize etmeleri ve çevresel etkilerinin düşük olması dolayısıyla alternatif su rezervuarları arasında öne çıkmaktadır. Çalışmada yeraltı barajı yer seçiminde belirlenen 11 parametre (yeraltı su seviyesi, eğim, zemin yapısı, jeoloji, yüzey su kaynaklarına yakınlık, arazi kullanımı, yağış, fay hattı yakınlığı, iletkenlik-depolama katsayısı, akifer durumu ve alüvyon varlığı) raster veri formatında CBS ortamına aktarılmış, her bir kriter üç düzeyli (3–6–9) puanlama ölçeğinde normalize edilmiştir. AHP yöntemiyle kriterler arası ikili karşılaştırmalar gerçekleştirilerek göreli ağırlıklar elde edilmiş ve tutarlılık oranı (CR) kabul edilebilir sınırın altında tutulmuştur. Ardından TOPSIS yöntemiyle, ağırlıklandırılmış kriter değerleri kullanılarak her hücrenin uygunluk skoru hesaplanmış ve 0,70 ≥ skor ≥ 1,00 aralığı“en uygun”, 0,50–0,70 aralığı“orta uygun”ve 0,50 altı“uygun değil”olarak sınıflandırılmıştır. Analiz sonuçları, alüvyonik birikintilerin yoğunlaştığı, düşük eğimli ve yüzey su kaynaklarına yakın bölgelerin yüksek uygunluk skorları (0,76–0,83) sergilediğini ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, sürdürülebilir su yönetimi planlamalarında AHP–TOPSIS tabanlı CBS uygulamasının karar destek aracı olarak etkinliğini göstermekte ve yeraltı barajı projelendirme süreçlerine yol gösterici nitelik taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
The primary objective of this thesis is to identify suitable locations for subsurface dam construction in the Diyarbakır Plain by integrating the Analytic Hierarchy Process (AHP) and the Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) within a Geographic Information System (GIS) framework. Increasing population, climate change, and agricultural water demand have highlighted the need for alternative water storage solutions, especially in semi-arid regions. Subsurface dams offer a sustainable alternative by minimizing evaporation and environmental impact. In this study, eleven parameters—groundwater level, slope, soil texture, geology, proximity to surface water bodies, land use, precipitation, distance to active faults, hydraulic conductivity–storage coefficient, aquifer condition, and alluvial deposit presence—were transferred into the GIS environment as raster layers and normalized using a 3–6–9 scale. Pairwise comparisons using AHP produced relative weights with a consistency ratio (CR) below 10%. Weighted raster data were then analyzed using the TOPSIS method to calculate suitability scores for each grid cell. Scores between 0.70 and 1.00 were classified as“highly suitable,”0.50–0.70 as“moderately suitable,”and below 0.50 as“unsuitable.”The results show that areas with dense alluvial deposits, low slopes, and proximity to surface water bodies exhibit the highest suitability scores. This study demonstrates the effectiveness of GIS-based multi-criteria decision-making approaches for sustainable water resource planning and provides guidance for subsurface dam site selection.
Benzer Tezler
- Hazar Gölü-Ergani (Elazığ vilyeti) çevresinde yaşayan heteroptera türlerin sistematiği ve ekolojisi üzerine araştırmalar
Siystematich-ökologische untersuchurgen uber die ganzen (heteroptera) ausdem gebiet Hazar-see, maden und Ergani (Prov. Elazığ)
SUAT KIYAK
- Diyarbakır Sümerbank Halı ve Bez Fabrikası dokuma işçilerinde solunum fonksiyonunun spirometrik metodla araştırılması
Başlık çevirisi yok
ORHAN DENLİ
Doktora
Türkçe
1985
Göğüs HastalıklarıDicle ÜniversitesiTemel Tıp Bilimleri Bölümü
PROF.DR. HAMİT ÖZGÖNÜL
- Foramen mandibulae ve foramen metale'nin ortopantomografide lokalizasyonlarının tesbiti ve farklı yaş gruplarına göre incelenmesi
Başlık çevirisi yok
SAMİH DİYARBAKIR
- Tonsillo-faranjitis şüpheli 7-17 yaş grubundaki öğrencilerin boğaz kültürlerinden soyutulan aerob patojen mikroorganizmalar
Başlık çevirisi yok
SAFFET ELÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
MikrobiyolojiDicle ÜniversitesiMikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERALP ARIKAN