Toplu taşıma otobüs şoförlerine yönelik öfke yönetimi grup terapisi müdahalesinin geliştirilmesi ve etkinliğinin değerlendirilmesi
Development and evaluation of the effectiveness of an anger management group therapy intervention for public transport bus drivers
- Tez No: 962238
- Danışmanlar: PROF. DR. İLKNUR ÖZALP TÜRETGEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Seyir halinde deneyimlenen öfkenin trafik ihlalleri, hata ve kazalara yol açabildiği bilinmektedir. Özellikle İstanbul gibi trafik ve yolcu yoğunluğunun olduğu bir şehirde profesyonel şoförler açısından trafikte geçirilen sürenin uzunluğu, zaman baskısı ve yolcu ile yaşanan çatışmaları yönetme gibi koşullar öfke yönetim becerisinin önemini artırmaktadır. Bu becerinin gelişmesi hem çalışan sağlığı hem de trafik güvenliği ve hizmet kalitesi açısından önemlidir. Bu nedenle bu araştırmada İstanbul'da toplu taşıma otobüs şoförü olarak çalışan kişilere yönelik bir Öfke Yönetimi Grup Terapisi müdahalesi geliştirilmiş ve öfkeyle ilişkili sonuç değişkenleri (bilgi, düşünce, öfke ifadesi), psikolojik sağlık (anksiyete, depresyon) ve iş tutumları (duygusal emek, iş doyumu, duygusal tükenmişlik) üzerindeki etkinliğinin boylamsal olarak sınanması amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğü'nde otobüs şoförü olarak çalışan araştırma için gönüllü 1451 kişi arasından seçilmiş deney (n= 72) ve kontrol (n= 72) gruplarına rasgele olarak atanmış öfke düzeyi yüksek 144 kişi oluşturmuştur. Ancak iş planı değişikliği ve devamlılık kriterini sağlayamama nedeniyle araştırma 135 katılımcı (deney=66, kontrol=69) ile yürütülmüştür. Deney grubu haftada bir gün gerçekleştirilen 8 oturumdan oluşan grup terapisine katılırken kontrol grubuna herhangi bir müdahale uygulanmamış, sadece ölçüm alınmıştır. Araştırmada bilişsel davranışçı ve gevşeme temelli müdahalelerin bir araya getirildiği Öfke Yönetimi Grup Terapisinin yanı sıra ana müdahaleden 6 ay sonra tek oturumluk bir güçlendirme seansı da uygulanmıştır. Müdahaleden önce, müdahalenin son seansında, müdahaleden sonraki 1. ve 6. ayda ve güçlendirme seansından 1 ay sonra tüm katılımcılardan ilgili değişkenlerde ölçümler alınmıştır. Araştırmada müdahalenin etkisini sınamak için 2 (deney ve kontrol) X 4 (ön test, son test, 1. ay ve 6. ay); ayrıca güçlendirme seansının etkisini incelemek için de 2 (deney ve kontrol) X 2 (6. ay ve 7. ay) deneysel tasarımı kullanılmıştır. Karışık ölçümler için iki yönlü varyans analizlerinin sonuçları her iki müdahale için de grup ile ölçüm etkileşim etkilerinin öfkeyle ilişkili sonuç değişkenleri, psikolojik sağlık ve (duygusal emek hariç) iş tutumları üzerinde anlamlı olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar müdahalenin hem öfke hem de örgütsel değişkenler üzerinde etkin olduğunu göstermiş; ayrıca bilgi ve becerilerin hatırlatılmasını içeren tek oturumluk güçlendirme seansının da etkiyi güçlendirdiği anlaşılmıştır. Bulgular, araştırmanın sınırlılıkları ve katkıları ilgili literatür çerçevesinde tartışılmış ve gelecek araştırmalar için önerilerde bulunulmuştur.
Özet (Çeviri)
It is well-known that experiencing anger while driving can lead to traffic violations, errors and accidents. In cities like Istanbul, where traffic density and passenger volume are high, professional bus drivers are particularly vulnerable due to the amount of time they spend in traffic, time pressure and conflicts with passengers. These conditions highlight the necessity of anger management skills, which are crucial not only for employee well-being but also for traffic safety and service quality. Accordingly, this study developed a group therapy intervention for anger management tailored to public bus drivers in Istanbul, with the aim of evaluating its longitudinal effectiveness on anger-related outcomes (knowledge, cognition, expression of anger), psychological health (anxiety, depression), and job attitudes (emotional labour, job satisfaction, emotional exhaustion). The sample consisted of 144 bus drivers with high anger levels, randomly assigned to an experimental (n = 72) or control group (n = 72) from a pool of 1451 volunteers employed by the IETT Operations General Directorate. Due to changes in work schedules and attendance issues, the final sample included 135 participants (experimental = 66, control = 69). The experimental group attended an eight-session group therapy program held weekly, while the control group received no intervention beyond assessments. The program integrated cognitive-behavioral and relaxation-based techniques. A single-session booster intervention was delivered six months after the initial intervention. Measurements were taken at five time points: pre-intervention, post-intervention, one month, six months, and one month after the booster session. A 2 (group: experimental vs. control) × 4 (time: pre, post, 1-month, 6-month) mixed factorial design was used to assess the primary intervention effects, and a 2 × 2 (6-month vs. 7-month) design was used to evaluate the booster session. Two-way mixed ANOVAs revealed significant group × time interaction effects on anger-related variables, psychological health, and job attitudes (with the exception of emotional labor), indicating the intervention's effectiveness. Furthermore, the booster session was found to enhance the sustainability of the effects. The findings are discussed in relation to the relevant literature, with consideration of the limitations of the study and suggestions for future research.
Benzer Tezler
- Şehiriçi yolcu otobüsleri ve şoför mahali tasarımı konusunda bir araştırma: Mercedes-Benz örneği
A research about public transport bus and driver work station design: Mercedes-Benz case study
BARIŞ ERKOL
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİGAN BAYAZIT
- Elektrikli otobüsle toplu taşıma filolarında dinamik fiyat ve karbon emisyonlarına göre şarj yönetimi
Dynamic price and carbon emissions considered charging management in electric bus public transport fleets
İREMNUR DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Enerjiİstanbul Teknik ÜniversitesiEnerji Bilimi ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLHAN KOCAARSLAN
- Kahramanmaraş ve Kayseri illeri uygulama örnekleri analizleri ile Sakarya ili entegre toplum taşıma sistemi için bir model önerisi
A model proposal for Sakarya public transportati̇on system with analysis of Kahramanmaraş and Kayseri̇ provinces application examples
MUHAMMED YUSUF KAHVECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
UlaşımSakarya Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN ASLAN
- Kent içi ve kent dışı farklı kurumsal yapıya sahip otobüs firmalarının karıştıkları kaza karşılaştırmaları
The comparison of the accident rates between urban and intercity buses that have different corporative governance
TAYFUN ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
KazalarGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ.DR. HÜLAGÜ KAPLAN
- Şehir içi toplu taşıma hizmetlerinde çalışan şoförlerin duygusal zekâlarının iş performanslarına ve iştenayrılma isteklerine etkisi: Ankara Büyükşehir Belediyesine bağlı EGO Genel Müdürlüğünde bir uygulama
How emotional intelligence effects the public transportation drivers working performance and their willingness to quit the job. Based on Ankara Metropolitan Municipatily EGO General Directorate
MEHMET KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İşletmeTürk Hava Kurumu Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA KEREM YÜKSEL