Türkçenin tarihî ve çağdaş lehçelerinde takı ve aksesuarla ilgili sözler
Words about jewelry and accessories in historical and contemporary dialects of Turkish
- Tez No: 969312
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ TAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türk dili, Moğolistan ve Çin'den Balkanlar'a kadar uzanan geniş coğrafyada yaşayan Türk halklarının konuştuğu ve oluşturduğu diller bütünüdür. Bu coğrafyalarda yaşayan Türk halkları târih boyunca birleşip güçlenmiş ve ayrılıp müstakil beylikler şeklinde yaşamışlardır. Türk dili, târihî Türk lehçeleri ve çağdaş Türk lehçeleri olmak üzere ikiye ayrılır. Çalışmamız Türkçenin hem târihî dönemini hem de çağdaş dönemini kapsamaktadır. Türkçenin târihî Türk lehçelerinde araştırma alanımız şu şekildedir: Köktürk Türkçesi, Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, Çağatay Türkçesi, Kıpçak Türkçesi, Eski Anadolu Türkçesi ve Osmanlı Türkçesidir. Çalışmamızın çağdaş Türk lehçeleri bölümü ise yön sınıflandırmasına göre yapılacaktır. Güneybatı grubu Türk Lehçeleri, Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi, Türkmen Türkçesi ve Gagavuz Türkçesi olmak üzere dört lehçeden oluşmaktadır. Güneydoğu grubu Türk lehçeleri, Özbek Türkçesi ve Uygur Türkçesi olmak üzere iki lehçeden oluşmaktadır. Kuzeybatı grubu Türk lehçeleri, Tatar Türkçesi, Kazak Türkçesi, Kırgız Türkçesi, Başkurt Türkçesi, Nogay Türkçesi, Kırım Tatar Türkçesi, Karakalpak Türkçesi, Kumuk Türkçesi ve Karaçay-Balkar Türkçesi olmak üzere dokuz lehçeden oluşmaktadır. Kuzeydoğu grubu Türk lehçeleri, Altay Türkçesi, Hakas Türkçesi ve Tuva Türkçesi olmak üzere üç lehçeden oluşmaktadır. Türkçenin târihî ve çağdaş döneminde birçok lehçe bulunmakta ve bu lehçeler birbirinden ses ve biçim bilgisi bakımından farklılık göstermektedir. Türkiye Türkçesi esas alınarak yapılan sınıflandırma sonrasında takı ve aksesuarlar hakkında bilgiler verildikten sonra, bilgiler bazı görsellerle desteklenerek kelimelerin kökenleri hakkında bilgiler de verilecektir. Kelimelerin târihî ve çağdaş Türk lehçelerindeki görünümleri verildikten sonra tezin konusunu oluşturan aksesuar ve takı ile ilgili sözler taranan kitaplardan örneklerle desteklenecektir.
Özet (Çeviri)
The Turkish language is the totality of languages spoken and formed by the Turkish people living in a wide geography extending from Mongolia and China to the Balkans. The Turkish people living in these geographies have united and strengthened throughout history and have separated and lived as independent principalities. The Turkish language is divided into two as historical Turkish dialects and contemporary Turkish dialects. Our study covers both the historical period and the contemporary period of Turkish. Our research area in the historical Turkish dialects of Turkish is as follows: Gokturk Turkish, Uyghur Turkish, Karakhanid Turkish, Khwarezm Turkish, Chagatai Turkish, Kipchak Turkish, Old Anatolian Turkish and Ottoman Turkish. The contemporary Turkish dialects section of our study will be conducted according to the direction classification. The Southwestern group of Turkish Dialects consists of four dialects: Turkey Turkish, Azerbaijani Turkish, Turkmen Turkish and Gagauz Turkish. The Southeastern group of Turkish dialects consists of two dialects, Uzbek Turkish and Uyghur Turkish. The Northwestern group of Turkish dialects consists of nine dialects, namely Tatar Turkish, Kazakh Turkish, Kirghiz Turkish, Bashkir Turkish, Nogay Turkish, Crimean Tatar Turkish, Karakalpak Turkish, Kumuk Turkish and Karachay-Balkar Turkish. The Northeastern group of Turkish dialects consists of three dialects, namely Altai Turkish, Khakas Turkish and Tuva Turkish. There are many dialects in the historical and contemporary periods of Turkish, and these dialects differ from each other in terms of phonetics and morphology. After the classification based on Turkey Turkish, information about jewelry and accessories will be given. The information will be supported with some visuals and information about the origins of the words will be given. After the appearances of the words in historical and contemporary Turkish dialects are given, the words related to accessories and jewelry, which constitute the subject of the thesis, will be supported with examples from the scanned books.
Benzer Tezler
- Codex Cumanicus'un söz varlığının Kazak, Karakalpak ve Nogay Türkçeleri ile karşılaştırılması
Comparison of the vocabulary of Codex Cumanicus with Kazakh, Karakalpak and Nogay Turkish
CEYLAN ÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DilbilimAtatürk ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN EFENDİOĞLU
- Tarihî ve çağdaş Türk lehçelerinde +lIk/+lUk isimden isim yapım eki
The derivational affix making noun from noun +lIk/+lUk in historic and contemporary Turkish dialects
BETÜL ŞAHBAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA ÖZKAN
- Tarihi ve çağdaş Türk lehçelerinde geniş zaman (Basit çekim)
Wide time in historical and contemporary Turkish dialects (Simple shooting)
SERVET BOĞA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimSiirt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAHAP BULAK
- Gök cisimlerine verilen adların eski ve yeni Türk lehçelerinde varlığı ve karşılaştırılması
Existence and comparison of names given to celestial bodies in old and new Turkish dialects
FATMA DAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıErciyes ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SUZAN SUZİ TOKATLI