Geopolitical religion: Saudi Arabia's Wahhabi outreach and its consequences for Balkan Islam and regional stability
Jeopolitik din: Suudi Arabistan'ın Vahhabi yayılımı ve Balkan İslam'ı ile bölgesel istikrar üzerindeki sonuçları
- Tez No: 969452
- Danışmanlar: PROF. DR. SAADET GÜLDEN AYMAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Vahhabilik, Selefilik, Neo-Selefilik, Suudi Arabistan Dış Politikası, Balkan İslamı, Bölgesel İstikrar, Wahhabism, Salafism, Neo-Salafism, Saudi Arabia Foreign Policy, Balkan Islam, Regional Stability
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Suudi Arabistan'ın Balkanlar'da Vahhabilik-Selefiliği stratejik olarak yayma girişimlerini derinlemesine incelemekte ve bunun yerel İslami yaşayış, sosyo-politik yapılar ve bölgesel istikrar üzerindeki etkilerini değerlendirmektedir. Sistematik inceleme (systematic review) tasarımıyla hazırlanan çalışma, veri toplama ve tematik analizde (Braun & Clarke, 2019) yapılandırılmış bir yaklaşım kullanmaktadır. Vahhabilik, Selefilik, Neo-Selefilik, Suudi dış politikası ve bunların Balkanlara etkilerine dair literatür taranmış ve ilgili çalışmalar tematik olarak analiz edilmiştir. Bulgular, Suudi Arabistan'ın kendisini İslam dünyasında merkezi bir güç konumuna yerleştirme sürecinde ideolojik etkisini genişletmek için kaynaklarını seferber ettiğini ve özellikle Bosna-Hersek, Kosova ve Arnavutluk'a odaklandığını ortaya koymaktadır. Çalışma, Suudi dış politikasını şekillendiren dini, ideolojik ve jeopolitik faktörleri analiz etmekte; bunları Balkanlar'ın geleneksel Hanefi fıkıh ve tasavvuf gelenekleriyle karşılaştırarak Vahhabi yaklaşımın yol açtığı sosyokültürel gerilimlere dikkat çekmektedir. Tez, Sovyetler Birliği'nin dağılması, ABD–Suudi ittifakı, yoksulluk ve bağımlılık gibi bölgesel koşulların Suudi müdahalesini mümkün kılmadaki rolünü ön plana çıkarmaktadır. Vahhabi doktrininin Balkan toplumlarına nüfuzu değerlendirilmekte; kısmi kabulün yanı sıra geleneksel dini otoritelerden güçlü bir direnişle de karşılaşıldığı gösterilmektedir. Analiz, sosyo-politik ve güvenlik boyutlarına uzanarak Vahhabi anlayışın dini pratikleri nasıl yeniden şekillendirdiğini, Müslümanlar arası gerilimleri nasıl tetiklediğini ve dinler arası ilişkileri nasıl etkilediğini ortaya koymaktadır. Balkan hükümetlerinin tepkileri, Suudi Arabistan ile stratejik ilişkilerini koruma çabaları ile radikalleşme risklerini azaltma zorunluluğu arasında bir denge kurma gayretini yansıtmakta ve çoğu zaman AB'nin karşı-radikalleşme çerçeveleriyle uyumlu hareket ettikleri görülmektedir. İleriye dönük olarak araştırma, Selefi toplulukların muhtemel seyirlerini; demografik değişimler, göç ve siyasi gelişmeler bağlamında incelemektedir. Suudi Arabistan'ın dini ve siyasi faaliyetlerinin uzun vadeli sonuçlarını; bölgesel istikrar, dinler arası uyum ve güvenlik açısından değerlendirmektedir. Neo-Selefiliğin, özellikle eğitim, ekonomik girişimler ve sivil toplum örgütleri aracılığıyla Balkan toplumuna entegre olduğu ve Suudi Arabistan'ın İslam anlayışının gelecekteki yönünü temsil ettiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis provides an in-depth analysis of Saudi Arabia's strategic promotion of Wahhabism-Salafism in the Balkans, examining its implications for indigenous Islamic practices, sociopolitical structures, and regional stability. Designed as a systematic review, it uses a structured approach to data collection and thematic analysis (Braun & Clarke, 2019). Databases were searched for literature on Wahhabism, Salafism, Neo-Salafism, Saudi foreign policy, and their impacts on the Balkans. Findings suggest that Saudi Arabia, positioning itself as a core Islamic power, has mobilized resources to expand ideological influence, focusing on Bosnia and Herzegovina, Kosovo, and Albania. The study analyzes religious, ideological, and geopolitical factors shaping Saudi policy, contrasting them with the Balkans' traditional Hanafi jurisprudence and Sufi traditions, and highlighting the sociocultural tensions introduced by Wahhabi doctrines. The thesis underscores the role of regional conditions—such as the USSR's decline, U.S.–Saudi alliances, poverty, and dependency—in enabling Saudi involvement. It assesses Wahhabi penetration into Balkan communities, noting partial acceptance but also strong resistance from traditional Islamic authorities. The analysis extends to sociopolitical and security dimensions, showing how Wahhabi orthodoxy reshaped practices, fueled intra-Muslim tensions, and affected interfaith relations. Balkan governments' responses reveal attempts to balance ties with Saudi Arabia while mitigating domestic radicalization risks, often in line with EU frameworks. Looking ahead, the research explores possible trajectories of Wahhabi-influenced Salafi communities, considering demographics, migration, and politics. It highlights long-term implications for regional stability, interfaith cohesion, and security. Neo-Salafism emerges as a growing force, promoted through education, economic initiatives, and civil society organizations—particularly by urban activist groups—signaling its integration into Balkan society and its role as the future direction of Saudi Islam.
Benzer Tezler
- İran'ın jeopolitik doktrini ve İslam dünyasındaki etkisi
Iranian geopolitical doctrine and its impact on the Islamic world
FIRAS MOHAMMED AHMED ELIAS
Doktora
Türkçe
2021
Uluslararası İlişkilerAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SEYFETTİN EROL
- Identifying the optimal level of gold as a reserve asset for selected oic countries
Başlık çevirisi yok
KAMOLA BAYRAM
- Kuzey Irak bölgesinin etnik yapısı ve yeraltı zenginlikleri ile süper güçlerin ve diğer bölge devletlerinin tarihten günümüze bölge üzerindeki etkileri ve politikaları
Başlık çevirisi yok
KEMAL AYTEKİN AKSELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Uluslararası İlişkilerGazi ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALUK GÜNUĞUR
- The role of religion in Iranian foreign policy as a soft power in the Middle East
İran'ın dış politikasinda mezhebin rolü ve Orta Doğu'da yumuşak güç olarak kullanması
SADRUDDIN EBRAHIMI
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Uluslararası İlişkilerİstanbul Aydın ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. FİLİZ KATMAN
- A comperative analysis of religion as a driver of Turkish & Russian foreign policy
Türk ve Rus dış politikalarında dinin etkisinin karşılaştırmalı analizi
ONUR CAN AKYOLCU
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Uluslararası İlişkilerTürk-Alman ÜniversitesiAvrupa ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HARTMUT MARHOLD