CTFTM609-1 numaralı Güfte Mecmuasının inceleme ve transkripsiyonu
A study and transcription of the Lyrics Manuscript Numbered CTFTM609-1
- Tez No: 972235
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET SÖYLEMEZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Müzik, Turkish Language and Literature, Music
- Anahtar Kelimeler: Osmanlı Müziği, Güfte, Antoloji, Mecmua, Güfte Mecmuası, Ottoman Music, Lyrics, Anthology, Compilation, Lyric manuscript
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Müzikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Müzikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye müzik tarihi açısından önemli yazılı kaynaklardan biri olan, 18. yüzyılda derlenmiş CTFTM609-1 numaralı el yazması güfte mecmuasının transkripsiyonunu, edebî ve müziksel incelemesini ve günümüz Türkçesine aktarımını kapsamaktadır. Farsça, Osmanlıca ve Arapça yazılmış bu mecmua, sadeleştirilerek günümüz Türkçesine transkript edilmiş ve edebî-müziksel açıdan incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, mecmuada yer alan güftelerin aruz vezni bakımından yapısal özelliklerini analiz ederek hem metinlerin günümüz okuyucusu tarafından daha iyi anlaşılmasını sağlamak hem de dönemin şiir ve müzik anlayışına ışık tutmaktır. Bununla birlikte, mecmuada adı geçen şair ve bestekârlar, kullandıkları isim ve mahlaslar üzerinden tahlil edilmiş; kimlikleri tespit edilebilen sanatçılar hakkında kısa biyografik bilgiler sunulmuştur. Bu biyografik veriler, güftelerin üretildiği dönemin düşünsel, sanatsal ve kültürel çerçevesini anlamaya katkı sağlamaktadır. Öte yandan, Mecmûa her ne kadar 18. yüzyılda derlenmiş olsa da, içerisinde yer alan bazı şiirlerin daha erken dönemlere ait olması, eserin tarihsel süreklilik taşıyan kültürel bir birikimi yansıtması açısından önem arz etmektedir. Tezin bir diğer bölümünde ise yazı fikri, güfte kavramı, güfte mecmuası geleneği ve bunların tarihsel-kültürel hafıza içerisindeki yeri üzerine kuramsal bir çerçeve sunulmuştur. Bu bağlamda tez, yalnızca edebî ve müzikal içerikleri değil; aynı zamanda geçmişin kültürel anlam katmanlarını da incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma yöntemi, betimleyici ve çözümleyici (deskriptif-analitik) bir yaklaşım benimsemektedir. Çalışma; belge incelemesi, metin çözümlemesi ve klasik aruz ölçüsü analizine dayanmaktadır. Öncelikle mecmuada yer alan güfteler, orijinal dil ve biçimleri korunarak özenle incelenmiş; ardından bu metinlerin günümüz Türkçesine sadeleştirilmesi gerçekleştirilmiştir. Bu süreçte güftelerin dilsel, biçimsel ve vezin özellikleri detaylı biçimde analiz edilerek dönemin şiir anlayışı ve müzikle kurduğu ilişki hakkında önemli ipuçları ortaya konmuştur. Böylece bu tez, yalnızca tarihî bir güfte mecmuasını modern okuyucuya sunmakla kalmayıp; aynı zamanda Osmanlı edebiyatı ve müziği bağlamında güftenin kültürel, estetik ve kimlik inşasındaki yerini de yeniden tartışmaya açmaktadır. Bu çerçevede geçmişin şiirsel ve müzikal mirasının aktarımı kadar, bu mirasın nasıl bir toplumsal hafıza ve sanat anlayışı içerisinde şekillendiği de ortaya konulmaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma; edebiyat, müzikoloji ve kültürel tarih alanlarına katkıda bulunmayı, güfte mecmualarının hem edebî hem de müzikal kaynak olarak önemini vurgulamayı ve Osmanlı kültür dünyasında söz ile müzik arasındaki güçlü bağın günümüzde daha iyi anlaşılmasına imkân sağlamayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This study focuses on the transcription, literary and musical analysis, and modern Turkish adaptation of CTFTM609-1, a handwritten lyrics manuscript compiled in the 18th century, which stands as one of the significant written sources in the history of Turkish music. Written in Persian, Ottoman Turkish, and Arabic, the manuscript has been transcribed and simplified into contemporary Turkish and analyzed from both literary and musical perspectives. The primary objective of the study is to examine the structural and metrical elements of the lyrics within the framework of aruz (classical prosodic system), thereby enhancing their accessibility for modern readers and shedding light on the poetic and musical sensibilities of the era. In addition, the poets and composers mentioned in the mecmua have been examined through the names and pseudonyms they used, and brief biographical information has been provided for those whose identities could be identified. These biographical data contribute to understanding the intellectual, artistic, and cultural context in which the lyrics were produced. Moreover, although the Mecmua was compiled in the 18th century, the presence of some poems dating from earlier periods enhances its historical and cultural significance by reflecting a continuity of literary tradition. Another section of the thesis outlines a theoretical framework addressing the concepts of writing, güfte, the tradition of güfte mecmuası, and their place within cultural and historical memory. In this context, the thesis aims not only to explore the literary and musical content but also to interpret the cultural layers of meaning embedded in these historical texts. The methodology of the study follows a descriptive and analytical approach, drawing upon document analysis, textual interpretation, and metrical analysis based on classical aruz. In this process, the lyrics were meticulously examined in their original forms and then transcribed into modern Turkish to ensure readability. The linguistic, structural, and metrical features of the lyrics were analyzed in detail, offering insight into the aesthetic preferences of the time and the relationship between poetry and music. Accordingly, this thesis does not merely present a historical güfte mecmuası to contemporary readers, but also reconsiders the cultural, aesthetic, and identity-forming role of lyrics within Ottoman literature and music. It emphasizes not only the transmission of poetic and musical heritage but also reveals how this heritage was shaped within the collective memory and artistic understanding of its time. Ultimately, this research aims to contribute to the fields of literature, musicology, and cultural history by emphasizing the importance of güfte mecmuası as both literary and musical sources and by offering a deeper understanding of the intertwined relationship between words and music in the Ottoman cultural sphere.