Uluabat Gölü Havzası'nın Holosen Paleocoğrafyası
The Holocene Paleogeography of the Uluabat Lake Basin
- Tez No: 973091
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ATİLLA KARATAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Coğrafya, Archeology, Geography
- Anahtar Kelimeler: Holosen, Paleocoğrafya, Uluabat Gölü, Holocene, Paleogeography, Uluabat Lake
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Coğrafya Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'nin kuzeybatısında ve Marmara Bölgesi'nin güneyinde yer alan Uluabat Gölü Havzası'nın Holosen dönemde paleocoğrafya özelliklerinin anlaşılması, göl ve çevresinin uğradığı değişimlerin yakınındaki önemli arkeolojik yerleşmelerin verileri çerçevesinde ele alarak ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Holosen boyunca göl ve çevresinin klimatik, hidrolojik ve jeomorfolojik değişimleri, buradaki yerleşmelerin konumlanmasında ve uzun süre devam etmesinde önemli rol oynamıştır. Bu nedenle havzanın bulunduğu bölgenin günümüz coğrafi özellikleri de ele alınarak geçmiş dönem boyunca geçirdiği değişimleri anlamaya katkı sağlayacak önemli altlığı oluşturmaktadır. Mustafakemalpaşa Çayının taşıdığı alüvyonlarla ve diğer küçük akarsuların gölün evrimini etkilediği ortaya koyulduğunda çevresindeki yerleşimlerin şekillenmesinde belirleyici olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda Uluabat Gölü çevresinden alınan sondaj loglarından elde edilen karotların incelenmesi ve havzadaki holosen dönem yerleşmelerinden detaylı veri sağlanabilecek olan Gölyazı Antik Kenti (Apollonia ad Rhyndacum) ve Aktopraklık Höyük tarih öncesi yerleşmesinin ortam koşullarının analiz edilmesi, paleocoğrafyasının yorumlanmasını sağlayacaktır. Gölyazı, gölün kıyısında kurulan bir liman ve ticaret yerleşmesi olarak Roma ve Bizans dönemleri boyunca varlığını sürdürmüş, surların ve kilise kalıntılarının, nekropol alanları ve taş döşemeli yollarının bugünkü kıyı çizgisi ve su seviyesinin altında kalması, göl seviyesindeki değişimleri kanıtlamaktadır. Kıyı çizgisindeki değişimin zamanla taşkınlara sebep olduğu ve yerleşme planını etkilediği anlaşılmaktadır. Aktopraklık Höyük ise göl havzasının kuzeydoğusunda, Neolitik ve Kalkolitik dönemlerde çevresinde bulunan su kaynaklarına yakın kurulmuş tarımcı topluluklara ait kanıtlar bulundurması açısından çalışma için disiplinler arası değerlendirme sağlamaktadır. Yaklaşık MÖ. 6400-5500 arasına tarihlenen, kazı çalışmalarında ortaya çıkarılan bulgular uzun süreli yerleşimin varlığını desteklemektedir. Öğütme taşları, bitki kalıntıları ve organik madde bakımından zengin topraklar, çevresinde sulak ortamın ve tarımsal faaliyetlerin varlığını kanıtlamaktadır. Havzanın geçmiş dönem koşullarını anlamanın ve yorumlamanın, gölün oluşum özelliklerini, eski kıyı çizgilerini ve sığlaşma hızını ortaya koymaktan geçtiğini söylemek mümkündür. Farklı dönemleri temsil eden iki yerleşmeden elde edilen arkeolojik ve jeomorfolojik verilerle, göl seviyesindeki dalgalanma, iklim değişiklikleri ve yerleşmelerin kullanılması arasında bütünlük olduğunu göstermesi açısından önemlidir. Paleocoğrafyanın tüm parametreleriyle ortamsal sürecin, arkeolojik bulgularla ilişkilendirilmesi çalışmanın disiplinler arası önemini de ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Uluabat Gölü Havzası'nın Holosen dönemi süresince geçirdiği fiziki süreçler ve insan etkisiyle değişen bir yapıya sahip olduğu Gölyazı ve Aktopraklık verileriyle birlikte ele alındığında görülmektedir. Bu açıdan değerlendirildiğinde çalışmanın sonucunda elde edilen analizler ve bulgular gelecekte yapılacak benzer çalışmalara zemin oluşturarak katkı sağlaması açısından önem arz etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study, aims to investigate the paleogeographical characteristic of the Uluabat Lake Basin, located in nortwestern Turkey and in the southern part of the Marmara Region, during the Holocene period. The research examines the environmental changes in and around the lake in connection with data from nearby significant archaeological settements. Climatic, hydrological and geomorphological transformations throughout the Holocene have played a crucial role in both the location and long term continuity of these settlements. In this context, the current geographical features of the basin provide a valuable basis for understanding the environmental dynamics of the past. The study reveals that the alluvium transported by the Mustafakemalpaşa Stream and other minor watercourses has significantly contributed to the evolution of the lake, influencing the formation and distribution of surrounding settlements. To interpret the paleogeography of the area, sediment cores obtained from drill logs around Uluabat Lake were analyzed. Furthermore, environmental assessments of two key archaeological sites in the basin namely, the ancient city of Gölyazı (Apollonia ad Rhyndacum) and the prehistoric settlement of Aktopraklık Höyük were conducted to gather detailed daha from the Holocene period. Gölyazı, a harbor and trade center established along the lake shore, was continuously inhabited during the Roman and Byzantine periods. The remains of fortification walls, churches, necropolises and stone paved roads now submerged below the current shoreline provide compelling evidence of lake-level fluctuations. These changes appear to have triggered periodic flooding, thereby altering the settlements spatial organization over time. In contrast, Aktopraklık Höyük located northeast of the lake basin, offers insights into Neolithic and Chalcolithic farming communities that settled near water sources. Dated to approximately 6400-5500 BC, findings from excavations such as grinding stones, botanical remains and geomorphological evidence from two different periods illustrates a coherent relationship between lake-level changes, climatic shifts and human settlement patterns. As a result, the physical transformations and anthropogenic influences observed throughout the Holocene indicate a dynamic and evolving landscape in the Uluabat Lake Basin. The analyses and findings of this research are expected to serve as valuable reference for future interdisciplinary studies on paleogeography and settlement archaeology.
Benzer Tezler
- Uluabat (Apolyont) Gölü havzası potamofaunası (Chironomidae-Oligochaeta)- su kalitesi ile ilişkisinin belirlenmesi
Potamofauna of catchment basin Lake Uluabat (Chironomidae-Diptera, Oligochaeta-Annelida) and identification of their relation between water quality
SEVGİ ULUKÜTÜK
Doktora
Türkçe
2009
BiyolojiEskişehir Osmangazi ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NAİME ARSLAN
- Manyas gölü havzası'nın hidrojeoloji incelemesi ve yeraltısuyu hassasiyet haritası
Hydrogeological assessment and groundwater vulnerability map of lake Manyas basin
HAZEL ALAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Jeoloji Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REMZİ KARAGÜZEL
- Emet çayı su, sediment ve bazı balık türlerinde ağır metal birikimlerinin araştırılması
an investigation on heavy metal accumulations in water, sediment and fishes of Emet stream
CEM TOKATLI
Doktora
Türkçe
2012
BiyolojiDumlupınar ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NAİME ARSLAN
PROF. DR. HAYRİ DAYIOĞLU
- The Ancient South Marmara Harbors
Antik Güney Marmara Limanları
SERKAN GÜNDÜZ
Doktora
İngilizce
2015
ArkeolojiUludağ ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ŞAHİN
PROF. DR. MARTİNA SEIFERT
- Uzaktan algılama teknolojileri kullanılarak denizlerde kirliliğin izlenmesi: Marmara Denizi örneği
Monitoring of pollution in the sea using remote sensing technologies: The case of the Sea of Marmara
BUSE TIRMANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEBİYE MUSAOĞLU