Uluslararası hukukta güvenli bölge kavramı ve kuzey Irak örneği
The concept of safe zone in international law and the example of northern Iraq
- Tez No: 974257
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SELCEN ERDAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Güvenli bölge, Uluslararası hukuk, İnsani müdahale, Devlet egemenliği, BM Güvenlik Konseyi 688 sayılı karar, Safe zone, International law, Humanitarian intervention, UN Security Council Resolution 688, State sovereignty
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Bu çalışma, uluslararası hukukta“güvenli bölge”kavramını normatif ve pratik boyutlarıyla ele almakta; kavramın hukuki temelini, uygulama biçimlerini ve uluslararası toplum açısından doğurduğu sonuçları Kuzey Irak örneği üzerinden incelemektedir. Güvenli bölgeler, silahlı çatışmalar sırasında sivillerin korunmasını amaçlayan, çatışmaya taraf olmayan kişilere güvenli bir sığınak sağlamayı hedefleyen alanlar olarak tanımlanmaktadır. Ancak“güvenli bölge”kavramının uluslararası hukukta kesin bir tanımı bulunmamaktadır. Bu terim, Soğuk Savaş sonrası dönemde insani müdahale ve uluslararası koruma politikalarının gelişimiyle birlikte kullanılmaya başlanmıştır. Çalışmada, güvenli bölge uygulamasının ilk örneği olarak kabul edilen 1991 tarihli Kuzey Irak müdahalesi ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. ABD, İngiltere ve Fransa tarafından, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 688 sayılı kararının örtülü onayıyla oluşturulan bu güvenli bölge, Saddam Hüseyin rejiminin baskısından kaçan Kürt sivillerin korunmasını hedeflemiştir. 1991'de Irak güçlerinin ABD liderliğindeki koalisyon tarafından yenilgiye uğratılmasının ardından ortaya çıkan siyasi istikrarsızlık, ülkenin kuzeyinde Kürtlerin, güneyinde ise Şiilerin güç kazanmasına yol açmıştır. Mart 1991'de başlayan ayaklanmalar sonucunda Cumhuriyet Muhafız birliklerinin sert müdahalesiyle yaklaşık 1,5 milyon sivil yerinden edilmiş; bu kişilerin önemli bir kısmı Türkiye ve İran sınırına sığınmıştır. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 5 Nisan 1991 tarihli 688 sayılı kararı, Irak'ın kuzeyinde yaşanan insani krizi“uluslararası barış ve güvenliğe tehdit”olarak değerlendirmiş ve bu doğrultuda güvenli bölge oluşturulmasına zemin hazırlamıştır. Söz konusu karar, Irak hükümetine sivillere yönelik baskılarını sonlandırma, insan haklarına saygı gösterme ve uluslararası insani yardım kuruluşlarının ülkeye erişimine izin verme yükümlülükleri getirmiştir. Bu bağlamda, 688 sayılı karar hem Kürt nüfusun korunması hem de uluslararası hukukta insani müdahale doktrininin evriminde dönüm noktası niteliği taşımaktadır. Sonuç olarak çalışma, Kuzey Irak örneği üzerinden güvenli bölge uygulamasının uluslararası hukuk açısından meşruiyetini, devlet egemenliği ilkesiyle olan gerilimini ve insani müdahale kavramı içerisindeki yerini değerlendirmektedir. Bulgular, güvenli bölge kavramının uluslararası hukukta açık bir tanıma sahip olmamasına rağmen, özellikle insani koruma pratikleri bağlamında fiilen bir normatif alan yarattığını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT This study examines the concept of the“safe zone”within the framework of international law, analyzing its normative foundations, practical implications, and the outcomes it produced in the context of Northern Iraq. Safe zones are defined as areas established to protect civilians during armed conflicts by providing a degree of security and refuge for non-combatants. However, the term“safe zone”lacks a precise and universally accepted legal definition. It emerged as a practice and concept in the post–Cold War era, closely linked with the development of humanitarian intervention and international protection policies. The study focuses on the first modern implementation of a safe zone: the 1991 Northern Iraq operation. The United States, the United Kingdom, and France established a protected area for Kurdish civilians fleeing Saddam Hussein's repression, acting under the implicit authorization of United Nations Security Council Resolution 688. Following Iraq's defeat by the US-led coalition, the country entered a phase of political instability, which enabled Kurdish forces in the North and Shiite groups in the South to strengthen their positions. After the March 1991 uprisings, the Iraqi Republican Guard's severe counteroffensive displaced approximately 1.5 million civilians, many of whom fled toward the Turkish and Iranian borders. Resolution 688, adopted by the UN Security Council on 5 April 1991, declared the humanitarian crisis in northern Iraq a“threat to international peace and security,”thereby establishing a legal and political basis for the creation of a safe zone. The resolution demanded that the Iraqi government cease its repression of civilians, respect human rights, and allow access to international humanitarian organizations. This decision represented a pivotal moment both in the protection of the Kurdish population and in the evolution of the doctrine of humanitarian intervention within international law. The findings suggest that although the safe zone lacks a clear definition under international law, the practice has created a de facto normative space within the broader framework of humanitarian protection. The Northern Iraq case illustrates the legal tension between state sovereignty and the international community's responsibility to protect populations in humanitarian crises.
Benzer Tezler
- BM koruması altındaki bölge ve bu bölgede işlenen suçlar
UN safe zones and crimes committed there
ESMİR KASİ
- Nefret söylemi kapsamında Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik Suçu
The Crime of Provoking The Public Hatred, hostility within the scope of hate speech
SERRA KARADENİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VESİLE SONAY EVİK
- Contribution a la recherche d'un cadre juridique pour un droit international de laconcurrence plus efficace
Daha etkin bir uluslararası rekabet için hukuki çerçeve arayışı
ALİ CENK KESKİN
Doktora
Fransızca
2009
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. JEAN MARC SOREL
PROF. DR. HALİL ERCÜMENT ERDEM