Tasavvufî görüşleri bağlamında Kutbüddîn-i Şîrâzi'nin bilgi ve varlık düşüncesi
Qutbuddin Shirazi's thought of knowledge and existence in the context of her sufi views (Dişil)
- Tez No: 976110
- Danışmanlar: PROF. DR. KADİR ÖZKÖSE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, İrfânî, Meşşâî, İşrâkî, Ekberî, Huzûrî, Hikmet, Sufism, ʿIrfānī, Mashshāʾī, Ishrāqī, Akbarī, ʿIlm Ḥuḍūrī, Ḥikmah
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
634/1236 yılında, bugün İran sınırları içerisinde yer alan ve ulemâ, üdebâ ile sûfîleriyle meşhur olan Şîraz'da dünyaya gelen Kutbüddîn-i Şîrâzî, bir yandan İbn Sînâ'nın, diğer yandan Sühreverdî el-Maktûl'ün eserlerini şerh etmek suretiyle İslâm düşünce sistemine önemli katkılarda bulunmuştur. İlmî ve irfânî eğitimine Şîraz'da babasının yanında başlayan Kutbüddîn-i Şîrâzî, daha sonra Nasîrüddîn-i Tûsî ile birlikte Bağdat, Horasan ve Merâga gibi İslâm kültür havzasının önemli ilim merkezlerine seyahatler etmiştir. Yaşadığı dönemdeki siyasî karışıklıklar nedeniyle, dönemin âlimleri için güvenli bir merkez olan Anadolu'ya gelen Kutbüddîn-i Şîrâzî; Konya, Kayseri, Kastamonu ve Sivas gibi şehirlerde ilmî ve idarî görevlerde bulunmuştur. Gençlik yıllarında elde ettiği Meşşâî ve İşrâkî birikimi, Sadreddîn-i Konevî'nin ders halkasında kazandığı Ekberî düşünceyle mezcederek eserlerine bu çok katmanlı düşünce yapısının izlerini yansıtmıştır. Bu tez çalışmasının birinci bölümünde, akademik literatürde yeterince ele alınmamış olan sûfî kimliği incelenmiştir. İkinci bölümde, husûlî bilginin hakikati idrâkteki yetersizliğine dikkat çekilerek huzûrî bilginin önemi vurgulanmış; kalbî tasfiye ve tezkiye neticesinde elde edilen irfânî bilgi sahiplerinin hikmeti temsil ettiği ifade edilmiştir. Üçüncü bölümde ise Kutbüddîn-i Şîrâzî'nin varlık anlayışı çerçevesinde, mutlak ve mümkün varlık tasnifi ile esmâ-i hüsnâ (ilâhî isimler) nazariyesine dair görüşleri incelenmiş;“vahdette kesret”ve“kesrette vahdet”ilkeleri çerçevesinde tevhid düşüncesine yönelik sûfî yaklaşımları ortaya konulmuştur. Bu çalışma, Kutbüddîn-i Şîrâzî'nin yalnızca felsefî değil, aynı zamanda tasavvufî düşünce içerisindeki özgün konumunu görünür kılmayı ve İslâm düşünce geleneği içindeki sentezci yaklaşımını derinlemesine ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Qutb al-Dīn Maḥmūd ibn Mas'ūd al-Shīrāzī (b. 634/1236 in Shīrāz, d. 710/1311), a prominent figure in the Islamic intellectual tradition, was born in Shīrāz, a city renowned for its scholars, literati, and mystics. He made significant contributions to Islamic philosophy by composing extensive commentaries on the works of both Avicenna (Ibn Sīnā) and Suhrawardī al-Maqtūl. His scholarly and spiritual education began under the guidance of his father in Shīrāz and continued in major intellectual centres of the Islamic world, such as Baghdad, Khurāsān, and Marāgha, where he studied alongside the eminent scholar Naṣīr al-Dīn al-Ṭūsī. Due to the political instability of his time, al-Shīrāzī eventually sought refuge in Anatolia, which had become a safe haven for scholars. There, he held various scholarly and administrative posts in cities such as Konya, Kayseri, and Sivas. In his youth, he had acquired a strong foundation in both the Peripatetic (mashshāʾī) and Illuminationist (ishrāqī) philosophical traditions. These he later integrated with the metaphysical doctrines of the Akbarī school—derived from his engagement in the circle of Ṣadr al-Dīn al-Qūnawī, a prominent disciple of Ibn al-ʿArabī. His works thus reflect a complex synthesis of rational philosophy and mystical metaphysics. This thesis is divided into three main sections. The first section investigates al-Shīrāzī's Sufi identity, which has hitherto received limited attention in modern academic literature. The second section contrasts acquired knowledge (ʿilm ḥusūlī) with immediate or intuitive knowledge (ʿilm ḥuḍūrī), arguing that the former falls short in grasping metaphysical truths, whereas the latter—achieved through spiritual purification (taṣfiyah) and refinement (tazkiyah) of the heart—embodies gnostic wisdom (ʿirfānī ḥikmah). The third section explores his metaphysical ontology, focusing on his categorisation of being into Absolute (al-wujūd al-muṭlaq) and contingent existence (al-wujūd al-mumkin), alongside his interpretation of the doctrine of Divine Names (asmāʾ al-ḥusnā). Special attention is given to his Sufi-oriented articulation of the unity of existence (tawḥīd), as expressed through the principles of unity-in-multiplicity (waḥdat fī kathrah) and multiplicity-in-unity (kathrah fī waḥdah). This study aims to uncover Qutb al-Dīn al-Shīrāzī's unique position not only as a philosopher but also as a mystic-thinker deeply rooted in the Islamic tradition of integrative knowledge. It highlights his role as a synthesiser of seemingly disparate epistemological and metaphysical systems within the broader framework of Islamic intellectual history.
Benzer Tezler
- Kâdî Mîr Meybudî'nin mantık görüşleri
Qadi Mir Al-Maybudi on logic
ADEM EVMEŞ
Doktora
Türkçe
2020
DinErciyes ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET KAMİL CİHAN
- Cemâleddin Mahmûd Hulvî'nin divanı bağlamında tasavvufi görüşleri
Mysic views in the context of Cemâleddin Mahmûd Hulvi's div
GÜLTEN ADIGÜZEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YÜKSEL GÖZTEPE
- Şerhu Mevâkıfi'n-Nifferî bağlamında Afîfüddîn Tilimsânî'nin tasavvufî görüşleri ve vakfe anlayışı
Mystic ideas of 'Afīf al-Dīn Tilimthānī in Sharhu Mawaqif al-Niffarî and his waqfa idea
TUĞBA GÖRGÜN
Doktora
Türkçe
2019
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİLAVER GÜRER
- Fâtih Sultan Mehmed Hân'ın (Avnî) Dîvânı bağlamında tasavvufî görüşleri
The sufi perspectives in the context of Sultan Mehmed the Conqueror's (Avnî) Divan
MUHAMMED ORUÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RİFAT OKUDAN
- Kuşeyrî'nin“el-Cevâhiru'l-Mensûre”isimli eseri bağlamında tasavvufî görüşleri
The sufi̇sm views of Kuseyri̇ in his work“el-Cevâhiru'l-Mensûre”
MEHMET MANSUR GÖKCAN