Kabul ve kararlılık terapisi temelli stres yönetimi programının şizofreni hastalarının bakım verenlerinde psikolojik esneklik ve bakım yüküne etkisi
The effect of an acceptance and commitment therapy-based stress management program on psychological flexibility and caregiver burden in caregivers of patients with schizophrenia
- Tez No: 976236
- Danışmanlar: PROF. DR. HAVVA TEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hemşirelik, Psikiyatri, Nursing, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Bakım verme yükü, Kabul ve kararlılık terapisi, Psikiyatrik hemşirelik, Psikolojik esneklik, Şizofreni, Caregiver burden, Acceptance and commitment therapy, Psychiatric nursing, Psychological flexibility, Schizophrenia
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma bireysel olarak verilen kabul ve kararlılık terapisi temelli stres yönetimi programının şizofreni hastasına bakım verenlerde bakım yükü ve psikolojik esneklik üzerine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma randomize kontrollü bir çalışmadır. Araştırma örneklemini Sivas Numune Hastanesi ve Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Uygulama ve Araştırma Hastanesi psikiyatri servislerinde 18.05.2023- 09.02.2025 tarihleri arasında yatarak tedavi gören şizofreni hastalarının bakım verenleriyle, müdahale grubunda 30, kontrol grubunda 30 olmak üzere toplam 60 bakım veren birey oluşturmuştur. Müdahale grubuna haftada bir oturum olmak üzere toplam 6 oturumdan oluşan kabul ve kararlılık terapisi temelli stres yönetimi programı uygulanmıştır. Kontrol grubuna herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Araştırmada veriler Kişisel Bilgi Formu, Psikolojik Esneklik Ölçeği, Zarit Bakıcı Yük Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Ölçüm araçları müdahale öncesi, müdahale sonrası, birinci ay, ikinci ay ve üçüncü ay olmak üzere beş kez uygulanmıştır. Veriler SPSS 23.0 programında normal dağılıma uygunluk Kolmogorov- Smirnov ve Shapiro-Wilk testleri ile, bağımsız örneklem t testi, Mann-Whitney U testi, Tek yönlü ANOVA, Kruskal Wallis testi, Yates düzeltmesi, Fisher's Exact testi ve Monte Carlo düzeltmeli Fisher's Exact testleri, tekrarlı ölçümlerde Friedman testi ve tekrarlı varyans analizi, Dunn ve Bonferroni post-hoc testi, Spearman's rho korelasyon katsayısı ve Robust regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. Önem düzeyi p<0,05 olarak alındı. Araştırmadaki bakım verenlerin %65'i kadın, ortalama yaşları 56, %63,3'ü ortaokul mezunu, %86,7' si evlidir. Müdahale grubundaki bakım verenlerin Bakım Yükü Ölçeği puanları birinci ölçüm ve diğer ölçümler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu (p<0,05) ve müdahale grubundaki hastaların bakım yükünün kontrol grubundaki bireylere göre daha az olduğu bulunmuştur. Müdahale grubundaki bireylerin Psikolojik Esneklik Ölçeği puanları arasında müdahale öncesi ölçüm ve diğer ölçümler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu, müdahale grubundaki bireylerin kontrol grubuna göre psikolojik esneklik düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Tekrarlı ölçümlerde Bakım Yükü Ölçeği ile Psikolojik Esneklik Ölçeği Değerler Alt Boyutu puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif yönlü orta şiddette bir ilişki bulunmuştur (p<0,05). Psikolojik Esneklik Ölçeği toplam puanı bir puan arttığında Bakım Yükü Ölçeği puanının 0,522 puan azaldığı saptanmıştır (p<0,001). Elde edilen sonuçlara göre; kabul ve kararlılık terapisi temelli stres yönetimi programının şizofreni hastalarının bakım verenlerinde bakım yükünü azaltmakta ve psikolojik esnekliği artırmaktadır. Bu nedenle şizofreni hastalarının bakım verenlerinin bakım yükünü azaltan ve ruh sağlığını güçlendiren kabul ve kararlılık terapisi temelli müdahale programlarının kullanılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to determine the effects of an individually administered acceptance and commitment therapy-based stress management program on caregiver burden and psychological flexibility in caregivers of schizophrenia patients. This is a randomized controlled trial. The study sample consisted of caregivers of schizophrenia patients receiving inpatient treatment in the psychiatry wards of Sivas Numune Hospital and Sivas Cumhuriyet University Health Services Practice and Research Hospital between May 18, 2023, and February 9, 2025, along with a total of 60 caregivers: 30 in the intervention group and 30 in the control group. The intervention group received an acceptance and commitment therapy-based stress management program consisting of six sessions, one session per week. The control group received no treatment. Data were collected using a Personal Information Form, the Psychological Flexibility Scale, and the Zarit Caregiver Burden Scale. The measurement tools were administered five times: pre-intervention, post-intervention, first month, second month, and third month. Data were assessed for normal distribution using the Kolmogorov-Smirnov and Shapiro-Wilk tests in SPSS 23.0, independent samples t-test, Mann-Whitney U test, one-way ANOVA, Kruskal-Wallis test, Yates correction, Fisher's Exact test and Fisher's Exact tests with Monte Carlo correction, Friedman test and repeated measures analysis of variance, Dunn and Bonferroni post-hoc tests, Spearman's rho correlation coefficient, and Robust regression analysis. Significance was set at p<0.05. In the study, 65% of the caregivers were female, with a mean age of 56 years; 63,3% had completed secondary school, and 86,7% were married. A statistically significant difference was found between the first and subsequent measurements of the Caregiver Burden Scale scores in the intervention group (p<0,05), indicating that the caregiving burden of individuals in the intervention group was lower compared to those in the control group. A statistically significant difference was also found between the pre-intervention and post-intervention measurements of the Psychological Flexibility Scale scores in the intervention group, suggesting that the psychological flexibility levels of individuals in the intervention group were higher than those in the control group (p<0,05). Repeated measures analysis revealed a statistically significant, moderate negative correlation between the Caregiver Burden Scale scores and the“Values”subdimension of the Psychological Flexibility Scale (p<0,05). It was determined that for each one-point increase in the total score of the Psychological Flexibility Scale, the Caregiver Burden Scale score decreased by 0.522 points (p<0,001). Based on the results, the acceptance and commitment therapy (ACT)-based stress management program reduces caregiver burden and increases psychological flexibility among caregivers of patients with schizophrenia. Therefore, it is recommended to implement ACT-based intervention programs that alleviate caregiver burden and strengthen mental health in caregivers of individuals with schizophrenia.
Benzer Tezler
- Beyaz yakalı çalışanlara yönelik kabul ve adanmışlık terapisi temelli farkındalık programının tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi
Design, implementation and evaluation mindfulness programme based on acceptance and commitment theraphy for white collar employees
MİNE MISIRLILAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiUygulamalı Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CUMHUR TAŞ
- Kabul ve kararlılık terapisi temelli çevrimiçi grup müdahalesinin gebelik ile ilişkili anksiyete, stres ve gebelik uyumu üzerindeki etkisi
Effect of acceptance and commitment therapy-based online group intervention on pregnancy-related anxiety, stress, and pregnancy adjustment
FEYZA ELİF ÖNDER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Medipol ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELA ARI
- Kabul ve kararlılık terapisi temelli psikolojik esneklik grup müdahale programının yakın partner şiddetine uğramış kadın üniversite öğrencilerinin psikolojik esnekliği, öz şefkati ve travma sonrası stres belirtileri üzerindeki etkisi: Bir karma yöntem araştırması
The effect of an acceptance and commitment therapy-based psychological flexibility group intervention program on psychological flexibility, self-compassion, and post-traumatic stress symptoms in female university students who have experienced intimate partner violence: A mixed method study
CEREN BEKTAŞ AYDIN
Doktora
Türkçe
2025
PsikolojiYıldız Teknik ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FULYA YÜKSEL ŞAHİN
- Deprem yaşayan bireylere verilen kabul ve kararlılık terapisi temelli psikoeğitimin umut, psikolojik sağlamlık ve stres düzeyine etkisi
The effect of acceptance commitment therapy based psychoeducation on hope, resilience and stress levels in individuals experiencing earthquake
HACER KABAKOĞLU
- Özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlere uygulanan kabul ve kararlılık terapisi temelli girişimlerin psikolojik sağlamlık depresyon anksiyete stres düzeylerine ve bakım yüküne etkisi
The effect of acceptance and commitment therapy-based interventions applied to parents with special needs children on psychological resilience depression anxiety stress levels and care burden
ECEM ÇİÇEK GÜMÜŞ