Artvin vilayeti'nin sosyo-kültürel, ekonomik, idari ve siyasi yapısı (1950-1960)"
Socio-cultural, economic, administrative and political structure of the province of Artvin 1960-1980
- Tez No: 976241
- Danışmanlar: PROF. DR. SELÇUK URAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kafkas Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
1921 yılında Anavatan'a katılan Artvin, Cumhuriyetin kuruluşuyla birlikte gelişim sürecine girmiştir. Bu gelişim sürecinde zorlu doğal koşullar, vilayet merkezi ve ilçelerinin ilerlemesinde en büyük engellerden biri olarak öne çıkmıştır. Buna rağmen, Cumhuriyet yönetimleri ve Artvin halkı, bu güçlüklerin üstesinden gelmek için kararlılıkla mücadele ederek şehri bugünkü seviyesine ulaştırmıştır. 1878-1921 yılları arasında gerçekleşen savaşlar sonucunda Artvin ve çevresi, Rus, İngiliz ve Gürcü işgallerine maruz kalmıştır. İşgallerin sona ermesiyle birlikte, 7 Mart 1921'den itibaren Artvin, yaklaşık dört ay boyunca Ardahan livasına bağlanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin 20 Ocak 1921 tarihli ilk anayasası olan Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nda 24 Nisan 1924 tarihinde yapılan düzenlemelerle liva ve sancak teşkilatı kaldırılmış; bu düzenlemeyle Artvin, vilayet statüsüne kavuşmuştur. 26 Haziran 1926 tarihinde yürürlüğe giren 877 sayılı Kanun ile Yusufeli kazası Erzurum vilayetinden alınarak Artvin'e bağlanmıştır. 28 Mayıs 1928 tarih ve 1282 sayılı Kanun kapsamında Borçka, kaza statüsü elde ederek Artvin'in bir parçası olmuştur. Dokuz yıl boyunca Artvin vilayeti teşkilatına bağlı kalan bu yerleşimler, 1 Haziran 1933'ten 4 Kasım 1936'ya kadar Rize merkezli kurulan Çoruh vilayetine bağlanmıştır. 1936 yılına gelindiğinde Hopa, Borçka, Şavşat ve daha önce Erzurum'a bağlanmış olan Yusufeli kazası yeniden Artvin'e dâhil edilerek bu sefer merkezi Artvin olan Çoruh vilayeti oluşturulmuştur. 17 Şubat 1956'da kabul edilen 6668 sayılı kanunla Çoruh Vilâyeti'nin adı“Artvin”olarak değiştirilmiş ve il sınırları mevcut kazalarıyla birlikte korunmuştur. Artvin il toprakları, genellikle yüksek dağlarla ve dağlar arasında uzanan akarsu vadilerinden oluşur. Kıyı bölgesinde ise dar ovamsı şeritler yer alır ve bu çeşitlilik ilin coğrafi yapısını belirler. 1950'li yıllarda nüfusunun yaklaşık %80'i köylerde yaşayan, geçimini tarım, hayvancılık ve orman işçiliğinden sağlayan Artvin ili, ekonomik açıdan kapalı bir bölge niteliğindeydi. Bu durumun temel nedeni, bölgenin engebeli arazi yapısı ve yetersiz ulaşım altyapısıydı. 1950'li yıllarda Artvin ili, yer altı kaynakları açısından dikkate değer bir potansiyele sahipti. Merkez ilçede altın; Ardanuç'ta manganez; Borçka ve Murgul'da bakır, pirit ve manganez; Şavşat'ta bakır, çinko, kurşun ve manganez; Yusufeli'nde ise linyit kömürü yataklarının varlığı saptanmıştır. Ancak bu maden kaynaklarının varlığına rağmen, bölgenin engebeli topoğrafyası ve yetersiz altyapısı, söz konusu kaynakların ekonomik olarak değerlendirilmesini önemli ölçüde engellemiştir. 1950'li yıllarda Artvin topraklarının yaklaşık %18.32'si ormanlarla kaplı olup, toplam orman varlığı 145.910 hektar olarak kaydedilmiştir. Bu oranla Artvin, Türkiye genelinde orman alanlarının genişliği bakımından önemli bir yer tutmaktaydı. İl genelinde ekime elverişli arazi miktarı sınırlı olmakla birlikte, tarımsal faaliyetler ağırlıklı olarak kıyı şeridi boyunca ve vadi tabanlarındaki uygun alanlarda gerçekleştirilmekteydi. 1950'lerde Artvin'in kıyı kesimlerinde çay tarımı, vadi tabanlarında ise bağcılık ve bahçecilik faaliyetleri yürütülmekteydi. İklim koşullarının elverişliliği nedeniyle toprak verimliliği oldukça yüksekti. İlde bu dönemde 18.438 hektarlık arazide hububat, 615 hektarlık alanda bakliyat, 1.632 hektarlık sahada sınai bitkiler ve 1.518 hektarlık alanda meyvecilik olmak üzere toplam 22.203 hektarlık tarımsal üretim gerçekleştirilmekteydi. Artvin'de özel teşebbüs tarafından kurulmuş büyük sanayi tesisleri yoktu. 1950'lerde Murgul Bakır İşletmesi ve Borçka Kereste Fabrikası resmi sektör kuruluşlarıydı. İlde sanayi alanında özel teşebbüsler küçük çapta ancak faaliyet göstermekteydiler. Un değirmenleri, kiremit, briket, tuğla ocakları, lastik kaplama, kilim, sicim dokuma tezgâhları bu küçük teşebbüslere örnekti. Kafkasların giriş kapısı olan Artvin'in en dikkat çekici özelliği, bölge coğrafyasında yaşamış toplumların kültürlerini korurken aynı zamanda değişime, yeniliğe ve bilime açık bir yapıya sahip olmasıydı. Artvin'de engebeli arazi yapısı nedeniyle tarıma elverişli alanlar oldukça sınırlıydı. Ayrıca ilin tüketim merkezlerine uzaklığı ve sanayinin gelişmemiş olması, halkın geçim kaynaklarını farklı alanlarda aramasına neden olmuştu. Bu durum, yöre halkının eğitime ve öğrenime büyük önem vermesini sağlamıştır. Millî Mücadele'nin başarıyla sonuçlanmasının ardından, Türkiye genelinde olduğu gibi Artvin'de de eğitim, öncelikli bir konu hâline gelmiştir. Bu doğrultuda il merkezi, kazalar ve nahiyelerde çeşitli eğitim programları uygulamaya konulmuştur. Artvin coğrafyası, tarih boyunca birçok devlet ve medeniyete kucak açmış olup bu durum, bölgenin idari yapısında çeşitli düzenlemelere yol açmıştır. Bu çeşitlilik, ilin tarihsel süreçteki nüfus hareketlerini belirlemeyi zorlaştırmıştır. Özellikle Cumhuriyet öncesinde bu tür verilerin elde edilmesi pek mümkün olmazken, Cumhuriyet Dönemi'nde düzenli olarak yapılan nüfus sayımları sayesinde nüfus hareketleri konusunda daha sağlıklı bilgilere ulaşılabilmiştir. Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren Artvin ilinin nüfusunda genel bir artış gözlemlenmiştir. 1950 ve 1960 yıllarında gerçekleştirilen genel nüfus sayımları da bu demografik büyüme devam etmiştir. 1950, 1954 ve 1957 genel seçimlerinde Demokrat Parti, Türkiye genelinde olduğu gibi Artvin'de de önemli bir oy oranına ulaşarak seçimlerden başarıyla çıkmıştır. Demokrat Parti, bu genel seçimlerde Artvin'deki beş milletvekilliğinin tamamını kazanmayı başarmıştır. Mahalli seçimlere bakıldığında, 3 Eylül 1950 yerel seçimlerinde Çoruh ilinde toplam 9 belediye başkanlığı için seçim yapılmış; bunların 5'ini Demokrat Parti (DP), 4'ünü Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) kazanmıştır. 1955 yerel seçimlerinde ise Çoruh'ta DP üstünlüğünü sürdürmüştür. 1950-1960 yılları arasında Artvin milletvekilliği yapan Eyüp Doğan, Yaşar Gümüşel, Mecit Bumin ve Hilmi Çeltikçioğlu, 27 Mayıs 1960 sonrasında Yassıada'da yargılanmıştır
Özet (Çeviri)
Artvin, which joined the motherland in 1921, entered a process of development with the establishment of the Republic. Challenging natural conditions have emerged as one of the biggest obstacles to the progress of the provincial center and its districts. Nevertheless, the Republican administrations and the people of Artvin have fought resolutely to overcome these difficulties, bringing the city to its current level. Between 1878 and 1921, the wars resulted in Artvin and its surroundings being subjected to Russian, British, and Georgian occupations. With the end of the occupations, from March 7, 1921, Artvin was connected to the Ardahan district for approximately four months. The first constitution of the Republic of Turkey, known as Teşkilat-ı Esasiye, dated January 20, 1921, was amended on April 4, 1924, abolishing the district and sanjak system, thereby granting Artvin the status of a province. With the Law No. 877, which came into effect on June 26, 1926, the Yusufeli district was taken from Erzurum province and attached to Artvin. Under Law No. 1282, dated May 28, 1928, Borçka gained district status and became part of Artvin. These settlements, which remained under the organization of Artvin province for nine years, were connected to the Çoruh province established in Rize from June 1, 1933, to November 4, 1936. By 1936, Hopa, Borçka, Şavşat, and the previously attached Yusufeli district were re-included in Artvin, thus forming the Çoruh province with its center in Artvin. With the Law No. 6668 adopted on February 17, 1956, the name of Çoruh Province was changed to 'Artvin', while its existing districts and administrative boundaries were preserved." Artvin has an area of 7,436 km², and its terrain is quite rugged. The province's land consists mainly of high mountains and the river valleys that stretch between them. In the coastal region, there are narrow, plain-like strips, and this diversity defines the geographical structure of the province. In the 1950s, 80% of the population of Artvin lived in villages and relied on agriculture, livestock, and forestry for their livelihoods, making it an economically isolated region. The main reasons for this were the terrain and inadequate road infrastructure. In the 1950s, Artvin was quite rich in mineral deposits. Gold was found in the central district; manganese in the Ardanuç district; copper, pyrite, and manganese in the Borçka and Murgul districts; copper, zinc, lead, and manganese in the Şavşat district; and lignite coal deposits in the Yusufeli district. Despite its considerable underground wealth, the province's natural conditions made the exploitation of these resources quite difficult. In the 1950s, approximately 18.32% of Artvin's territory was forested, corresponding to 145,910 hectares. This share placed Artvin among the significant provinces in Turkey regarding forest coverage. Despite the limited arable land, agricultural activities were mainly concentrated along the coastal areas and valley floors. In the 1950s, tea cultivation was practiced in the coastal areas of Artvin, while viticulture and horticulture were concentrated in the valley floors. Due to favorable climatic conditions, soil fertility in the province was notably high. During this period, agricultural production covered a total of 22,203 hectares, comprising 18,438 hectares of cereals, 615 hectares of legumes, 1,632 hectares of industrial crops, and 1,518 hectares of fruit cultivation. There were no large industrial facilities established by private enterprises in Artvin. In the 1950s, the Murgul Copper Plant and Borçka Lumber Factory were official sector establishments. In the province, private enterprises in the industrial sector were operating on a small scale. Examples of these small enterprises included flour mills, tile, brick, and tile factories, as well as rubber coating, carpet weaving, and cord weaving looms. One of the most striking features of Artvin, the gateway to the Caucasus, is its ability to preserve the cultures of the communities that have lived in the region while also being open to change, innovation, and science. Due to the rugged terrain, arable land in Artvin was quite limited. Additionally, the province's distance from consumption centers and the underdevelopment of industry led the population to seek livelihoods in various fields. This situation has ensured that the local people place great importance on education and learning. After Artvin came under the administration of the TBMM Government, education became a priority issue; various educational programs were implemented in the provincial center, districts, and sub-districts in this regard. The geography of Artvin has embraced many states and civilizations throughout history, leading to various administrative adjustments in the region. This diversity has made it difficult to determine the population movements in the province over historical processes. Especially before the Republic, obtaining such data was quite challenging, but thanks to the regular population censuses conducted during the Republican Period, more accurate information about population movements has been accessible. Although the population of Artvin has generally increased since the early years of the Republic, significant differences have emerged during the periods between the censuses. The general population censuses conducted in the 1950s and 1960s also indicated that this demographic growth continued. In the three general elections held between 1950 and 1960, the Democratic Party achieved significant success in Artvin. The Democratic Party managed to win all five parliamentary seats in Artvin in the elections of 1950, 1954, and 1957. Regarding the local elections, a total of nine mayoral seats were contested in Çoruh Province during the municipal elections held on September 3, 1950; of these, five were won by the Democrat Party (DP) and four by the Republican People's Party (CHP). In the 1955 local elections, the DP maintained its dominance in the province. In the 1955 local elections, the DP maintained its dominance in the province. Eyüp Doğan, Yaşar Gümüşel, Mecit Bumin, and Hilmi Çeltikçioğlu, who served as Artvin deputies between 1950 and 1960, were tried at Yassıada following the 27 May 1960 military coup.
Benzer Tezler
- Çarlık Rusyası Döneminde Batum vilayeti (1878-1914)
The province of Batumi under the rule of Tsarist Russia (1878-1914)
RESUL TURAN
Doktora
Türkçe
2019
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ALİ BEYHAN
- Bölgesel coğrafya açısından bir araştırma Yusufeli ve yakın çevresinin coğrafi etüdü
Başlık çevirisi yok
MEHMET TIRAŞ
- Doğu Karadeniz bölgesinin idari tarihi: 1923-1950
Administritive history of Eastern Blacksea region: 1923-1950
ENGİN ÇAĞDAŞ BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
TarihKaradeniz Teknik ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT KÜÇÜKUĞURLU
- Osmanlı modernleşme sürecinde Selanik Sanayi Mektebi
Selanik School of Industry during Ottoman's modernization
İSMAİL CAHİT DÜZGÜN
- Bir siyaset adamı portresi: Refik Koraltan
The portrait of a politician: Refi̇k Koraltan
ÖZLEM YILDIRIM