19. yüzyılda Çeşme kazasının sosyal ve ekonomik yapısı
The social and economic structure of Chesme in the 19th century
- Tez No: 976809
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FUNDA ADITATAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: 19. yüzyıl, Batı Anadolu, Rum nüfusu, Çeşme Kazası, 19th century, Western Anatolia, Greek population, Çeşme Distric
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Demokrasi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 19. yüzyılda Çeşme Kazasının demografik yapısını ve tarihi süreçte geçirdiği değişimi incelemeyi amaçlamıştır. Osmanlı Devleti'nin Aydın Vilayetine tabii İzmir Sancağı içinde yer alan Çeşme Kazası, Urla Yarımadası'nın en batısında ve Sakız Adası'na 5 deniz mili yakınlıkta, önemli bir kıyı yerleşimidir. 14. yüzyılın başlarında Aydınoğlu Beyliğince kesin olarak Türk hakimiyeti ve iskanının başladığı Urla Yarımadası'nda 20. yüzyıla uzanan süreçte, coğrafi konum ve iktisadi gelişmelerin şekillendirdiği demografik değişimler meydana gelmiştir. Bu değişimlerin seyrini takip ve iktisadi bölge içindeki yerini tayin etmenin önemi, bölgede hatırası devam eden nüfus mübadelesi gibi Rum nüfusunun çoğunluğuna işaret eden bazı tarihi meselelerin anlaşılmasına katkı sunacaktır. Bu bağlamda bir yerel tarih araştırması olarak Çeşme Kazasını esas aldık ve 19. yüzyıldaki demografik yapısındaki değişimin anlaşılması için mevcut en eski nüfus verilerini barındıran 15. ve 16. yüzyıllara ait Tapu Tahrir kayıtları ile 19. yüzyıla ait Nüfus Defterleri ile diğer resmi nüfus kayıtlarını mukayeseli olarak değerlendirdik. Çeşme Kazasının nüfus verilerinin yanı sıra arşiv kayıtlarının imkân verdiği oranda 19. yüzyıldaki demografik yapısını açıklayan hane yapısı, yaş, meslek ve gelir dağılımı ile iktisadi faaliyetlerini tespit ettik. Avrupa merkezli sanayileşmenin Batı Anadolu'daki zirai üretim ile hammaddeye artan talebinin İzmir'in ihracat limanı olarak 18. yüzyılın ikinci yarısında başlayıp 19. yüzyıl boyunca devam eden ticaret hacmindeki artışın bölgede meydana getirdiği uzun soluklu demografik değişimin Çeşme Kazası ölçeğinde anlaşılması hedefledik. Özellikle Çeşme Kazasındaki Rum nüfusunun sayıca ve ekonomik etkinlik bakımından önemli oranda 19. yüzyılda gösterdiği artışın göç hareketleriyle desteklendiği ve bölgedeki değişimden bağımsız olmadığına dikkat çektik. Rum topluluğunun bağcılık, zeytincilik gibi zirai üretimde ortaya çıkan iş gücü açığını tamamlayarak bölgenin ekonomik yapısına uyum gösterdiği bu durumun, Osmanlı taşra yönetiminin gayrimüslim unsurlara yönelik pragmatik ve kapsayıcı politikalarının bir yansıması olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, 16. yüzyıldan 20. yüzyıla uzanan süreçte Çeşme Kazası, Batı Anadolu'nun kıyı yerleşimlerinin genel demografik dönüşümlerini anlamak için önemli bir misal olarak değerlendirilebileceği ortaya çıkarılmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to examine the demographic structure of the Çeşme district in the 19th century and its historical transformation. Located within the İzmir Sanjak of the Aydın Province of the Ottoman Empire, Çeşme is a significant coastal settlement on the westernmost tip of the Urla Peninsula, five nautical miles from the island of Chios. The Urla Peninsula, where definitive Turkish domination and settlement began in the early 14th century under the Aydınoğlu Principality, underwent demographic changes shaped by its geographical location and economic developments, extending into the 20th century. Tracing the course of these changes and locating them with the economic region will contribute to an understanding of some historical issues, such as the population exchanges that continue to haunt the area, which point to the majority Greek population. In this context, we focused on the Çeşme District as a local history study. To understand the changes in its demographic structure in the 19th century, we conducted a comparative analysis of the 15th and 16th century Land Registers (Tarpu Tahrir), which contain the oldest available population data, along with 19th century Population Registers and other official population records. In addition to the population data, we identified the household structure, age, occupation, and income distribution, as well as economic activities, which explain the demographic structure of the Çeşme District in the 19th century, to the extent that archival records allow. We aimed to understand the long-term demographic change in the region, brought about by the increasing demand for agricultural production and raw materials in Western Anatolia due to European- centric industrialization, and the rise in trade volume that began in the second half of the 18th century and continued throughout the 19th century as İzmir's export port, at the scale of the Çeşme District. In particular, we emphasized that the significant increase in the numbers and economic activity of the Çeşme District's Greek population in the 19th century was not independent of external migration and economic changes in the region. This situation, in which the Greek community adapted to the region's economic structure by filling the labor gap created by agricultural production such as viticulture and olive cultivation, has been interpreted as a reflection of the Ottoman provincial administration's pragmatic and inclusive policies toward non-Muslim communities. Consequently, it demonstrated that the Çeşme District can be considered an essential example for understanding the general demographic transformations of coastal settlements in Western Anatolia from the 16th to the 20th centuries.
Benzer Tezler
- Osmanlı kaza belediyelerinin karşılaştırmalı bir analizi: Şarköy ve Karaisalı belediyeleri (1919)
A comparative analysis of Ottoman district municipalities: The municipalities of Şarköy and Karaisalı (1919)
HAKAN YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihOsmaniye Korkut Ata ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET CANER ÇATAL
- 19. yüzyılda oryantalist ressamların eserlerinde çini sanatı
Representation of 19th century the art in the works of orientalist artists
ZEHRA BEGÜM ÖZMİMAR MALTEPE
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Güzel SanatlarSakarya ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. MESUDE HÜLYA DOĞRU
- 19.yüzyılın ikinci yarısında Alaçatı'da Türklerin topraklarına yönelik müdahaleler ile ilgili Osmanlı arşivinde bulunan vesikaların transkripsiyon ve değerlendirilmesi
Transcription and evaluation of the documents found in the Ottoman archive regarding the interventions againts Turkish lands in Alaçatı in the second half of the 19.century
RÜVEYDA NUR DEMREN
- XIX. yüzyıl ticaret faaliyetlerinin küçük liman kentlerinde kıyı ölçeğindeki mekansal yansımaları ve koruma önerileri (Foça, Urla, Çeşme örnekleri)
The residential reflections of the 19th century commercial activities on the scale in small harbour towns (ports) and proposals to protect them (samples of Foça, Urla and Çeşme)
MÜJGAN BAHTİYAR KARATOSUN
- 19. yüzyıl Beyoğlu Çeşmeleri
19th century Beyoglu fountains
DİLEK BAYFİDAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Sanat TarihiPamukkale ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KASIM İNCE