Türkiye'de sosyal koruma harcamalarının yoksulluk üzerindeki etkileri: Örnek Avrupa ülkeleri ile karşılaştırmalı bir analiz
The effects of social protection expenditures on poverty in Turkey: A comparative analysis with sample European countries
- Tez No: 977404
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İBRAHİM EMRE GÖKTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyal Hizmet, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Sosyal koruma, Yoksulluk, Social protection, Poverty
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, sosyal koruma harcamalarının yoksulluk üzerindeki azaltıcı etkisini, Türkiye ve benzer insani gelişmişlik düzeyine sahip 12 Avrupa ülkesinden oluşan bir örneklem grubunda karşılaştırmalı olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) veri tabanından elde edilen 2008-2022 dönemi makro verileri kullanılarak; sağlık, engellilik, yaşlılık, dul/yetim, aile/çocuk ve işsizlik olmak üzere altı temel sosyal koruma alanı incelenmiştir. Her bir alan için harcama miktarları ve ilgili yoksulluk oranları kullanılarak Çoklu Doğrusal Regresyon ve Granger Nedensellik testleri uygulanmıştır. Analizler, harcamaların yoksulluğu azaltma etkinliğinin Türkiye ve Avrupa ülkeleri kümesi arasında önemli ölçüde farklılaştığını ortaya koymuştur. Avrupa kümesinde, özellikle emekli/yaşlı, aile/çocuk ve işsizlik alanlarında yapılan harcamaların yoksulluk üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve doğrudan azaltıcı bir etki yarattığı tespit edilmiştir. Engellilik alanında ise bu etkinin, anlık bir regresyon etkisinden ziyade, nedensellik testleriyle ortaya konan güçlü ve dinamik bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Buna karşın Türkiye'de, incelenen altı alandan hiçbirinde sosyal koruma harcamalarının yoksulluğu anlamlı düzeyde ve doğrudan azalttığına dair bir sonuç bulunamamıştır. Yalnızca işsizlik alanında, nedensellik testi aracılığıyla harcamaların yoksulluk üzerinde gecikmeli bir etkiye sahip olduğu saptanmıştır. Daha da önemlisi, çalışma beklentilerle çelişen bulgulara ulaşmıştır: Türkiye'deki sağlık harcamaları artmasına rağmen, karşılanamayan tıbbi ihtiyaçlarda istatistiksel olarak anlamlı bir artış gözlemlenmiştir. Benzer şekilde, Avrupa'daki işsizlik harcamalarının işsiz yoksulluğunu azaltırken, genç ve uzun süreli işsizlik oranları üzerinde artırıcı bir etkiye sahip olduğu sonucuna varılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda çalışma, yoksullukla mücadelede sosyal harcama miktarından ziyade; harcamanın verimliliğinin, hedefleme doğruluğunun ve ülkenin makroekonomik istikrarı gibi yapısal faktörlerin politika başarısında belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, özellikle Türkiye'de, salt kaynak artışından öte sosyal koruma sisteminin tasarımına, finansman yapısına ve hedefleme mekanizmalarına odaklanan kapsamlı yapısal reformların gerekliliğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to comparatively analyse the poverty-reducing effect of social protection expenditure in a sample group consisting of Turkey and 12 European countries with similar levels of human development. Within this scope, macro data from the 2008-2022 period obtained from the European Statistical Office (Eurostat) database was used to examine six key social protection areas: health, disability, old age, widowhood/orphanhood, family/children, and unemployment. Multiple Linear Regression and Granger Causality tests were applied for each area using expenditure amounts and related poverty rates. The analyses revealed that the effectiveness of expenditures in reducing poverty differed significantly between Turkey and the group of European countries. In the European cluster, it was found that expenditures in the areas of retirement/elderly, family/children, and unemployment had a statistically significant and direct poverty-reducing effect. In the area of disability, this effect was found to have a strong and dynamic structure, as revealed by causality tests, rather than being an instantaneous regression effect. In contrast, in Turkey, no results were found indicating that social protection expenditures significantly and directly reduced poverty in any of the six areas examined. Only in the area of unemployment was it determined, through a causality test, that expenditures had a delayed effect on poverty. More importantly, the study reached findings that contradict expectations: despite the increase in health expenditures in Turkey, a statistically significant increase in unmet medical needs was observed. Similarly, it was concluded that while unemployment expenditures in Europe reduce unemployment poverty, they have an increasing effect on youth and long-term unemployment rates. In line with these findings, the study reveals that structural factors such as the efficiency of spending, targeting accuracy, and the country's macroeconomic stability are more decisive for policy success than the amount of social spending in combating poverty. The findings point to the need for comprehensive structural reforms, particularly in Turkey, focusing on the design of the social protection system, its financing structure, and targeting mechanisms, rather than merely increasing resources.
Benzer Tezler
- Monetary and multidimensional poverty analysis for the period 2003-2022 in Türkiye
Türkiye'de 2003-2022 dönemi için parasal ve çok boyutlu yoksulluk analizi
MUHAMMET EMRE BİLGİÇ
Doktora
İngilizce
2025
Ekonomiİstanbul Teknik Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. QUENTİN XAVİER MARİN STOEFFLER
- Kuzey Avrupa ve Latin Amerika ülkeleri arasında gelir dağılımı adaletsizliği açısından ekonometrik bir analiz ve Türkiye örneği
The relationship between Northern Europe and Latin American countries in terms of the distribution of income inequality an econometrical analysis: The case of Turkey
AYHAN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
EkonomiBursa Teknik ÜniversitesiUluslararası Ekonomi Politikası Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SALİH KALAYCI
- Türkiye'de 2000 sonrası dönemde sosyal nitelikli harcamaların gelir dağılımı üzerindeki etkisi
The effect of social expenditures on income distribution in Turkey in the post 2000 period
BUKET AKSOY
- Küreselleşme ve sosyal güvenlik reformu: Güney Avrupa refah rejimleri açısından bir analiz
Globalization and social security reform: An analysis of South European welfare regimes
MUSTAFA ÇEVİK
Doktora
Türkçe
2026
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriİstanbul ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKİ PARLAK