Türkiye'de hanehalkı tüketiminin mikro verilerle incelenmesi
An analysis of household consumption in turkey using micro data
- Tez No: 981164
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET FATİH CİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Tüketim harcamaları, hanehalkı bütçe anketi, havuzlanmış en küçük kareler, sosyo-demografik faktörler, emeklilik, Consumption expenditures, household budget survey, pooled ordinary least squares, socio-demographic factors, retirement
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tüketim, hanehalkı refahının ve makroekonomik faaliyetin temel bir bileşenidir ve modern yaklaşımlar, hanehalklarının bu kararları yaşam boyu bir perspektifle ele aldığını vurgulamaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'de hanehalkı tüketimi mikro veriler kullanılarak kapsamlı bir ekonometrik analize tabi tutulmuştur. Bu amaçla, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından derlenen 2011-2018 yıllarına ait Hanehalkı Bütçe Anketi (HBA) mikro verilerinden oluşan 84,164 gözlemlik tekrarlı yatay kesit veri seti kullanılmıştır. Ampirik model, logaritmik formda tanımlanmış bir tüketim fonksiyonu üzerine kurulmuş ve Havuzlanmış En Küçük Kareler (Pooled OLS) yöntemiyle tahmin edilmiştir. Modelde tüketim davranışlarını açıklamak amacıyla yaş, yaşın karesi gelir, hanehalkı sorumlusunun cinsiyeti, eğitim düzeyi, kuşak farklılıkları, gayrimenkul sahipliği ve hane kompozisyonu gibi sosyo-demografik değişkenler dikkate alınmıştır. Çalışmada, yaşam döngüsünün farklı evrelerine özgü davranışsal farklılıkları ortaya koyabilmek için analizler karşılaştırmalı biçimde tasarlanmış ve üç ayrı düzeyde uygulanmıştır: tüm örneklem, hanehalkı sorumlusunun aktif çalışma çağında olduğu haneler ve hanehalkı sorumlusunun emekli olduğu haneler. Ampirik bulgular, Türkiye'de hanehalkı tüketim davranışlarının gelir, yaş, kuşak ve sosyo-demografik faktörlere göre sistematik biçimde farklılaştığını göstermektedir. Gelir, tüketim üzerinde güçlü ve pozitif bir etkiye sahiptir; ancak bu etkinin büyüklüğü emekli hanelerde daha sınırlıdır. Yaş profili incelendiğinde, tüketim orta yaşlarda en yüksek seviyesine ulaşmakta, ileri yaşlarda ise düşmekte; emeklilik döneminde ise bu düşüş daha yumuşak seyretmektedir. Kuşak farklılıkları, genç nesillerin daha yüksek tüketim eğilimi sergilediğini ortaya koymaktadır. Eğitim düzeyi ve gayrimenkul sahipliği de tüketimi artıran önemli faktörlerdir; özellikle gayrimenkul sahibi haneler emeklilikte dahi daha yüksek tüketim seviyesini sürdürebilmektedir. Sonuç olarak, bulgular Türkiye'de tüketim davranışlarının yalnızca gelir düzeyine bağlı olmadığını; yaşam evresi, kuşak aidiyeti, eğitim, gayrimenkul sahipliği ve demografik yapı gibi çok boyutlu etkenlerle şekillendiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Consumption is a fundamental component of household welfare and macroeconomic activity, and modern approaches emphasize that households approach these decisions from a life-cycle perspective. In this study, household consumption in Turkey is subjected to a comprehensive econometric analysis using microdata. For this purpose, a repeated cross-sectional dataset comprising 84,164 observations from the Household Budget Survey (HBS) for the years 2011-2018, compiled by the Turkish Statistical Institute (TURKSTAT), was utilized. The empirical model is based on a consumption function defined in logarithmic form and was estimated using the Pooled Ordinary Least Squares (Pooled OLS) method. To explain consumption behavior, the model incorporates socio-demographic variables such as age, age-squared, income, gender of the household head, education level, generational differences, property ownership, and household composition. This study employs a comparative design to reveal behavioral differences across the life cycle, conducting the analysis on three distinct groups: the full sample, households headed by a non-retired individual, and households headed by a retiree. Empirical findings indicate that household consumption behavior in Turkey systematically differs according to income, age, generation, and socio-demographic factors. Income has a strong and positive effect on consumption; however, the magnitude of this effect is more limited among retired households. An examination of the age profile reveals that consumption reaches its peak in middle age and declines in later years; this decline, however, is more gradual during the retirement period. Cohort differences indicate that younger generations exhibit a higher propensity to consume. Education level and homeownership also emerge as significant factors that increase consumption; in particular, owner-occupied households maintain higher consumption levels even during retirement. In conclusion, the findings demonstrate that consumption behavior in Turkey is not only dependent on income level but is shaped by multidimensional factors such as life-cycle stage, generational cohort, education, property ownership, and demographic structure.
Benzer Tezler
- Health-related consistency in food choice and consumption: The role of household and product characteristics
Gıda tercihi ve tüketiminde sağlık ilişkili tutarlılık: Hane halkı ve ürün özelliklerinin rolü
GÖKHAN SÜRMELİ
Doktora
İngilizce
2020
İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL BURÇ ÜLENGİN
- Evidence-based analysis of Türkiye's energy efficiency obligation scheme: sectoral applications, energy poverty, flexibility options and policy implications
Türkiye enerji verimliliği yükümlülükleri sisteminin kanita dayali analizi: sektörel uygulamalar, enerji yoksulluğu, esneklik seçenekleri ve politika çikarimlari
RABİA CİN
Doktora
İngilizce
2025
Enerjiİstanbul Teknik ÜniversitesiEnerji Bilimi ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERMİN ONAYGİL
- Residential energy consumption analysis through datadriven energy forecasting with environmental andbehavioural factors
Çevresel ve davranışsal faktörlerleveri odaklı enerji tahmini aracılığıylakonut enerji tüketiminin analizi
MİRAÇ DURHAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Elektrik ve Elektronik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiElektrik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LALE ERDEM ATILGAN
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA BERKER YURTSEVEN
DOÇ. DR. OĞUZHAN CEYLAN
- Kırmızı ette fiyat oynaklığı ve tüketici davranışları
Price fluctuations in red meat and consumer behaviors
MERVE AYYILDIZ
Doktora
Türkçe
2017
ZiraatGaziosmanpaşa ÜniversitesiTarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADNAN ÇİÇEK
- Türkiye'de ev dışı gıda tüketimini etkileyen faktörler
Factors affecting out of home food consumption in Turkey
UMUTCAN ÖZER