Kırşehir yöresi sözlü kültüründe Alevi-Bektaşi unsurlar
Alevi-Bektashi elements in the oral culture of the Kırsehir region
- Tez No: 982009
- Danışmanlar: PROF. DR. FAHRİ MADEN, PROF. DR. ERDAL AKSOY, PROF. DR. CENKSU ÜÇER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kırşehir, tarihsel süreçte Ahilik ve Bektaşiliğin merkezi olmuş, Türk-İslam kültürünün ve Türkçenin gelişiminde öncü bir rol oynamıştır. Ancak bu köklü geçmişe rağmen, günümüzde yörede Alevi-Bektaşi kimliğinin görünürlüğü, tarihsel merkeziyetine kıyasla zayıflamıştır. Bu çalışmanın amacı, Kırşehir yöresi sözlü kültür ürünlerinde Alevi-Bektaşi unsurların izlerini, geçirdiği tarihsel dönüşümleri ve güncel yansımalarını tespit etmektir. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada, yöredeki Abdal toplulukları ve kaynak kişilerle yapılan görüşmeler yoluyla türkü, deyiş, ağıt ve efsaneler gibi sözlü kültür ürünleri analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, özellikle 1826'da Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması ve Bektaşiliğin yasaklanmasıyla yöredeki kültürel ifadelerin“takiyye”(gizlenme) stratejisiyle dönüştüğü belirlenmiştir. Deyişlerdeki“Şah”gibi açık inanç vurgularının“Yâr”gibi tasavvufi kavramlarla örtüldüğü; Abdalların ise toplumsal ve ekonomik kaygılarla“Alevi”yerine“Bektaşi”kimliğini öne çıkardığı saptanmıştır. Buna karşılık, turna ve Hızır gibi sembollerin tasavvufi bir zeminde Sünni halk tarafından da benimsenerek mezhepler üstü bir nitelik kazandığı görülmüştür. Sonuç olarak Kırşehir'deki Alevi-Bektaşi kültürünün yok olmadığı, ancak tarihsel süreçte biçim değiştirerek sözlü kültürde örtük ve sentezlenmiş bir yapıda varlığını sürdürdüğü ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
Historically, Kırşehir has served as a center for Akhism (Ahilik) and Bektashism, playing a pioneering role in the development of Turkish-Islamic culture and the Turkish language. However, despite this deep-rooted past, the current visibility of the Alevi-Bektashi identity in the region has diminished compared to its historical centrality. The aim of this study is to identify the traces, historical transformations, and current reflections of Alevi-Bektashi elements in the oral cultural products of the Kırşehir region. Adopting a qualitative research method, the study analyzes oral cultural products such as folk songs (türkü), religious poems (deyiş), laments, and legends through interviews conducted with Abdal communities and source persons in the region. The research reveals that, particularly following the abolition of the Janissary Corps in 1826 and the subsequent banning of Bektashism, cultural expressions in the region transformed through a strategy of“taqiyya”(dissimulation). It was determined that explicit religious emphases such as“Shah”in deyiş were veiled by Sufi concepts like“Yâr”(the Beloved), while the Abdals prioritized a“Bektashi”identity over an“Alevi”one due to social and economic concerns. Conversely, symbols such as the crane (turna) and Khidr (Hızır) were adopted by the Sunni populace within a Sufi context, thereby acquiring a supra-sectarian character. In conclusion, this study demonstrates that the Alevi-Bektashi culture in Kırşehir has not disappeared; rather, it has sustained its existence within the oral tradition through an implicit and synthesized structure by undergoing formal transformation throughout history.
Benzer Tezler
- Geleneksel kültürde yaşlı ve yaşlılık: Kırşehir örneklemi
The elderly identity in the context of the tradition culture in he sample of Kırşehir
ALEV ÖZTÜRK MERDİN
Doktora
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiHalk Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEBİ ÖZDEMİR
- Abdallık ve ozanlık geleneği içerisinde Kamil Abalıoğlu'nun hayatı, eserleri ve eserlerinin müzikal analizi
Life and works of Kami̇l Abalioğlu within the traditions of abdals and folk poetry, and musi̇cal analysis of his works
ONUR YİĞİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MüzikKırıkkale ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞÇE KAYNAK AKÇAOĞLU
- Kaman yöresi doğum öncesi halk inanışları
Prenatal folk beliefs of the Kaman region
ALİ ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıKarabük ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZHYLDYZ ISMAILOVA
- Orta Anadolu Abdalları'nın keman icrâ özelliklerinin tespiti ve kabak kemane'ye uyarlanması
Detection of the violin performance features of central Anatolian Abdals and adaptation of them to kabak kemane
TİMUR EŞİGÜL