Pottery as an indicator of a cultural transformation under the administrative change: A study on late Byzantine (1204-1304) to early Ottoman (1425-1453) pottery assemblages from Ephesus-Ayasuluk
Yönetimsel değişim altında kültürel bir dönüşümün göstergesi olarak seramik: Geç Bizans (1204-1304)tan erken Osmanlı (1425-1453) dönemine kadar olan Efes-Ayasuluk seramik toplulukları üzerine bir inceleme
- Tez No: 982186
- Danışmanlar: PROF. DR. DENİZ BURCU ERCİYAS, PROF. DR. JOANITA VROOM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Seramikler, Çanak, Ceramics, Pottery
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yerleşim Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Efes–Ayasuluk bölgesinde Geç Bizans, Beylik ve Erken Osmanlı dönemleri (11.–16. yüzyıllar) arasında yaşanan kültürel, ekonomik ve idari dönüşümlerin seramik buluntular üzerinden nasıl izlenebileceğini incelemektedir. On birinci yüzyıldan itibaren Efes limanının işlevini yitirmesiyle birlikte Ayasuluk'un bölgenin başlıca yerleşim, idari ve dinsel merkezi hâline gelmesi, maddi kültür üzerinde belirgin etkiler yaratmıştır. Bu çalışma, özellikle seramik gruplarının, değişen yönetim yapıları, çevresel koşullar ve ticari ağlarla ilişkili dönüşümleri yansıtan önemli bir arkeolojik veri grubu olduğunu ortaya koymaktadır. Disiplinlerarası bir arkeolojik yaklaşım benimseyen tez; yerleşim arkeolojisi, jeoarkeoloji, arkeometri ve seramik analizlerini bir araya getirerek seramiği yalnızca tipolojik ya da kronolojik bir gösterge olarak değil, toplumsal pratikleri şekillendiren etkin bir maddi unsur olarak ele almaktadır. Kap formlarındaki, hamur ve sır teknolojilerindeki, dağılım ve kullanım örüntülerindeki değişimler; idari yeniden yapılanma, denizcilik temelli ticaret ağlarının çözülmesi ve kara bağlantılı ekonomik sistemlerin güçlenmesi bağlamında değerlendirilmiştir. Ayasuluk çalışmanın ana inceleme alanını oluşturmakta; Anaia/Kadıkalesi kıyı yerleşimi olarak karşılaştırmalı bir perspektif sunmakta, Sardis ise iç kesimdeki üretim ve dağıtım sistemlerini temsil eden bir örnek olarak ele alınmaktadır. Bu karşılaştırmalı yaklaşım, Batı Anadolu'da seramik üretim ve tüketimindeki değişimlerin tekdüze olmadığını; yerel koşulların, bölgesel bağlantıların ve idari yapıların etkisiyle farklılaşan ancak birbirine bağlı süreçler içerisinde geliştiğini göstermektedir. Bu tez, Geç Bizans–Erken Osmanlı geçişini kültürel bir kopuş olarak değil, maddi kültür aracılığıyla izlenebilen uzun erimli bir yeniden yapılanma süreci olarak ele almaktadır. Seramik buluntuların bağlamsal analizi sayesinde, yönetimsel değişimin gündelik üretim, tüketim ve yaşam pratiklerine nasıl yansıdığı ortaya konulmakta; böylece post-Bizans Anadolu'sunun toplumsal ve ekonomik tarihine maddi temelli bir katkı sunulmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines pottery as a primary indicator of cultural, economic, and administrative transformation in the Ephesus–Ayasuluk region between the Late Byzantine, Beylik, and Early Ottoman periods (11th–16th centuries). Following the progressive decline of the Ephesian harbor and the inland relocation of settlement activity after the eleventh century, Ayasuluk emerged as the principal administrative, religious, and economic center of the region. This study argues that pottery assemblages from this period provide a stratified and contextually grounded record of how communities responded to changing political authority, environmental constraints, and shifting networks of connectivity. Adopting an interdisciplinary archaeological approach that integrates settlement archaeology, geoarchaeology, archaeometry, and ceramic analysis, the dissertation treats pottery not merely as a chronological or typological marker, but as an activecomponent of social practice. Changes in vessel form, fabric, glaze technology, and distribution patterns are analyzed as material expressions of administrative restructuring, economic reorientation, and everyday adaptation. Particular emphasis is placed on the relationship between harbor decline, the reconfiguration of inland exchange routes, and the emergence of regionally unified ceramic traditions under Beylik authority, followed by increasing standardization during Ottoman provincial integration. Ayasuluk constitutes the primary case study, contextualized through comparative analysis with Anaia/Kadıkalesi as a coastal counterpart and Sardis as an inland production center. This comparative framework demonstrates that ceramic change across western Anatolia was neither uniform nor abrupt, but shaped by locally specific conditions operating within broader regional and imperial systems. By foregrounding archaeological context and material agency, this dissertation contributes to ongoing debates on continuity and transformation in post-Byzantine Anatolia. It proposes that pottery assemblages offer critical insight into how administrative change was negotiated at the level of production, consumption, and daily life, providing a materially grounded perspective on cultural transformation during the Late Byzantine–Early Ottoman transition.
Benzer Tezler
- Bir mimesis olarak mimarlık ve emsal bilgisi
Architecture as a mimesis and precedent knowledge
FATMA SİNEM ÖZGÜR
Doktora
Türkçe
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BELKIS ULUOĞLU
- Ankara Beytepe Höyük Geç Kalkolitik Çağ ve Erken Tunç Çağı seramiği
The Late Chalcolithic and Early Bronze Age ceramics of Ankara Beytepe Mound
COŞKUN FIRAT AYVAZOĞLU
- Eski Çağ'da Denizli (Çal, Çivril ve Baklan yöreleri)
Denizli in Old Age (Çal, Çivril and Baklan regions)
AYŞE BETÜL ÇOPUR
- Neolitik ve Kalkolitik çağlarda teke yarımadası
Teke Peninsula in the Neolithic and Chalcolithic periods
YASİN CEMRE DERİCİ