Kullanıcı deneyiminin mimari atmosfer bağlamında değerlendirilmesi: Zonguldak mağaraları ziyaretçi merkezi örneği
Evaluating user experience in the context of architectural atmosphere: The case of Zonguldak caves visitor center
- Tez No: 982960
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MİNE TUNÇOK SARIBERBEROĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mimari atmosferin yalnızca görsel düzen ilkeleriyle açıklanamayacağını; bedenin çoklu duyuları ve duygulanımları aracılığıyla kurulan katmanlı bir deneyim olarak biçimlendiğini, Zonguldak Gökgöl Mağarası ile bu doğal mekândan esinlenerek tasarlanan Zonguldak Mağaraları Ziyaretçi Merkezinin aynı kullanıcılarca ardışık biçimde deneyimlenmesi üzerinden görünür kılmayı amaçlayan bu tez çalışmasında mimari atmosferin çoklu duyusal yapısı üzerine bir alan çalışması gerçekleştirilmiştir. Araştırmada 22 katılımcıdan elde edilen katılımcı-temelli bilişsel haritalar, beş duyusal kategori (görsel, işitsel, dokunsal, kokusal, tatsal) ve duygulanım yönelimi doğrultusunda içerik analiziyle kodlanmakta ve karşılaştırmalı olarak çözümlenmektedir. Bu çözümleme, ziyaretçi merkezinde biçim-ışık-yüzey kompozisyonunun belirginleşerek görsel odaklı bir düzen ve güven hissi ürettiğini; mağara mekânında ise yankı, nem, serinlik ve doku çeşitliliği gibi çevresel ipuçlarının bedensel teması yoğunlaştırarak daha karmaşık ve çoksesli bir duygulanım açığa çıkardığını göstermektedir. Elde edilen tablo, atmosferin tek bir modaliteye indirgenemeyeceğini ve deneyimin daha bütünleşik bir eksende kademelenerek çoklu duyusal bir etkileşimle derinleştiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, bilişsel haritaların duyusal ve duygulanımsal kodlama ile bütünleştirilmesi sayesinde nitel verinin yeniden üretilebilir bir sınıflandırma ve karşılaştırma düzeninde çözümlenmesini mümkün kılan yöntemsel bir çerçeve sunarak literatüre katkı sağlamaktadır. Bulgular, görsel merkezli açıklamaların ötesine geçerek bedensel temas, çevresel ipuçları ve duyular arası bütünleşmeyi merkeze almakta; doğal deneyimin esinlenen mimari atmosferde hangi duyusal ağırlıklarla yeniden kurulduğunu somut örüntülerle görünür kılmaktadır. Bu yaklaşımla çalışma, mimari atmosferin yalnızca fiziksel biçimle değil, mekânın sunduğu çoklu duyusal bedensel deneyimle biçimlendiğini ortaya koymakta ve duyusal bütünlüğe dayalı kullanıcı temelli bir okuma alanı açmaktadır.
Özet (Çeviri)
The architectural atmosphere cannot be explained solely by visual design principles; it is shaped as a layered experience established through the body's multiple senses and emotions. This thesis aims to reveal the multi-sensory structure of architectural atmosphere through a field study conducted on the sequential experience of the Zonguldak Caves Visitor Centre, designed in inspiration from the natural space of Zonguldak Gökgöl Cave, by the same users. Participant-based cognitive maps obtained from 22 participants in the research are coded through content analysis according to five sensory categories (visual, auditory, tactile, olfactory, gustatory) and affect orientation, and are analysed comparatively. This analysis reveals that the form-light-surface composition, centred on the visitor, produces a visually focused order and a sense of security; whereas in the cave space, environmental cues such as echo, humidity, coolness, and texture diversity intensify bodily contact, revealing a more complex and polyphonic affect. The resulting picture reveals that the atmosphere cannot be reduced to a single modality and that the experience deepens through a multi-sensory interaction, progressing along a more integrated axis. The study contributes to the literature by presenting a methodological framework that enables the analysis of qualitative data within a reproducible classification and comparison system, thanks to the integration of cognitive maps with sensory and affective coding. The findings go beyond visually-centred explanations, focusing on bodily contact, environmental cues, and inter-sensory integration; they reveal, through concrete patterns, which sensory weights reconstitute the natural experience within the inspired architectural atmosphere. With this approach, the study reveals that the architectural atmosphere is shaped not only by physical form but also by the multi-sensory bodily experience offered by the space, opening up a user-based reading field based on sensory integrity.
Benzer Tezler
- Kaybolan hafızanın mekanda izini sürmek
Tracing the spatial imprint of lost memory
EZGİ NUR MENGÜLEREK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Mimarlıkİstanbul Kültür ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASİYE AKGÜN GÜLTEKİN
- Metro geçiş alanlarının duyusal deneyim ve mekâna özgü müdahale bağlamında yeniden düşünülmesi:bostancı metro istasyonu örneği
Rethinking metro transit spaces in the context of sensory experience and site-specific interventions:The case of bostanci metro station
EZGİ DİLAN KARATAŞ
Doktora
Türkçe
2026
Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEL BAŞARIK AYTEKİN
- Alışveriş mekânlarında aydınlatma tasarımının kullanıcı algısı ve enerji verimliliği açılarından değerlendirilmesi
Evaluating lighting design in shopping areas according to users perception and energy efficency
MERVE AŞÇIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALPİN KÖKNEL YENER
- Sergileme mekanlarında etkileşim ve öğrenme biçimlerinin çocukların mekan deneyimine etkileri üzerine bir araştırma
A research on effects of interaction and learning types in exhibition areas on children' spatial experience
GÖKÇE EVREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Eğitim ve Öğretimİstanbul Teknik Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SENİYE BANU GARİP
- The transformative role of digital art in public space: an experimental study on Haydarpaşa silos
Dijital sanatın kamusal mekanda dönüştürücü rolü: Haydarpaşa siloları üzerine deneysel bir inceleme
GÜLAY DİDİR
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL EREN KÜRKÇÜOĞLU