Geri Dön

Kişilik bozukluklarının ahlaki doğasının çocukluk çağı travmaları ve özgür irade açısından incelenmesi

Invastigating the moral nature of personality disorders in terms of childhood traumas and free will

PDF İndir

  1. Tez No: 984605
  2. Yazar: HATİCE RUMEYSA IŞIK
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. YUSUF BİLGE
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Psikoloji, Psychology
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Kişilik bozukluklarının ahlaki doğası, 1800'lü yıllardan bu yana psikoloji, psikiyatri, hukuk ve felsefe gibi disiplinlerde tartışma konusu olmuştur. Öte yandan, kişilik bozukluklarının etiyolojisinde çocukluk çağı travmalarının önemli bir risk etmeni olduğu bilinmektedir. Bu çalışmada, kişilik bozukluklarının etiyolojisinde çocukluk çağı travmaları, irade ve ahlaki süreçlerin işleyişi bilişsel davranışçı kavramlar çerçevesinde anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda, çocukluk çağı travmaları ile kişilik bozuklukları arasındaki ilişkide psikolojik katılık, özgür irade inancı ve ahlaki uzaklaşma değişkenlerinin aracı rolünün incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın örneklemini, Türkiye'nin farklı illerinden çevrim içi olarak erişilen, 18–65 yaş aralığındaki 869 yetişkin birey oluşturmuştur. Veri toplama sürecinde; çocukluk çağı travmaları için Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği-33, psikolojik katılık için Kabul ve Eylem Formu-II, özgür irade inancı için Özgür İrade ve Belirlenimcilik Ölçeği, ahlaki uzaklaşma için Ahlaki Uzaklaşma Ölçeği ve kişilik bozuklukları için Coolidge Eksen II Kişilik Bozuklukları Envanteri (CATI+ TR-KF) kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson ve Spearman korelasyon analizleriyle, demografik değişkenler, kişilik bozuklukları ve psikolojik katılık düzeylerine göre grup farkları ise bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Welch ANOVA ile değerlendirilmiştir. Ayrıca, çocukluk çağı travmalarının kişilik bozuklukları üzerindeki etkisinde psikolojik katılık, özgür irade inancı ve ahlaki uzaklaşmanın sıralı aracılık rolünü test etmek amacıyla Hayes'in PROCESS Macro (Model 6) ile aracılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Çalışma bulguları, çocukluk çağı travma puanları arttıkça kişilik bozukluğu belirtileri psikolojik katılık, özgür irade inancı ve ahlaki uzaklaşmanın da arttığını göstermiştir. Psikolojik katılığın yüksek olduğu bireylerde ahlaki uzaklaşma ve özgür irade inancı da yüksek bulunmuştur. Değişkenler arasında genel olarak düşük-orta düzeyde anlamlı ilişkiler saptanırken, özgür irade ve belirlenimcilik inançlarının çocukluk çağı travmalarıyla büyük ölçüde ilişkili olmadığı görülmüştür. Sıralı aracılık analizleri çocukluk çağı travmalarının kişilik bozukluğu belirtileri üzerindeki etkisinin hem doğrudan hem de psikolojik katılık, özgür irade inancı ve ahlaki uzaklaşma değişkenleri aracılığıyla dolaylı yollarla gerçekleştiğini göstermiştir. Bu sonuçlar, kişilik bozukluklarının travma temelli bir zemin üzerinde geliştiğini; ancak travmayı izleyen bilişsel bozulmaların sorumluluk algısını zayıflatarak ahlaki uzaklaşma örüntülerine zemin hazırlayabileceğini düşündürmektedir.

Özet (Çeviri)

The moral nature of personality disorders has been a subject of interdisciplinary debate in psychology, psychiatry, law, and philosophy since the 1800s. On the other hand, childhood trauma is known to be a significant risk factor in the etiology of personality disorders. This study aimed to understand the role of childhood trauma, belief in free will and moral processes in the development of personality disorders within the framework of cognitive-behavioral constructs. Accordingly, the study examined whether psychological inflexibility, belief in free will, and moral disengagement mediate the relationship between childhood trauma and personality disorders. The sample consisted of 869 adults aged 18–65, reached online from various provinces across Türkiye. Data were collected using the Childhood Trauma Questionnaire-33, Acceptance and Action Questionnaire-II for psychological inflexibility, the Free Will and Determinism Scale, the Moral Disengagement Scale, The relationships between variables were examined using Pearson and Spearman correlation analyses, while group differences based on demographic variables, personality disorders, and levels of psychological inflexibility were evaluated using independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), and Welch ANOVA. Additionally, serial mediation analyses were conducted using Hayes' PROCESS Macro (Model 6). Findings indicated that as personality disorder symptoms increased, levels of childhood trauma, psychological inflexibility, belief in free will, and moral disengagement also increased. Individuals with high psychological inflexibility also showed elevated levels of moral disengagement and belief in free will. While the variables showed generally low-to-moderate significant correlations, beliefs about free will and determinism were largely unrelated to childhood trauma. The mediation analyses demonstrated that the effects of childhood trauma on personality disorder symptoms occurred both directly and indirectly through psychological inflexibility, belief in free will, and moral disengagement. These findings suggest that personality disorders develop on a trauma-based foundation, but subsequent cognitive disruptions may weaken the sense of responsibility, contributing to patterns of moral disengagement.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    347389

    Psikolojik taciz; öğretim elemanlarına yönelik bir araştırma

    Mobbing; a research on academicians

    TUTKU SEÇKİN ÇELİK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    İşletmeGalatasaray Üniversitesi

    İşletme Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. JALE MİNİBAŞ POUSSARD

  2. Tez No

    607229

    Obsesif kompulsif bozuklukta düşünce eylem kaynaşması, büyüsel düşünce ve şizotipal kişilik özellikleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi

    Investigation of the relationships between thought-action fusion, magical thinking and schizotypal personality characteristics in obsessive-compulsive disorder

    ÇAĞLAR ÇETİN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    PsikiyatriHacettepe Üniversitesi

    Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. BAŞARAN DEMİR

  3. Tez No

    660548

    Criminal minds between heredity and environment in Hannibal Rising, Silence of the Lambs, Hannibal and Sherlock

    Kalıtım ve çevre arasındaki suçlu zihinler da Hannibal Rising, Silence of the Lambs, Hannibal ve Sherlock

    MAYSAA HAMAD ESSA AL-HILWEEN

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2021

    İngiliz Dili ve EdebiyatıKarabük Üniversitesi

    İngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ NAZILA HEIDARZADEGAN

  4. Tez No

    207359

    Yargıtay kararları çerçevesinde kıymetli evrakta şahsi defiler

    Personal pleas in securities within the framework yargitay decisions

    MERVE YILMAZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2007

    HukukSüleyman Demirel Üniversitesi

    İşletme Ana Bilim Dalı

    Y.DOÇ.DR. TAHİR SARAÇ

  5. Tez No

    625190

    Kişilik bozukluklarının erken dönem uyumsuz şemalar ve savunma mekanizmalarıyla ilişkisi

    The relationship between personality disorders and early maladaptive schemas and defence mechanisms

    AYLİN ARACI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    PsikolojiSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ YILDIZ BİLGE

Geri Dön