Roma ve İstanbul'daki metro kazılarının mimarlık tarihi açısından değerlendirilmesi
Evaluation of the Rome and Istanbul metro excavations interms of architectural history
- Tez No: 985932
- Danışmanlar: PROF. DR. NUR URFALIOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Mimarlık, Archeology, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Roma, İstanbul, metro arkeolojisi, mimarlık tarihi, kültürel miras, Rome, Istanbul, metro archaeology, architectural history, cultural heritage
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Roma dönemi kentleri, planlı yerleşim yapıları, gelişmiş mühendislik bilgisi ve mimari organizasyonlarıyla antik dünyanın en ileri şehircilik modellerini sunar. Bu şehirler, bugün büyük ölçüde modern kent dokusu altında kalmış olsa da, yapılan arkeolojik çalışmalar sayesinde geçmişe dair önemli ipuçları sunmayı sürdürmektedir. Özellikle Roma ve İstanbul gibi çok katmanlı tarihî kent merkezlerinde artan nüfus ve ulaşım ihtiyacı, yeni altyapı sistemlerinin, özellikle de metro hatlarının inşasını kaçınılmaz hâle getirmiştir. Ancak bu tür büyük projeler, tarihî katmanlarda doğrudan arkeolojik etkiler yaratmaktadır. Bu çalışma, Antik Roma coğrafyasına dahil olan ve günümüzde arkeolojik katmanlarla iç içe geçmiş büyük şehirlerde yürütülen metro projelerine odaklanmaktadır. Özellikle Batı Roma ve Doğu Roma İmparatorluklarının başkentleri Roma ve İstanbul örnekleri üzerinden, bu kentlerdeki metro kazılarının mimarlık tarihi bağlamında nasıl değerlendirilebileceği araştırılmaktadır. Çalışmada, metro hatlarının güzergâh planlamasından arkeolojik buluntuların belgelenmesine, korunmasına ve sergilenmesine kadar uzanan süreçler çok katmanlı bir şekilde ele alınmakta; kültürel ve teknik dinamiklerin nasıl kesiştiği incelenmektedir. Roma'da Aurelianus surları içinde kalan Metro A, B ve C hatları ile İstanbul Tarihi Yarımada'da yer alan Marmaray ve M1 hatları temel karşılaştırma alanlarını oluşturmaktadır. Bu projelerin hem ulaşım altyapısı hem de arkeolojik miras yönetimi açısından taşıdığı öneme dikkat çekilmektedir. Ayrıca Sofya, Napoli, Atina, Selanik ve Venedik gibi Avrupa kentlerinde yürütülen benzer metro projelerindeki koruma stratejileri de karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Tez, metro projelerini yalnızca teknik mühendislik yatırımı değil; aynı zamanda arkeolojik belgelerin görünür hâle geldiği, kent hafızasının yeniden kurulduğu kültürel müdahaleler olarak görmektedir. Roma ve İstanbul örnekleri üzerinden yapılan bu analiz, tarihî kentlerde yürütülecek benzer projelerde disiplinlerarası ve eşgüdümlü bir planlamanın gerekliliğini vurgulamakta; böylece hem ulaşım ihtiyaçlarının karşılanması hem de kültürel mirasın korunması arasında sağlıklı bir denge kurulabileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Roman-period cities represent some of the most advanced models of urban planning in the ancient world, characterized by systematic layouts, sophisticated engineering knowledge, and organized architectural structures. Although these cities today largely lie beneath modern urban fabrics, archaeological research continues to reveal critical insights into their historical layers. In particular, the increasing population and transportation demands in multilayered historical city centers such as Rome and Istanbul have made the construction of new infrastructure systems especially metro lines inevitable. However, such large-scale projects often have a direct impact on archaeological strata. This study focuses on metro projects undertaken in major cities within the former territory of the Roman Empire, where archaeological layers remain embedded in the modern urban landscape. It specifically examines the cities of Rome and Istanbul—capitals of the Western and Eastern Roman Empires—and investigates how archaeological metro excavations in these locations can be evaluated from an architectural history perspective. The research addresses the multi-layered processes involved, from metro line route planning to the documentation, preservation, and exhibition of archaeological finds, analyzing how cultural and technical dynamics intersect. Metro lines located within the Aurelian Walls in Rome (Metro Lines A, B, and C) and those in Istanbul's Historic Peninsula (Marmaray and M1 Lines) form the basis of the comparison. The projects are assessed not only as transportation infrastructure but also as initiatives in archaeological heritage management. Additionally, the study presents a comparative perspective on the conservation strategies employed in other European cities such as Sofia, Naples, Athens, Thessaloniki, and Venice. This thesis argues that metro projects are not merely technical engineering investments; they also represent cultural interventions that bring archaeological records to light and contribute to the reconstruction of urban memory. Through a comparative analysis of the Rome and Istanbul cases, it emphasizes the necessity of an interdisciplinary and coordinated planning approach in similar historical urban contexts. Such an approach can help establish a healthy balance between meeting urban transportation needs and ensuring the protection of cultural heritage for future generations.
Benzer Tezler
- The Ancient South Marmara Harbors
Antik Güney Marmara Limanları
SERKAN GÜNDÜZ
Doktora
İngilizce
2015
ArkeolojiUludağ ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ŞAHİN
PROF. DR. MARTİNA SEIFERT
- Yenikapi, A Late Antique and Byzantine harbor in Constantinople: A historical, archaeological and architectural study of the newly discovered remains
Yenikapı, Konstantinopolis?de bir geç Antik Çağ limanı: Yeni buluntular üzerine tarihsel, arkeolojik ve mimari bir calışma
AYŞE ERCAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2010
ArkeolojiKoç ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALESSANDRA RİCCİ
- Investigation of Istanbul's Neolithic Age animal findings by neutron activation analysis
İstanbul Neolitik Çağ canlılarının nötron aktivasyon analizi ile ıncelenmesi
AYŞE TUBA ÖNGÜL
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Enerjiİstanbul Teknik ÜniversitesiNükleer Araştırmalar Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SEVİLAY HACIYAKUPOĞLU
- Byzantine heritage depicted: the aqueduct of Valens in the historical topography of Istanbul
Tasvirdeki Bizans mirası: İstanbul'un tarihi topografyasında Valens Su Kemeri
FATMA SARIKAYA IŞIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
MimarlıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiMimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PELİN YONCACI ARSLAN
- İstanbul Bizans mimarisinde kullanılan tuğlanın fiziksel ve mekanik özellikleri
Characteristics of brick used in Byzantine architecture in İstanbul
YEGAN KAHYA
