Ahmet Hamdi Tanpınar'ın hikâyeleri üzerine Mihail Bahtin'in tür kuramı bağlamında bir inceleme
A study of Ahmet Hamdi Tanpınar's stories in the context of Mikhail Bakhtin's genre theory
- Tez No: 985942
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET ŞERİF ESKİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
21. yüzyılda gelinen noktada, modernizmin akışkan dünyasında, edebiyat türleri arasındaki geçişkenlikler malumdur fakat bu hususta pek az somut çalışma ortaya konmuştur. Var olan boşluğu biraz olsun doldurabilmek niyetiyle hazırlanan bu tezde, Mihail Mihailoviç Bahtin (1895-1975) ve Ahmet Hamdi Tanpınar (1901-1962) üzerine yapılan önceki araştırmalardan farklı olarak merkeze tür kuramları alınmış olup türler arası geçişkenlik tartışmaya açılmıştır. 20. yüzyılın en önemli edebiyat kuramcılarından Bahtin, diyalojik, çok-sesli ve çok-dilli dünyasıyla roman türünün kökenlerini Orta Çağ Avrupası'nın karnaval geleneğinde arayarak bu kültürün edebiyattaki yansımaları üzerinde durmuştur. Bahtin'in kuramında akışkan bir tür olarak ele alınan roman, kendisinden önce ve sonra ortaya çıkmış tüm edebî türleri etkisi altına alıp dönüştüren, onları kendisine benzeterek romanlaştıran hegemonik bir türdür. Nitekim romanın dışındaki diğer edebî türlerde birtakım romanesk özelliklerle karşılaşıp bu türlerin romanlaşmaya meylettiğini gözlemlememiz mümkündür. Bu bağlamda Bahtin'in hâlâ gelişmekte olan romanın, başat bir edebî tür olarak 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren diğer tüm edebî türleri romanlaştırdığı iddiasından hareketle Tanpınar'ın âdeta bir roman gibi kaleme alınmış hikâyelerinin nasıl, hangi yönleriyle romanlaşma temayülü gösterdiklerinin izini süren bir araştırma yapılmıştır. Araştırmanın kuramsal kısmında öncelikle edebiyat türlerinin genel doğasına dair nesnel bir çerçeve çizilmiş; ardından Bahtin'in tür kuramını oluşturan diyaloji, polifoni, heteroglossia gibi kavramlara açıklık getirilmiş, karnavalesk anlayışı doğrultusunda da karnaval ve karnavallaşan edebiyat üzerinde durulmuştur. Devamında, romanın karnavalesk kökenlerine inilerek Sokratik diyalog ile Menippos yergisine, karnaval gülmesine, grotesk gerçekçiliğe değinilmiş ve son olarak kronotop kavramı ele alınmıştır. Çözümleme kısmında ise Tanpınar'ın Abdullah Efendi'nin Rüyaları ve Yaz Yağmuru isimli hikâye kitaplarının içinde yer alan hikâyeleri ile bu kitapların dışında kalan diğer dört hikâyesi olmak üzere, tüm hikâyeleri analiz edilmiştir. Olay örgüsü, karakterler, tema, dil ve anlatım gibi özelliklerinin yanı sıra hem tematik hem de biçimsel karnavallaşma unsurları bakımından incelenen on beş hikâye üzerinden türlerin sınırları sorgulanmış, tür kategorilerinin belirsizliği ve geçişkenliği ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
At this point in the twenty-first century, within the fluid world of modernism, the permeability between literary genres is well known, yet there are very few concrete studies addressing this issue. Intending to partially fill this existing gap, this thesis centers on genre theories, differing from previous research focused on Mikhail Mikhailovich Bakhtin (1895-1975) and Ahmet Hamdi Tanpınar (1901-1962), and opens a discussion about inter-genre permeability. Bakhtin, one of the most significant literary theorists of the twentieth century, emphasized the literary reflections of medieval Europe's carnival tradition, tracing the origins of the novel genre through his concepts of dialogism, polyphony, and heteroglossia. In Bakhtin's theory, the novel, viewed as a fluid genre, exerts transformative influence on literary genres that emerged both before and after its inception, assimilating and novelizing them as a hegemonic form. Indeed, it is possible to observe novelistic features in other literary genres, indicating their inclination towards novelization. From this standpoint, relying on Bakhtin's assertion that the novel, which continues to evolve, has dominated and novelized all other literary genres since the second half of the eighteenth century, this research traces how Tanpınar's stories, composed almost like novels, demonstrate tendencies toward novelization. In the theoretical part of this study, an objective framework regarding the general nature of literary genres is established first; subsequently, concepts such as dialogism, polyphony, and heteroglossia, forming Bakhtin's genre theory, are clarified, along with an emphasis on carnival and carnivalized literature within the context of Bakhtin's carnivalesque approach. Then, delving into the carnivalistic origins of the novel, Socratic dialogue, Menippean satire, carnival laughter, and grotesque realism are examined, followed by a discussion of the concept of chronotope. In the analytical part, all of Tanpınar's stories, including those from his collections Abdullah Efendi'nin Rüyaları and Yaz Yağmuru, as well as four additional stories outside these collections, are analyzed. Through examining plot structure, characters, themes, language, and narrative techniques, along with both thematic and formal elements of carnivalization within these fifteen stories, the boundaries of literary genres are questioned, revealing their ambiguity and permeability.
Benzer Tezler
- Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Abdullah Efendi'nin Rüyaları ve Yaz Yağmuru hikâyelerinde söz varlığı
Ahmet Hamdi Tanpınar's vocabulary in Abdullah Efendi's Dreams and Summer Rain Stories
YEŞİM AYDOĞDU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıKaramanoğlu Mehmetbey ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İDRİS NEBİ UYSAL
- Henry James ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın uzun hikâyelerinde anlatıbilimsel bir unsur olarak yüzleşme
Confrontation as an element of narratology in the long stories of Henry James and Ahmet Hamdi Tanpınar
MERVE YALÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Amerikan Kültürü ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞABAN SAĞLIK
- Halit Ziya Uşaklıgil'in eserlerinde duygular
The affects in the works of Halit Ziya Uşakligil
ARZUHAN BİRVAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET TEKİN
- Yücel Balku'nun hayatı ve hikâyeleri üzerine bir inceleme
A study on Yücel Balku's life and stories
TUĞBA GÜNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıManisa Celal Bayar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İRFAN MURAT YILDIRIM
- Ahmet Hamdi Tanpınar'ın eserlerinde iş ve çalışma
The job and working theme in Ahmet Hamdi Tanpınar's written Work
HALUK ÖNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMA UĞURCAN