Geri Dön

Sigara içme davranışına karşı geliştirilen mobil uygulamanın öğretmenlerin öz-etkililik, karar alma ve nefes karbonmonoksit düzeylerine etkisi

The effect of mobile application developed against smoking behavior on teachers' self-efficacy, decision making and breathing carbon monoxide levels

PDF İndir

  1. Tez No: 986173
  2. Yazar: SEDA KUTLU
  3. Danışmanlar: PROF. DR. GÜLENGÜL MERMER
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Halk Sağlığı, Hemşirelik, Public Health, Nursing
  6. Anahtar Kelimeler: Mobile Application, Smoking, Carbon Monoxide, Self-Efficacy, Tobacco, Teacher
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ege Üniversitesi
  10. Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç: Araştırmanın amacı, sigara içme davranışına yönelik olarak geliştirilen Transteoretik Model temelli mobil uygulamanın öğretmenlerin öz-etkililik düzeyleri, karar alma süreçleri, değişim aşamaları, nikotin bağımlılık düzeyleri ve nefes karbonmonoksit düzeyleri üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Yöntem: Bu araştırma randomize kontrollü deneysel araştırma tasarımı olarak yürütülmüştür. (Clinical Trials Number: NCT06492772). Araştırma örneklemini, İzmir ili Narlıdere ilçesinde bulunan resmi okul ve kurumlardaki sigara kullanan, Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Testi puanlarına göre orta ve üzeri bağımlılık düzeyine sahip, herhangi bir sigara bırakma tedavisi/desteği almayan öğretmenler oluşturmuştur (N=126). Dahil edilme kriterlerini karşılayan 68 öğretmen girişim (n=34) ve kontrol (n=34) gruplarına randomize olarak atanmıştır. Veriler Kasım 2024- Temmuz 2025 tarihleri arasında toplanmıştır. Girişim grubu Transteoretik Model temel alınarak hazırlanmış MOSİB mobil uygulaması ile desteklenmiştir. Kontrol grubuna ise sigaranın zararları konusunda genel bir bilgilendirme yapılmıştır. Veriler ''Kişisel Bilgi Formu'', ''Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Testi'', ''Öz-Etkililik Ölçeği'', ''Değişim Aşamalarının Sınıflandırılması Ölçeği'', ''Karar Alma Ölçeği'', ''Karbonmonoksit Ölçüm Değerleri İzlem Formu'' ile toplanmıştır. Girişim ve kontrol grubu öğretmenlerden veriler başlangıç, 1. ay izlem, 3. ay izlem ve 6. ay izlem şeklinde toplanmıştır. Araştırmanın yürütülmesi için Ege Üniversitesi Tıbbi Araştırmalar Etik Kurulundan izin alınmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS v23, Minitab v14 ve Jamovi v2.3.28 programları kullanılmıştır. Verilerin analizinde %95 güven aralığında p<0,05 anlamlılık düzeyi kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmaya katılan öğretmenlerin yaş ortalaması girişim grubunda 46,23 ± 5,14 yıl, kontrol grubunda ise 48,09 ± 7,10 yıldır. Girişim grubunun %70'i kadın, kontrol grubunun ise %71,9'u kadındır. Öğretmenlerin Öz-Etkililik Ölçeği puanlarında grup, zaman ve grup × zaman etkileşimleri anlamlı bulunmamış; ancak girişim grubunda zaman içerisinde anlamlı artış saptanmıştır (p <0,001). Nefes CO düzeylerinde grup, zaman ve grup × zaman etkileşimleri 6. ay ölçümünde anlamlı bulunmamış; ancak girişim grubu içinde zaman içerisinde anlamlı fark olduğu görülmüştür (p = 0,029). FNBT puanlarında grup etkisi anlamlı olmamakla birlikte zaman ve grup × zaman etkileşimleri istatistiksel olarak anlamlıdır (p < 0,001). Girişim grubunda değişim aşamalarında anlamlı evre geçişleri saptanmıştır. Karar Alma Ölçeği puanlarında ise grup, zaman ve grup × zaman etkileşimleri anlamlı bulunmamıştır (p > 0,05). Sonuç: Bu araştırmada, Transtheoretik Model temelli mobil uygulamanın öğretmenlerde sigarayı bırakmayı destekleyici etkiler gösterdiği belirlenmiştir. Uygulamanın öz-etkililik ve nefes karbonmonoksit düzeylerinde yalnızca girişim grubunun grup içi değerlendirmelerinde anlamlı değişim sağladığı bulunmuştur. Ayrıca nikotin bağımlılık düzeyi ile TTM değişim aşamalarında evreler arası ilerlemenin, gruplar arası karşılaştırmalarda girişim grubu lehine anlamlı farklılık oluşturduğu saptanmıştır. Buna karşın, karar alma puanlarında anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir. Anahtar Kelimeler; Mobil Uygulama; Sigara İçme; Karbonmonoksit; Öz-etkililik; Tütün; Öğretmen

Özet (Çeviri)

Aim: This study aimed to determine the effect of a mobile application based on the Transtheoretical Model, developed to address smoking behavior, on teachers' self-efficacy levels, decision-making processes, stages of change, nicotine dependence levels, and exhaled carbon monoxide (CO) levels. Methods: This research was conducted as a randomized controlled experimental study (Clinical Trials Number: NCT06492772). The initial sample (N = 126) consisted of teachers working in public schools and institutions in the Narlıdere district of İzmir, who smoked, had moderate or higher nicotine dependence according to their Fagerström Nicotine Dependence Test scores, and were not receiving any smoking cessation treatment or support. The final sample of 68 teachers meeting the inclusion criteria were randomly assigned to the intervention (n = 34) or control (n = 34) group. Data were collected between November 2024 and July 2025. The intervention group received support through the MOSİB mobile application, based on the Transtheoretical Model, while the control group received general information about the harms of smoking. Data were collected using six forms: Personal Information Form, Fagerström Nicotine Dependence Test Self-Efficacy Scale, Stages of Change Assessment Scale, Decisional Balance Scale, and the Exhaled Carbon Monoxide Measurement Tracking Form. Measurements were taken at baseline, and at 1-, 3-, and 6-month follow-ups. Ethical approval was obtained from Ege University Medical Research Ethics Committee. Data analysis was performed using IBM SPSS v23, Minitab v14, and Jamovi v2.3.28. A significance level of p < 0.05 and a 95% confidence interval were used. Results: The mean age of participants was 46.23 ± 5.14 years in the intervention group and 48.09 ± 7.10 years in the control group. In the intervention group, 70% were female, while in the control group, 71.9% were female. For the self-efficacy scores, there were no significant group, time, or group × time interaction effects; however, the intervention group's scores increased significantly over time (p < 0.001). Regarding exhaled CO levels, group, time, and group × time interaction effects were not significant at the 6-month measurement; however, the intervention group's scores increased significantly over time (p = 0.029). Regarding nicotine dependence, FNBT scores did not differ significantly between groups, but the time effect and group × time interactions were statistically significant (p < 0.001). Significant stage transitions were observed in the stages of change in the intervention group. Finally, there were no significant differences in Decisional Balance Scale scores for group, time, or group × time interactions (p > 0.05). Conclusion: This experimental study demonstrated that a mobile application based on the Transtheoretical Model supported smoking cessation among teachers. Specifically, the application significantly increased self-efficacy and reduced exhaled CO and nicotine dependence levels only in the intervention group. Additionally, there were significant stage transitions in the Transtheoretical Model in the intervention group but not the control group comparisons. However, the two groups' decision-making scores did not differ significantly.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    455789

    Kanser hastalarında ve yakınlarında kanser tanısının sigara davranışına etkilerinin değerlendirilmesi

    Evaluation of the effects of the diagnosis of canser on smoking behaviour among canser patients and relatives

    ZEYNEP KAHYAOĞLU

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    OnkolojiAnkara Üniversitesi

    İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. FİLİZ ÇAY ŞENLER

  2. Tez No

    165531

    Sigara içme alışkanlığı olan adölesanlarda karşıt olumlu davranış geliştirmeye yönelik hemşirelik girişimlerinin etkililiğinin değerlendirilmesi

    Evaluating the effectiveness of nursing interventions directed toward developing positive behaviors against smoking habit in adolescents

    ŞAFAK ERGÜL

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2005

    Halk SağlığıEge Üniversitesi

    Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı

    PROF.DR. AYLA BAYIK TEMEL

  3. Tez No

    580348

    Sigara kullanım öyküsü olan kanser tanılı hastaların akrabalarında sigara alışkanlığındaki değişiklikler

    Changes in smoking habits of relatives of cancer-diagnosed patients with smoking background

    MESUT BİRHAN DİNDAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    OnkolojiEge Üniversitesi

    Madde Bağımlılığı Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ ENDER ŞENOL

  4. Tez No

    195631

    Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinin sigara ile ilgili bilgi, tutum ve davranışları

    Knowledge, attitudes and behaviors of medical students to smoking in Trakya University Medical Faculty

    LEVENT ÖZDEMİR

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2007

    Göğüs HastalıklarıTrakya Üniversitesi

    Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ.DR. CELAL KARLIKAYA

  5. Tez No

    327686

    Öğretmen, öğrenci ve ailelerin ilköğretim II. kademede gözlenen disiplin problemleri ve baş etmede kullanılan stratejiler ile ilgili görüşlerinin incelenmesi

    Discipline problems of teachers, students and families observed in 2nd primary scale and investigation on opinions used in coping strategies

    ESRA ZEYNEP ÖZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2012

    Eğitim ve ÖğretimÇukurova Üniversitesi

    Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. FATMA SADIK

Geri Dön