ربقيق قسم البالغة من سلطوط“شرح مفتاح العلوـ”ِِّّٓفِّ اخلوارزمي حلساـ الدِّين ادلؤذَّ(من أولو إ ُف آخر اعتبارات ادلسند إليو)
Hüsameddin el-Müezzini el-Havarizmi'nin eseri olan“Şerhu Miftahu-l Ulum”den belagat bölümünün tahkiki (Belagat kısmının başından müsnedün ileyh konusunun sonuna kadar)
- Tez No: 989503
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHMOUD MASRI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri (arapça) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez,“İmam el-Fâzıl”,“Melikü'l-Munâzırîn”ve“Muktedâʾü Eimmeti't-Tahkîk”unvanlarıyla anılan Hüsâmü'l-Millet ve'd-Dîn el-Müezzinî el-Hârezmî'nin (ö. 742 h. / 1341 m. den sonra) el-yazma hâlindeki ġerhu Miftâhi'l-ʿUlûm adlı eserinin belâgat bölümünü, başından“müsned ileyh”e dair son değerlendirmelere kadar tahkik etmektedir. Söz konusu el yazması, Miftâḥu'l-ʿUlûm'un tamamını ele alan en meşhur belâgat şerhlerinden biridir. Metinde naklî delillerden çok aklî tartışmalara yer verilmiş ve metne kelâmî-mantıkî bir yaklaşım hâkim olmuştur. Müellif, zihnî muhakeme yoluyla gizli anlamları çıkarma imkânını artırmak maksadıyla esere çok sayıda itiraz ve soru dâhil etmiştir; red veya kabul tercihi ise okuyucuya bırakılmıştır. Böylece bu şerh, araştırma, titiz inceleme ve tahkik bakımından en önde gelen şerhlerden biri olmuştur. Bu eser, ilmî meselelerin çağın diliyle sadeleştirerek sistemli bir şekilde ele alınması ile ayırt edilen, şerh ve hâşiyeler döneminde kaleme alınmıştır. Türkiye kütüphaneleri söz konusu eserin zengin nüsha koleksiyonlarına sahiptir; ayrıca Osmanlı dönemi âlimlerince yapılan şerh, hâşiye ve incelemeler de bu çalışmaya önemli katkılar sunmuştur. Araştırmada tenkitli metin neşrine dair bilimsel yöntem izlenmiş; eser ve müellif tanıtılmış, önceki ve sonraki belâgat çalışmaları ele alınıp bu eserin öncekilerden etkilenmesi ve sonrakiler üzerindeki etkisi incelenmiştir. Metin, tarihî bağlamında değerlendirilmiş ve müellifin yöntem ve kaynakları, eserin ayırt edici özellikleri ile eleştirilen yönleri ortaya konarak ilmî bakımdan ele alınmıştır. Bu el yazmasını tahkik etmedeki amacım, sahih, güvenilir ve istifade etmesi kolay bir metin ortaya koymak ve eserin müellifini tanıtmaktır. Metni lafız ve mânâ itibarıyla aslî hâline sadık kalarak yayımlamak için azami gayret gösterdim. Cenâb-ı Hak'tan bu çalışmanın faydalı olmasını ve kabul görmesini niyaz ederim.
Özet (Çeviri)
This dissertation is a verification, authentication and critical editing of the manuscript“Sharh Miftah al-Uloom”from the beginning of the section on Rhetoric to the end of the chapter I'tibaraat Al-musnad ilayh by the eminent Imam, the supreme debater, the leader of the scholars of Critical Editing, the sword of the community and the religion: Al-Muadhini Al-Khwarizmi (d.742 AH /1341). This manuscript is among the most famous word-for-word commentaries on“Sharh Miftah al-Uloom”. It is a commentary heavy in the rational sciences and light in the transmitted sciences resulting in the dominance of Aqli and Kalami discussions along with objections by the author intending to provoke deep thought and extract finer meanings through contemplation leaving the reader with the choice to concur or differ, making it one of the most comprehensive, meticulous and investigative commentaries. In addition, this commentary came during the period in which commentaries aimed to marry the sciences with the terminology of the age and were distinguished by clarifying technical issues. The flourishing libraries of Türkiye housed many copies of the manuscript while its scholars, through commentaries and annotations, gave it special attention from which I benefited immensely. I followed a critical and academic approach to the text and explored deep issues in presenting the book and author. I discussed previous and subsequent studies on the topic of Rhetoric, clarifying how the text was influenced and its influence. I also placed the text in its legitimate historical context while studying the author's methodology and the text's sources, strengths and weaknesses and its contribution to the field academically. Through this Critical Editing I aim to present a trustworthy, accurate and readable text and to introduce the author. I exerted effort to produce the text correctly and to make it correspond to the intent of the author in both expression and meaning.