Osmanlı âlimi Ahmed b. Zeynî Dahlân'ın Sünnîlik tasavvuru
The conception of Sunnism by the Ottoman scholar Ahmad b. Zayni Dahlan
- Tez No: 990263
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET SEVER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Ahmed Zeynî Dahlân, Ehl-i Sünnet, Mezhepler Tarihi, itikadî mezhepler, fırkalaşma, 19. yüzyıl, gelenek, kimlik, Ahmad Zayni Dahlan, Ahl al-Sunnah, islamic sects, kalam, sectarianism, 19th century, tradition, identity
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bayburt Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez 19. yüzyılda Mekke'de yaşamış önemli bir Şâfiî âlimi olan Ahmed Zeynî Dahlân'ın Sünnîlik tasavvurunu mezhepler tarihi disiplini çerçevesinde incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, Dahlân'ın Ehl-i Sünnet anlayışını hangi ilkeler doğrultusunda şekillendirdiğini, itikadî meselelerde hangi çizgide durduğunu ve dönemin yaygın mezhebî akımlarına nasıl yaklaştığını ortaya koymaktır. Dahlân, yaşadığı dönemde özellikle Şia, Mu'tezile, Hâricîlik ve Vehhâbîlik gibi oluşumları Ehl-i Sünnet dışında konumlandırmış; itikadî bütünlüğün korunmasına yönelik görüşler ileri sürmüştür. Çalışmada, Dahlân'ın bu görüşleri hangi meseleler üzerinden inşa ettiği belirlenmiş; kelâmî tartışmalarda izlediği esaslar tespit edilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte, Dahlân'ın eleştiri yöntemi çalışmanın ana eksenini oluşturmamakta; daha çok hangi mezhep anlayışlarını ve inanç öğelerini dışladığına odaklanılmıştır. Tezin birinci bölümünde Dahlân'ın hayatı, ilmî şahsiyeti ve yazdığı eserler tanıtılmış; ikinci bölümde onun Allah'ın sıfatları, iman, kader, rü'yetullah gibi temel inanç konularına yaklaşımı değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise Şia, Mu'tezile, Hâricîlik ve Vehhâbîlik gibi mezheplerle ilgili görüşleri analiz edilmiştir. Çalışmada nitel yöntem benimsenmiş; Dahlân'ın özgün Arapça eserleri esas alınarak metin çözümlemesi yapılmıştır. Fıkhî ve tasavvufî alanlar kapsam dışı bırakılmış; araştırma itikadî mezhepler bağlamında yapılandırılmıştır. Bu tez, Ahmed Zeynî Dahlân'ın klasik Sünnî çizgiyi nasıl koruduğunu, mezhep sınırlarını nasıl tanımladığını ve Ehl-i Sünnet kimliğini ne şekilde inşa ettiğini anlamaya yönelik bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis investigates the conception of Sunnism developed by Ahmad Zayni Dahlan, a leading 19th-century Shafiʿi scholar based in Mecca, within the framework of Islamic sectarian history. The main objective of the study is to identify the core principles underlying Dahlan's understanding of Ahl al-Sunnah, to analyze his stance on theological matters, and to examine his approach to the major sectarian groups of his time. Dahlan classified groups such as the Shiʿa, Muʿtazila, Kharijites, and Wahhabis as outside the bounds of Sunnism and proposed ideas aimed at preserving the integrity of Islamic belief. This thesis explores the theological foundations upon which Dahlan constructed his sectarian boundaries and the essential doctrines he emphasized in his engagement with theological debates. However, the primary focus is not on Dahlan's method of critique, but rather on the specific doctrines and sectarian identities that he excluded from Sunni orthodoxy. The first chapter introduces Dahlan's life, scholarly character, and his written works. The second chapter analyzes his views on core theological issues such as the divine attributes, faith (iman), predestination (qadaʾ and qadar), grave sins, and the beatific vision (ruʾyat Allah). The third chapter examines his evaluations of sectarian groups including the Shiʿa, Muʿtazila, Kharijites, and Wahhabis. The study adopts a qualitative methodology based on textual analysis of Dahlan's original Arabic works. The research is limited to theological (ʿaqidah) debates and does not cover jurisprudential or mystical (sufi) aspects. This thesis aims to contribute to the study of Islamic sectarianism by revealing how Ahmad Zayni Dahlan defended classical Sunni orthodoxy, defined the boundaries of sectarian affiliation, and constructed a clear identity for Ahl al-Sunnah during a period of significant religious fragmentation and transformation.
Benzer Tezler
- Ahmed b. Muhammed et-Tokâdî'nin Şerhu Telhîsi Usûli'l Fıkh adlı eserinin tahlil ve tahkiki
Analysis and critical edition of Ahmed b. Muhammed et-Tokadi's“Sherhu Telhisi Usuli'l Fıqh”
AYDZHIHAN EROL AHMED
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET BOYNUKALIN
- Pembezâde Ahmed b. Osman Efendi'nin Şerhu Kâsideti Bânet Suad adlı eserinin 13-34. beyitler arasının tahkiki, tercümesi, dil, sarf, nahiv ve belagat uygulamaları
Investigation, translation and applications of morphology, syntax and rhetoric for verses 13-34 of the poem Banet Suad by Ahmed b. Osman Efendi Pembezade
SELİN KURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimBayburt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜZEYİR TUNA
- Pembezâde Ahmed b. Osman Efendi'nin Şerhu Kasîdeti Bânet Suad adlı eserinin 35–59. beyitler arasının tahkîki tercümesi ve dil, sarf, nahiv ve belagat uygulamaları
The translation of Pembezâde Ahmed b. Osman Efendi's translation of Serhu Kasideti Bânet Suad between the 35–59 links and the applications of language, consumption, nahiv and rhetoric
LOKMAN TUNA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimBayburt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜZEYİR TUNA
- Pembezâde Ahmed b. Osmân Efendi'nin Şerhu Kasîdeti Bânet Su'âd adlı eserinin 1–12. beyitler arasının tahkîki, tercümesi, dil, sarf, nahiv ve belâgat uygulamaları
Investigation, translation and applications of morphology, syntax and rhetoric for verses 1-12. of the poem Banet Su'âd by Ahmed b. Osmân Efendi Pembezade
ÜSAME BABACAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinBayburt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜZEYİR TUNA
- أحمد بن محمد التوقادي القاز آبادي وحاشيته على أنوار التنزيل تحقيقاً ودراسة
Tokatlı Ahmed b. Muhammed el-Kazâbâdî'nin“Hâşiye'Alâ Envâri't-Tenzîl”adlı eserinin tahkik ve tahlili (Ahmed bin Mohammed al-Tuqati al-Qāzābādī and his“Hashyat Ala Anwar al-Tanzil”critical edition and studying)
AHMAD AKIL
Yüksek Lisans
Arapça
2020
DinAğrı İbrahim Çeçen ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MESUT IŞIK