Geri Dön

Erzurum merkez hazirelerinde bulunan mezar taşları

Tombstones found in Erzurum central cemeteries

PDF İndir

  1. Tez No: 990810
  2. Yazar: MUHAMMED BAYANKA
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. GÜL GEYİK
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Sanat Tarihi, Art History
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Atatürk Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Türk sanatının estetiğini, dönemlere göre değişen sanatsal anlayışını, bir milletin bulunduğu topraklarda ne kadar uzun süredir yaşadığını kanıtlayan önemli unsurlardandır. Erzurum şehir merkezinde birçok alanda özellikle camilerin çevresinde bulunan hazire alanları mevcuttur. Günümüze kadar hazirelerimizde bulunan bilgin, ermiş, alim, şehit, gazi ve diğer tanınmış kişilere ait mezarların yazılı taşları ve bezemeli taşları mevcuttur, amacımız bu mezar taşlarını katalog halinde belgelemek ve Türk Sanatı içindeki yeri ve önemini ortaya koymaktır. Daha önce şehrimize ait bu hazirelerde çalışmalar yapılmıştır. Konu kapsamına sadece baş şahide ve kitabesi alınmamı ayak şahide ve varsa sandukası da bütün özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Sonuçta mezar taşlarında birbirini takip eden özelliklerin, geleneksel sanatın yansımaları ve yerleşen yöresel, çevresel, sosyal ve ekonomik etkiler olduğu ortaya çıkmaktadır. Ancak toplumun kültür yapısında meydana gelen en ufak bir değişikliğin anında sanat alanına sıçradığı da unutulmamalıdır. Araştırma alanımızda birçok devlet ev sahipliği yapmıştır. MÖ 3000`den sonra sırasıyla Huniler, Hayaşalar, Urartular, Asurlar, Kimmerler, İskitler, Medler ve Persler`in egemen olduğu bölgeyi MÖ 4. yüzyılda Makedonya Kralı İskender ele geçirdi. Sonrasında Bizans imparatorluğu ile birlikte Müslüman Türkler bölgeyi ele geçirmiştir. Saltuklular ile başlayan Erzurum'un Türkleşme süreci Osmanlı imparatorluğunu takip ederek Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yerini almıştır. Bu tarihsel serüven içerisinde insanın doğasında olan ölümün sonucunda mezar yerlerine ihtiyaç duyulmuştur. Erzurum'da mezar alanları şehrin her yanına dağılım gösterse de sadece Osmanlı dönemi ve Akkoyunlu Devletinin mezar kalıntıları bariz bir şekilde görünmektedir. Sonuç olarak Orta Asya'dan Anadolu'ya kadar uzanan İslam dininin yasaklamasına rağmen geleneksel mezar taşı yapma geleneği ve kültürünün yaratılmaya devam edildiği Anadolu'nun her ilinde olduğu gibi Erzurum'da da görülmektedir. Konu dahilinde Türk mezar taşı geleneği ve mezar taşı ibaresine de değinilmiştir. Balballarla başlayan ortak bir kültürel yaratımın Anadolu'daki uzantısını, çalışmamıza dahil ettiğimiz Erzurum merkezde cami hazirelerinde bulunan mezar taşları üzerinde görebiliriz.

Özet (Çeviri)

The aesthetics of Turkish art, its artistic understanding that changes according to periods, are important elements that prove how long a nation has lived in its land. There are burial areas in many areas of Erzurum city center, especially around mosques. Among these graves, the graves of Ali Pasha, Ayaz Pasha, Bakırcı, Caferiye, Derviş Ağa, Esat Pasha, Atabey, Gürcü Mehmet Pasha, Kadana, Murat Pasha, Narmanlı, Pervizoğlu, Taş Cami, Vani Efendi and Yeğen Ağa Mosques and the existing tombstones in these graves are the main ones. constitutes our topic. In addition to all these, two grave examples in front of Abdurrahman Gazi Mosque and Tomb are also included in the subject. There are inscribed stones and decorated stones of the graves of scholars, saints, scholars, martyrs, veterans and other well-known people in our burial grounds until today. Our aim is to document these tombstones in a catalog and to reveal their place and importance in Turkish Art. Previous studies have been carried out in these graveyards belonging to our city. Not only the chief witness and his inscription were included in the scope of the subject, but also the foot testament and the sarcophagus, if any, were tried to be evaluated by taking into account all their features. As a result, it turns out that the features that follow each other on the tombstones are reflections of traditional art and local, environmental, social and economic influences. However, it should not be forgotten that the slightest change in the cultural structure of the society immediately spreads to the field of art. Many states hosted our research area. After 3000 BC, the region was dominated by the Hunis, Hayashas, Urartians, Assyrians, Cimmerians, Scythians, Medes and Persians, respectively, and was conquered by King Alexander of Macedonia in the 4th century BC. Afterwards, Muslim Turks together with the Byzantine Empire took over the region. The Turkification process of Erzurum, which started with the Saltukids, followed the Ottoman Empire and took its place within the borders of the Republic of Turkey. In this historical adventure, burial places were needed as a result of death in human nature. Although grave sites in Erzurum are distributed all over the city, only the grave ruins of the Ottoman period and the Akkoyunlu state are clearly visible. As a result, it can be seen in Erzurum, as in every province of Anatolia, that the tradition and culture of making traditional tombstones continues to be created despite the prohibition of the Islamic religion, which extends from Central Asia to Anatolia. Within the scope of the subject, the Turkish tombstone tradition and the phrase tombstone are also mentioned. We can see the extension of a common cultural creation in Anatolia, which started with the balbals, on the tombstones found in the mosque graveyards in the center of Erzurum, which we included in our study.

Geri Dön