Osmanlı ve İran modernleşmesi bağlamında Ahmet Mithat Efendi ile Zeynelâbidîn Merâgaî'nin romanlarındaki edebi karakterlerin kültürel ve politik analizi
A comprehensive analysis of the cultural and political underpinnings of the literary characters in the novels of Ahmet Mithat Efendi and Zeynelābidīn Merāgaī in the context of Ottoman and Iranian modernization
- Tez No: 991848
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEYNEP DÖRTOK ABACI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışma, Osmanlı ve İran modernleşme söylemlerini, iki“ilk roman”örneği üzerinden karşılaştırmalı incelenmesini merkeze almaktadır. Ahmet Mithat Efendi'nin Felâtun Bey ile Râkım Efendi adlı eseri ile Zeynü'l-Âbidîn Merâgaî'nin Seyahatnâme-i İbrâhim Bey'i bahis konusu edilen iki eser olup, modernleşmeyi yalnızca tarihsel ve siyasal bir süreç olarak değil, edebî anlatı içinde kurulan bir zihniyet ve değerler bütünü niteliğiyle ele alır. Bu doğrultuda dönemin iki aydınının kaleminden çıkan eserlerin tarih çalışmalarında merkeze alınıp, alınamayacağı, alındığı taktirde ne denli veriler sağlayacağı konusunu tartışır. Araştırmada nitel veri analiz programı MAXQDA kullanılarak tematik kodlama yapılarak ortak ve ayrışan temalar üst ve alt kodlar hâlinde sınıflandırılmıştır. Kodların dağılımları, kesişimleri ve sözcük sıklıkları sayısal verilerle desteklenerek karşılaştırma, sezgisel yorumun ötesinde ölçülebilir bir zemine taşınmıştır. Bulgular, iki eserin modernleşmeyi farklı düzlemlerde kurguladığını göstermektedir. Felâtun Bey ile Râkım Efendi'nin bireysel anlatı eğilimi modernleşmeyi bireysel eğitim, ahlâk ve gündelik hayat pratikleri üzerinden ele alırken, Seyahatnâme-i İbrâhim Bey modernleşmeyi kamusal düzen, adalet, hukuk ve yönetsel reform ekseninde, siyasal bir eleştiri diliyle inşa eder. Bu karşıtlık, Osmanlı anlatısında“makbul ferdin”, İran anlatısında ise“makbul düzenin”merkeze alındığını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The study centers on a comparative examination of Ottoman and Iranian discourses of modernization through two examples of“first novels.”Ahmet Mithat Efendi's Felâtun Bey ile Râkım Efendi and Zeynü'l-Âbidîn Merâgaî's Seyahatnâme-i İbrâhim Bey constitute the two works discussed in this research, which approaches modernization not merely as a historical and political process, but as a mentality and a set of values constructed within literary narrative. In this respect, the study discusses whether the works produced by two intellectuals of the period can be placed at the center of historical research and, if so, to what extent they are capable of providing data for such studies. In the research, thematic coding was conducted using the qualitative data analysis software MAXQDA, and shared as well as divergent themes were classified into upper and sub-codes. By supporting the distributions of codes, their intersections, and word frequencies with quantitative data, the comparison was carried beyond intuitive interpretation and placed on a measurable analytical ground. The findings demonstrate that the two works construct modernization on different levels. While the individual narrative orientation of Felâtun Bey ile Râkım Efendi addresses modernization through individual education, morality, and everyday life practices, Seyahatnâme-i İbrâhim Bey constructs modernization along the axes of public order, justice, law, and administrative reform, employing a language of political critique. This contrast reveals that the Ottoman narrative centers on the“ideal individual,”whereas the Iranian narrative places the“ideal order”at its core.
Benzer Tezler
- Devrimci dinamikler açısından Osmanlı ve İran çağdaşlaşması
Ottoman and İranian modernization in terms of revolutionary dynamics
HÜSEYİN TOLGA GÜRAKAR
- Osmanlı-İran sınırında toplum ve siyaset: Caf aşireti ve Nasturî cemaati (1839-1914)
State and society on the Ottoman-İranian border: The Jaf Tribe and Nestorians (1839-1914)
FASİH DİNÇ
- Türk modernleşmesi ve İran (1890-1936)
Turkish modernization and Iran (1890-1936)
CELAL METİN
Doktora
Türkçe
2006
TarihHacettepe ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MUSTAFA YILMAZ
- Women politics in the modernization process: a comparative case of turkey and iran in 1920's
Modernizasyon sürecinde kadın politikaları: 1920?lerde Türkiye ve İran?ın karşılaştırmalı çalışması
AYŞİN YILDIRIM
Yüksek Lisans
İngilizce
2005
Uluslararası İlişkilerFatih ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER ÇAHA
- 16. yüzyıldan günümüze Kürtlere yönelik politikaların sınır kavramı bağlamında tarihsel analizi
Historical analysis of policies towards Kurds from the 16th century onwards in the context of border concept
SERDAR ÇAGIRGA
Doktora
Türkçe
2021
Uluslararası İlişkilerAnkara ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MELEK MELAHAT FIRAT