Hâlidiyye Gümüşhanevî kolunun Doğu Karadeniz Bölgesindeki faaliyetleri ve etkileri
The Khalidiyya Gumushanevî branch's activities and influences in the Eastern Black Sea Region
- Tez No: 992140
- Danışmanlar: PROF. DR. VAHİT GÖKTAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Hâlidiyye, Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî, Gümüşhanevî kolu, Ziyaiyye, Doğu Karadeniz Bölgesi'nde ilimi ve tasavvufî faaliyetler, Khalidiyya, Ahmed Ziyâüddin Gümüşhanevî, Gümüşhanevî branch, Ziyâiyya, scholarly and Sufi activities in the Eastern Black Sea Region
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tasavvuf Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî (v.1894), XIX. yüzyılın önde gelen Hâlidî şeyhlerindendir. Sultan II. Abdülhamid'in, İslâm birliği siyasetine açık destek vermiştir. Hükümet binası'nın (Bab-ı Âlî) tam karşısında açtığı dergâhı ile siyaset ve bürokrasi çevresini etkilemesi, 1877-78 Osmanlı-Rus harbine, müritleriyle birlikte iştirak edip, Doğu cephesinde düşmanla savaşması, müntesiplerini faizle çalışan bankalardan korumak için dayanışma sandığı oluşturması, ihvanın birikimlerini bir araya toplayarak oluşturduğu sermaye ile kurduğu matbaada kitaplar basıp, bunları yurt içi ve yurt dışında birçok bölgeye göndermesi ve kütüphaneler açmasıyla ilim hizmetlerine yaptığı katkılar, onu farklı kılan hususların başında gelmektedir. Halidî geleneğe uygun olarak Gümüşhanevî, tasavvuf anlayışının merkezine ilmi yerleştirmiş, irşad hizmetlerinden önce ilmî faaliyetlere ağırlık vermiştir. Doğu Karadeniz Bölgesi, Gümüşhanevî'nin ilim ve irşad faaliyetlerine ağırlık verdiği yer olmuştur. Taşrada açtığı üç kütüphane de bu bölgededir. XIX. yüzyıl ortalarından itibaren kütüphane açarak başlattığı hizmetler, kendisinden sonra da Gümüşhanevî kolunun temsilcileri tarafından devam ettirilmiştir. Her biri aynı zamanda müderris olan halifeleri aracılığıyla, irşad ve tedris hizmetlerinin birlikte yürütülmesi sağlanmış, ilim-tasavvuf birlikteliğinin en güzel örnekleri ortaya konmuştur. Tez çalışmamızda, Hâlidiyye Gümüşhanevî kolunun, Doğu Karadeniz Bölgesindeki faaliyetleri ve etkileri araştırılacaktır. Çalışmamızda, günümüz akademik dünyasındaki yaklaşıma uygun olarak, disiplinler arası bir yaklaşım izlenecektir. Bir tasavvuf tarihi çalışması olan tezimizi özgün kılan unsur, klasik tasavvuf tarihi çalışmalarından farklı olarak,“Tarihî Coğrafya”yaklaşımından istifade edilecek olmasıdır. Tez üç ana bölümden oluşacaktır. Birinci bölümde, Hâlidiyye ve Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî'nin hakkkında bilgi verilecektir. Genel olarak Gümüşhanevî kolu tanıtılacaktır. İkinci bölümde Doğu Karadeniz Bölgesi'nin tarihî coğrafyası ortaya koymak amacıyla, bölgenin fiziki ve beşerî coğrafyası incelenecektir. Üçüncü bölümde, Gümüşhanevî kolunun bölgedeki faaliyetleri ve etkileri ele alınacak, bölgedeki Gümüşhanevî kolunun temsilcileri ve çalışmaları tanıtılacaktır. Bu bölümdeki bilgiler genel olarak, yapılan saha çalışmalarında erişilen birincil kaynaklara dayanacaktır. İlk kez bu çalışmada yayımlanacak belgeler, çalışmamızı özgün kılacaktır. Araştırmamız, değerlendirmelerin yer alacağı sonuç bölümüyle bitirilecektir. Çalışmamızın, kapsamlı yaklaşımı, disiplinler arası metodolojisi ve birincil kaynaklarıyla tasavvuf tarihi çalışmalarına önemli katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
Ahmed Ziyâüddin Gümüşhanevî (d. 1894) was among the prominent Khalidī sheikhs of the nineteenth century. He openly supported Sultan Abdülhamid II's policy of Pan-Islamism. Through the dervish lodge he established directly across from the government building (Bâb-ı Âlî), he influenced political and bureaucratic circles. He participated in the 1877–78 Ottoman-Russian War alongside his disciples, fighting on the eastern front. Furthermore, to protect his followers from dealing with interest-based banks, he founded a mutual aid fund; with the capital accumulated from his disciples contributions, he established a printing press, where he published books and distributed them to various regions both within and outside the Ottoman Empire. His establishment of libraries and his efforts in disseminating knowledge stand among the distinctive features of his legacy. In accordance with the Khalidī tradition, Gümüşhanevî placed knowledge ('ilm) at the center of his understanding of Sufism and prioritized scholarly pursuits before spiritual guidance. The Eastern Black Sea Region became the focal point of his scholarly and spiritual activities. The three libraries he established in provincial areas were all located in this region. The library-centered educational activities he initiated in the mid-nineteenth century were later continued by the representatives of the Gümüşhanevî branch. Through his khalīfas, who were also scholars and teachers (mudarris), he ensured that education and spiritual guidance were carried out in harmony, setting exemplary models of unity between knowledge and mysticism. This dissertation investigates the activities and influence of the Khalidī-Gümüşhanevî branch in the Eastern Black Sea Region. In accordance with contemporary academic standards, the study adopts an interdisciplinary approach. What distinguishes this work as an original contribution to the field of Sufi studies is its use of the“historical geography”perspective—an approach rarely employed in classical studies of Sufi history. The thesis is organized into three main chapters. The first chapter introduces the Khalidiyya order and provides biographical information on Ahmed Ziyâüddin Gümüşhanevî, along with a general overview of the Gümüşhanevî branch. The second chapter aims to present the historical geography of the Eastern Black Sea Region by examining its physical and human geography. The third chapter discusses the activities and influence of the Gümüşhanevî branch in the region, introducing its representatives and their works. The findings of this section are primarily based on firsthand sources obtained through field research. Documents that will be published for the first time in this study constitute one of its main original contributions. The dissertation concludes with an evaluation section that summarizes and interprets the findings. It is anticipated that this study, with its holistic perspective, interdisciplinary methodology, and primary sources, will make a significant contribution to the field of Sufi historiography.
Benzer Tezler
- Ahmed Ziyâuddîn Gümüşhânevî'nin Devâü'l-Müslimîn adlı eserinin tahlil ve değerlendirmesi
Analysis and evaluation of Ahmed Ziyâuddîn Gümüşhânevî's Devâü'l-Müslimîn
RIDVAN YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinAğrı İbrahim Çeçen ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MİKAİL DUMLU
- Ahmet Ziyauddin Gümüşhanevi'nin (K. S.) Camiu'l - Usül adlı eserinde tasavvufi eğitimin merhaleleri
Phases of sufistic discipline in the work of Ahmed Ziyauddin Gümüşhanevi (K. S.) (1813 - 1893) called Camiu'l Usül
TURAL LATİFOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
DinErciyes ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. M. MUSTAFA ÇAKMAKLIOĞLU
- Ziyâiyye'de halvet uygulaması
The practice of retreat in Ziyaiyyah order
REZZAN KARATAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEMİH CEYHAN
- Fevzi Efendinin Menakıb-ı Ahmed Ziyaeddin eserinin araştırılması (inceleme-metin)
Researching Fevzi Efendi's Manakib-i Ahmed Ziyaeddin Gümüskhanevi book (analising-text)
NUH MEHMET GÜZEL
- Şemseddîn Nakşibendi'nin Miftâhu'l-kulûbu'nun neşri ve Ahmed Ziyâüddîn'nin Câmiu'l-usûlü ile mukayesesi
Latinization of Muhammed Nuri Şemseddin Naqshbandi's work titled Miftâhu'l kulûb and comparison with Ahmed Ziyauddin's Câmiu'l-usûl
BURAK GEMCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMA ÖZDEMİR