İmam Gazzâlî'nin usûl-i fıkha katkısı (5.-7.asırlar)
The contribution of Imam al-Ghazālī to islamic legal theory (5th–7th centuries ah)
- Tez No: 992513
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AHMET AYDIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İslâm düşünce geleneğinde önemli bir yere sahip olan İmam Gazzâlî, fıkıh usûlü başta olmak üzere İslâmî ilimlerin tekâmülünde metodolojik katkılar sunması nedeniyle öncü bir âlimdir. Bu çalışma muhteva açısından Gazzâlî'nin fıkıh usûlü alanındaki katkılarını açıklığa kavuşturmayı hedeflemektedir. Tespit edildiği kadarıyla Gazzâlî'nin usûl anlayışında Şâfiî geleneğinin ilmî tevarüsü ve kendi yöntemlerine bağlı özgün metodoloji hakimdir. Bu nedenle o, bir anlamda müntesip olduğu doktrinin mukallidi gibi gözükse de tahkîki yönü baskın olup usûl tedrisatına etki bırakan bir usûlcüdür. Dolayısıyla çalışma, Gazzâlî'nin usûldeki aktif rolünü somut argümanlarla ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Gazzâlî'nin fıkıh usûlündeki fonksiyonunun net tespiti için kendisinden önceki ve sonraki ulemânın araştırılması gerekli görülmüştür. Bu bağlamda Şîrâzî, Cüveynî, Râzî ve Âmidî'nin başat eserleri ile Gazzâlî, mukayeseye dayalı yöntem doğrultusunda inceleme konusu olmuştur. Tez, Gazzâlî'nin genel metodolojik katkılarını ve şer'î deliller çerçevesindeki etkilerini kapsamaktadır. Ulaşılan neticeler her bölümün sonunda değerlendirme başlığı altında incelenmekte, sonuç kısmında ise temel bulgular muhtasar bir şekilde açıklanmaktadır. Araştırma, giriş, üç bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş bahsinde araştırmanın önemi, amacı, kapsamı, sınırlandırılması ve kaynakları gibi meseleler açıklanmıştır. Birinci bölüm, Gazzâlî'nin İslâm düşünce geleneğindeki konumu ve usûl anlayışı ile araştırma kapsamına dâhil edilen diğer usûlcülerin metodolojilerinin mukayeseli analizine ayrılmıştır. İkinci bölümde Gazzâlî'nin özellikle fıkıh usûlüne dair genel katkıları ele alınmıştır. Bu çerçevede mantığın onun fıkıh usûlünde mukaddime olarak yer edinmesi, ictihâdî yaklaşımları, hüküm nazariyesi, sistematik tasnif metodu gibi hususlar beyan edilmiştir. Üçüncü bölümde şer'î delillerin Gazzâlî açısından tasnif-telif metodu, onun diğer müellifler ile benzeştiği ve ayrıştığı noktalar açıklanmış; şer'î deliller doğrultusunda Gazzâlî'nin katkıları tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışma sonucunda; Gazzâlî'nin usûl metodolojisinin, önceki literatürü sistemli bir şekilde düzenlediği ayrıca Râzî ve Âmidî'ye etki eden dönüştürücü bir niteliğe sahip olduğu kanaati ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla Gazzâlî'nin ilmin olgunlaşma sürecine yön veren önemli isimlerden biri olduğu neticesine varılmıştır.
Özet (Çeviri)
Imam al-Ghazzālī, a seminal figure at the center of the Islamic intellectual tradition, holds significant importance for his methodological contributions to the development of Islamic sciences, particularly the discipline of usūl al-fiqh. This study aims to elucidate al-Ghazzālī's contributions to Islamic legal theory through a comprehensive analysis of his works. The findings indicate that his approach to uṣūl is shaped by the intellectual legacy of the Shāfiʿī tradition as well as his own independent methodological insights. Although he may initially appear to be a mere adherent of his school, al-Ghazzālī's investigative and analytical orientation, and its subsequent influence on the pedagogy of legal theory, constitute a noteworthy dimension of his scholarship. Accordingly, this dissertation seeks to demonstrate, through concrete arguments, the active and transformative role al-Ghazzālī played in shaping usūl al-fiqh. To determine al-Ghazzālī's precise function within the field, it was deemed necessary to examine both the scholars who preceded him and those who followed. In this context, the principal works of al-Shīrāzī, al-Juwaynī, al-Rāzī, and al-Āmidī were analyzed comparatively alongside al-Ghazzālī's contributions. The dissertation consists of two main analytical stages: al-Ghazzālī's general methodological contributions, and his influence within the framework of the revealed evidences. The conclusions reached in each section are presented at the end of that chapter, while the main findings are summarized concisely in the conclusion. The study consists of an introduction, three chapters, and a conclusion. The introduction outlines issues such as the significance, aim, scope, limitations, and sources of the research. The first chapter is devoted to al-Ghazālī's position within the Islamic intellectual tradition, his understanding of uṣūl, and a comparative analysis of the methodologies of other legal theorists included within the scope of the study. The second chapter examines al-Ghazālī's general contributions to uṣūl al-fiqh in particular. In this context, issues such as the incorporation of logic as a preliminary discipline in his legal theory, his ijtihād-based approaches, his theory of legal rulings, and his systematic method of classification are addressed. The third chapter discusses al-Ghazālī's method of classification and synthesis with regard to the sharʿī proofs, identifying points of convergence and divergence between him and other authors, and seeks to determine his contributions within the framework of the legal evidences. As a result of the study, it has been concluded that al-Ghazālī's uṣūl methodology not only systematized the preceding literature but also possessed a transformative character that influenced later figures such as al-Rāzī and al-Āmidī. Consequently, al-Ghazālī is identified as one of the key figures who shaped the process of maturation within the discipline.
Benzer Tezler
- Tilimsânî'nin Miftâhu'l-vüsûl ilâ binâ'i'l-fürû' 'ale'l-usûl adlı eseri ve Tahrîcü'l-fürû' 'ale'l-usûl ilmindeki yeri
Tilimsânî's work title Miftâhu'l-vüsil ila binâ'i'l- fürû' ale'l-usûl and its place in the science of Tahricü'l fürû' 'ale'l usûl
FERİDE KARDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN CANDAN
- Gazâlî'de dil ve anlam: el-Mustasfâ örneği
Language and meaning in al-Ghazālī: The case of al-Mustaṣfā
FURKAN BALAHOROĞLU
Doktora
Türkçe
2026
Dilbilimİstanbul ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER İSHAKOĞLU
- Gazzâlî'nin ictihad anlayışı (el-Müstasfâ Min İlmi'l-Usûl özelinde)
Ghazali's doctrine of ijtihad (Specific to al-Mustasfa Min İlm al-Usul)
ABDULLAH TAŞCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜVEYS ATEŞ
- Ebu'l-Hasen el-Mâverdî'nin el-Hâvi'l-Kebîr adlı eserinde fıkıh metodolojisi
Fikih methodology in Ebu'l-Hasen el-Maverdi's work titled el-Hâvi'l-Kebir
İBRAHİM İLHAN
Doktora
Türkçe
2021
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ÜNSAL
- الاجتهاد المقاصدي بين الإمامين أبي حامد الغزالي (ت:505هـ) وتقي الدين ابن تيمية (ت:728هـ): دراسة مقارنة
İmam Ebu Hamid el-Gazali (ö: 505 h.) ve takiyyüddin ibn-i teymiye (ö:728 h.) arasındaki makasıd içtihadı karşılaştırmalı bir araştırma
AHMET FATHY İBRAHİMOĞLU
