Manevi danışmanlık ve rehberlik perspektifinden nefs psikolojisinde manevi dayanıklılık
Spiritual resilience in nafs psychology from the perspective of spiritual counseling and care
- Tez No: 992975
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA KOÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hastalık, yas ve ölüm gibi sarsıcı yaşam olayları karşısında bireylerin dinî ve manevi referans alanlarına yönelerek bu alanlardan psikolojik güç, dayanıklılık ve anlam edinmeleri, din psikolojisi literatüründe çok sayıda ampirik bulgu tarafından desteklenmektedir. Bu durum, manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin yalnızca inanç temelli sorunların çözümüne odaklanan bir alan olmaktan öte bireyin psikolojik iyi oluşunu güçlendiren bütüncül bir disiplin olduğunu göstermektedir. Bu tez çalışmasında, bireyin ruhsal ve manevi gelişimini merkeze alan nefs psikolojisi yaklaşımı ekseninde manevi dayanıklılığın nasıl inşa edildiği, terapötik süreçte nefs psikoterapisinin bu inşa sürecine nasıl katkı sunduğu ve tüm bu sürecin manevi danışmanlık ve rehberlik uygulamalarıyla nasıl desteklenebileceği kuramsal bir perspektiften analiz edilmiştir. Birinci bölümde, nefs psikolojisinin kavramsal ve tarihsel temelleri açıklanmış; bireyin çok katmanlı varlık yapısı, nefsin eğitimi, ruhsal olgunlaşma süreçleri ve manevi danışmanlık–rehberlik faaliyetleri bu yaklaşımın temel ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, manevi dayanıklılık kavramı psikolojik ve manevi boyutlarıyla ele alınmış; bireyin kriz dönemlerinde içsel gücünü yeniden yapılandırma süreci sabır, tevekkül, rıza, kader bilinci ve şükür gibi temel manevi bileşenler bağlamında incelenmiştir. Maneviyatın, yaşamın zorlayıcı dönemlerinde anlam üretme, umut inşa etme ve psikolojik direnci güçlendirme işlevi ayrıntılı biçimde tartışılmıştır. Üçüncü bölümde, nefs psikolojisi perspektifinden manevi dayanıklılığın kuramsal temelleri açıklanmış; bireyin ruhsal ve manevi dayanıklılığını etkileyen teolojik, psikolojik, sosyolojik ve pedagojik faktörler psiko-sosyo-teolojik bir bütünlük içerisinde analiz edilmiştir. Dördüncü bölümde ise nefs psikoterapisinde kullanılan farkındalık temelli uygulamalar, dua, tefekkür, rüya analizi, ibadet ve hayır terapisi gibi yöntemlerin bireyin psiko-spiritüel dayanıklılığına katkısı değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda şu sonuçlara ulaşılmıştır: (i) Nefs psikolojisi, manevi danışmanlık ve rehberlik perspektifiyle bütünleştiğinde, bireyin ruhsal dayanıklılığını güçlendiren temel bir yerli yaklaşım olarak öne çıkmaktadır; (ii) Nefs psikoterapisi, danışanın içsel manevi kaynaklarını fark etmesini ve bu kaynakları etkin biçimde kullanabilmesini sağlayarak onun yaşamla baş etme kapasitesini artırmaktadır; (iii) İçsel denge ve manevi huzurun tesis edilmesi, psikolojik dayanıklılığın ve stresle başa çıkma becerisinin temel bileşenlerini oluşturmaktadır; (iv) Dini inancın güçlendirilmesi, manevi dayanıklılığı destekleyen önemli bir psiko-teolojik faktör olarak değerlendirilmektedir; (v) Nefs psikoterapisi, danışanın manevi gelişim ve olgunlaşma süreçlerine katkı sunmakta, böylece ruhsal direncini pekiştirmektedir; (vi) Terapötik süreçte oluşturulan manevi ekosistem, etkili başa çıkma stratejileri ve güven temelli manevi danışman–danışan ilişkisiyle bireyin yaşam zorluklarına karşı daha güçlü bir duruş geliştirmesine imkân tanımaktadır. Sonuç olarak, bu tez çalışması nefs psikolojisinin, Türk manevi danışmanlık ve rehberliğinde yerli, kültürel ve bütüncül bir ekol olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır. Bu kapsamda çalışma hem kuramsal gelişime katkı sunmayı hem de uygulamaya dönük alana ve ekole ilişkin yeni terapötik yaklaşımlar ve yönelimler geliştirmeyi amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Empirical research within the psychology of religion demonstrates that, when confronted with distressing life events such as illness, bereavement, or death, individuals tend to turn toward their religious and spiritual reference systems, drawing from these sources psychological strength, resilience, and existential meaning. This finding indicates that spiritual counseling and care constitutes not merely an intervention for faith-based concerns but rather a holistic discipline closely associated with the enhancement of psychological well-being. This thesis explores, from a theoretical standpoint, how spiritual resilience is cultivated within the framework of nafs psychology—a paradigm centered on the individual's spiritual and moral development—and how nafs psychotherapy contributes to this process. It further examines how this therapeutic process can be strengthened through the principles and practices of spiritual counseling and care. The first chapter explicates the conceptual and historical foundations of nafs psychology, addressing the multilayered constitution of the human self, the spiritual training of the nafs, stages of inner maturity, and the integration of counseling and guidance practices within this framework. The second chapter elaborates the construct of spiritual resilience through both psychological and theological dimensions, analyzing how individuals reconstruct their inner strength during crises by cultivating core spiritual attributes such as patience (ṣabr), trust in God (tawakkul), acceptance (riḍā), consciousness of destiny (qadar), and gratitude (shukr). The discussion highlights the essential role of spirituality in generating meaning, nurturing hope, and reinforcing psychological endurance in times of adversity. The third chapter delineates the theoretical foundations of spiritual resilience from the perspective of nafs psychology, analyzing the theological, psychological, sociological, and pedagogical determinants that collectively sustain spiritual fortitude within a psycho-socio-theological framework. The fourth chapter evaluates the therapeutic efficacy of techniques employed in nafs psychotherapy—such as mindfulness-based practices, prayer, contemplation (tafakkur), dream interpretation, worship, and altruistic or“charity therapy”—in fostering the individual's psycho-spiritual resilience. The findings of this study lead to several key conclusions: (i) Nafs psychology, when integrated with the principles of spiritual counseling and care, functions as a foundational and culturally grounded approach for strengthening spiritual resilience; (ii) Nafs psychotherapy enhances clients' capacity for coping with adversity by facilitating awareness and effective utilization of their inner spiritual resources; (iii) The attainment of inner balance and spiritual serenity constitutes the basis of psychological resilience and adaptive stress management; (iv) Strengthening religious faith operates as a crucial psycho-theological factor in promoting spiritual endurance; (v) Nafs psychotherapy contributes to the individual's spiritual growth and maturation, thereby reinforcing psychological robustness; and (vi) A spiritually attuned therapeutic ecosystem—supported by adaptive coping strategies and a trust-based counselor–client relationship—enables individuals to confront life's challenges with greater strength and coherence. In conclusion, this thesis positions nafs psychology as an indigenous, culturally embedded, and holistic paradigm capable of contributing to the theoretical and practical development of Turkish spiritual counseling and care. It aims both to enrich the theoretical corpus of the field and to propose novel therapeutic models and orientations that integrate spirituality into contemporary psychotherapeutic practice.
Benzer Tezler
- Nebevi perspektiften manevi danışmanlık uygulamaları ve pozitif psikoloji ilişkisi
The relationship between spritual counseling practices form a Prophetic perspective and positive psychology
GÜLSÜM TERZİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiManevi Danışmanlık ve Rehberlik Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. HÜR MAHMUT YÜCER
- Aile ve boşanma danışmanlığı bağlamında aile sorunları ve İslamî temelli müdahale stratejileri
Family issues and Islamic-based intervention strategies in the context of family and divorce counseling
NİHAL ÖZÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiAile Danışmanlığı ve Eğitimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN ÖZKAN
- Özel eğitime gereksinim duyan çocukların ebeveynlerine yönelik manevi danışmanlık ve rehberlik
Spiritual counseling and guidance for parents of children in need of special education
BETÜL ÖZMEN AKSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiManevi Danışmanlık ve Rehberlik Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. TURGAY ŞİRİN
- Din psikolojisi perspektifinden ölüm eşlikçiliği(doulalığı)
Death accompaniment(doula work) from the perspective of psychology of religion
ELİF KURUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA IŞIK
- Fransa'da manevi danışmanlık ve rehberlik çalışmaları
L'aumônerie en France
GÜLSEVİM TINMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
PsikolojiBursa Uludağ ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ALBAYRAK