Akarsu koridorlarında su kalitesi ve otsu bitki etkileşimi: Riva Deresi örneği
Water quality and herbaceous plant interaction in stream corridors: Example of Riva Stream
- Tez No: 993901
- Danışmanlar: PROF. DR. FERHAT GÖKBULAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ormancılık ve Orman Mühendisliği, Forestry and Forest Engineering
- Anahtar Kelimeler: Ağır metaller, Fitoremediasyon, Otsu bitkiler, Su kalitesi, Heavy metals, Phytoremediation, Herbaceous plants, Water quality
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Orman Mühendisliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tatlı su kaynakları, artan nüfus, arazi kullanımı baskıları ve kirletici girdiler nedeniyle hem miktar hem de kalite açısından giderek daha fazla tehdit altına girmektedir. Akarsu sistemlerinde bu baskılar, akarsu ekosistemlerinde doğal dengeyi bozarak biyolojik yapının mekansal ve zamansal olarak farklılaşmasına neden olmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, Riva Deresi boyunca su kalitesi ve kadmiyum (Cd), çinko (Zn), kurşun (Pb), nikel (Ni), bakır (Cu) ve demir (Fe) ağır metallerinin mekansal dağılımını ortaya koymak, dere kıyısında gelişen otsu bitkilerin metal birikim davranışlarını tür bazında değerlendirmek ve bu bulguları izleme ve yönetim açısından yorumlamaktır. Çalışma, dere boyunca belirlenen beş örnekleme noktasında (S1–S5) yürütülmüştür. Derenin üst, orta ve alt kesimleri temsil eden bu noktalarda, 2024–2025 periyodunu kapsayan vejetasyon döneminde yüzey suyu ile Typha latifolia, Phragmites australis, Lythrum salicaria, Persicaria lapathifolia, Juncus effusus, Mentha aquatica ve Helosciadium nodiflorum türlerine ait bitki örnekleri toplanmıştır. Su, toprak ve bitkilerin yalnızca toprak üstü biyokütlelerinde ağır metal ve makro element konsantrasyonları ICP–OES yöntemiyle analiz edilmiştir. Elde edilen veriler, çok yönlü varyans analizi, çok değişkenli istatistiksel yöntemler, biyoakümülasyon faktörü (BAF), biyokonsantrasyon faktörleri (BCF) ve su kalitesi indeksleri (WAWQI, HPI, HEI) kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular, Riva Deresi'nde su kalitesi ve metal kirliliğinin belirgin biçimde mekansal olarak ayrıştığını ve orta kesimin (S2–S3) derenin en kötü su kalitesine sahip bölgesi olduğunu göstermiştir. Bitki türlerinin metal birikim davranışları homojen değildir. Persicaria lapathifolia Cu ve Fe, Lythrum salicaria Pb ve Zn, Phragmites australis Cr birikiminde öne çıkarken; Typha latifolia daha düşük birikim kapasitesine rağmen yüksek biyokütlesiyle ekosistem stabilitesine katkı sağlamıştır. Bu çalışma, su kimyasına dayalı ölçümlerin kirlilik düzeyinin ortaya konmasında temel bir bilgi sağladığını bitkilerin ise bu kimyasal baskıların ekosistem bileşenleri üzerindeki zamana yayılan ve biyolojik karşılığını tamamlayıcı biçimde yansıttığını ortaya koymaktadır. Su ve bitki temelli yaklaşımların birlikte değerlendirilmesi, sahadaki baskıların daha doğru yorumlanmasına ve yönetim uygulamalarının daha etkin biçimde planlanmasına katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Freshwater resources are increasingly threatened in terms of both quantity and quality due to growing populations, land use pressures, and pollutant inputs. These pressures disrupt the natural balance of stream ecosystems, leading to spatial and temporal variability in biological structures. The aim of this study was to assess the spatial distribution of water quality and heavy metals (cadmium (Cd), zinc (Zn), lead (Pb), nickel (Ni), copper (Cu), and iron (Fe)) along the Riva Stream, to evaluate the metal accumulation behavior of riparian macrophytes on a species–specific basis, and to interpret these findings from the perspective of monitoring and management. The data were collected from at five sampling sites (S1–S5) along the stream, which represent the upper, middle, and lower sections of the stream. During the 2024–2025 vegetation period, surface water samples and above ground biomass samples from Typha latifolia, Phragmites australis, Lythrum salicaria, Persicaria lapathifolia, Juncus effusus, Mentha aquatica, and Helosciadium nodiflorum were collected. The concentrations of heavy metals and macro-elements in water, soil, and the plant biomass were analyzed using ICP–OES. The obtained data were evaluated using multivariate analysis, bioaccumulation factor (BAF), bioconcentration factor (BCF), and water quality indices (WAWQI, HPI, HEI). The results indicated that water quality and metal pollution in the Riva Stream were distinctly spatially heterogeneous, with the middle section (S2–S3) being the most polluted. The metal accumulation behavior of macrophyte species was not homogeneous. Persicaria lapathifolia excelled in Cu and Fe accumulation, Lythrum salicaria in Pb and Zn, and Phragmites australis in Cr accumulation, while Typha latifolia, despite lower accumulation capacity, contributed to ecosystem stability through its high biomass. This study indicates that water chemistry measurements are fundamental for assessing pollution levels, whereas macrophytes complement these data by reflecting the longer-term biological responses of ecosystems to chemical pressures. Considering both water and plant–based approaches together improves the interpretation of field conditions and strengthens monitoring and management strategies.
Benzer Tezler
- Zir deresi ekolojik iyileştirme ve peyzaj yönetim modeli
Ecological improvement and landscape management model for Zir brook
HAVVA ÜLGEN YENİL
Doktora
Türkçe
2010
Peyzaj MimarlığıAnkara ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞÜKRAN ŞAHİN
- Kentsel yeşil ağlar: İstanbul Sarıyer örneği
Urban green networks: case of Istanbul, Sariyer
MÜGE TOKUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAYRİYE EŞBAH TUNÇAY
- Peyzaj bağlantılılığının saptanması ve değerlendirilmesi: Malatya kenti ve yakın çevresi örneği
Identification and assessment of landscape connectivity: Case study of Malatya city and surroundings
DUYGU DOĞAN
Doktora
Türkçe
2017
Peyzaj MimarlığıAnkara ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞÜKRAN ŞAHİN
- Deniz sularında kullanılan çelik malzemelerin slurry erozyon aşınma davranışının incelenmesi
Investigation of slurry erosion wear behavior of steel materials used in seawaters
ELİF SENA GÜR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Makine MühendisliğiKonya Teknik ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. MEHMET BAĞCI
- Kentsel alanlardaki farklı su koridorlarının kullanım olanaklarının irdelenmesi
Investigation of possibilities of using of different water corridors in urban areas
ELİF AYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Peyzaj MimarlığıBartın ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BANU BEKCİ
YRD. DOÇ. DR. ÇİĞDEM SAKICI