Hurûfî şairlerde sevgilinin yüzü
The face of the beloved in poems of hurufi poets
- Tez No: 994688
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT AK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 8./14. yüzyılda Fazlullah-ı Hurûfî tarafından sistemleştirilen ve harflerle sayıların gizli anlamlarına dayanan Hurûfîlik düşüncesinin, klasik Türk şiiri üzerindeki etkilerini“sevgilinin yüzü”teması etrafında incelemeyi amaçlamaktadır. Hurûfîliğe göre yüz, insan vücudunun en üstün uzvu ve ilâhî kelamın tezahür ettiği yerdir. Bu anlayışa dayanarak insan yüzüne çeşitli anlamlar atfedilir. Çalışmada, Hurûfîlikte insan yüzüne atfedilen anlamların klasik şiirdeki sevgili tasvirlerine etkisi Hurûfî şairlerin manzumeleri üzerinden ele alınmıştır. İki bölümden oluşan araştırmanın ilk bölümünde Hurûfîliğin tarihçesi ve belli başlı öğretileri genel hatlarıyla tanıtılmış, Hurûfîlik araştırmacıları tarafından Hurûfîliği saptanan divan şairlerinin kısa biyografilerine yer verilmiştir. Araştırmanın ikinci bölümü, Hurûfî şairlerin sevgilinin yüzüyle ilgili kullandıkları teşbih ve mecazları ele almaktadır. Gazel formundaki şiirler üzerinden yapılan araştırma, bir bütün olarak yüz ve kaş, göz, kirpik gibi yüzde bulunan güzellik unsurlarıyla ilgili teşbihleri ayrı başlıklar altında incelemektedir. Her bir başlık altında, ilgili güzellik unsuruna dair teşbihlerin yer aldığı beyitlerden örnekler verilerek söz konusu teşbihlerin Hurûfîlik öğretisiyle ilişkisi ele alınmıştır. Bu bölümde klasik Türk şiiri teşbihlerindeki Hurûfîlik etkisine de kısaca değinilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre, Hurûfî şairler, insan suretini ilâhî kelamın tecelligâhı olarak gören anlayışı sevgili tipi etrafında işlemektedirler. Klasik şiirin yerleşik benzetme kalıplarının yanı sıra Hurûfîlik yorumlarının da şiirlere yansıtıldığı görülmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the influence of Hurufism—systematized by Fazlullah alHurufi in the 8th/14th century and grounded in the esoteric meanings of letters and numbers— on classical Turkish poetry, focusing on the theme of the beloved's face. According to Hurufism, the face is the most exalted part of the human body and the locus where the divine word manifests itself. Based on this understanding, various meanings are attributed to the human face. This study examined the influence of the meanings attributed to the human face in Hurufism on the depictions of the beloved in classical poetry, through the poems of Hurufi poets. The research consists of two chapters. In the first chapter, the history and principal doctrines of Hurufism are introduced in general terms, and brief biographies of Divan poets who have been identified as Hurufis by Hurufism scholars are presented. The second chapter of the research discusses the similes and metaphors used by Hurufi poets in relation to the beloved's face. Based on ghazals, the study examines under separate subheadings the similes concerning the face as a whole and its elements of beauty—such as the eyebrows, eyes, and lips etc. Under each subheading, examples of couplets containing similes about the relevant element of beauty are provided, and the relationship of these similes to Hurufi doctrine is analyzed. In this chapter also briefly touched upon the influence of Hurufism on classical Turkish poetry metaphors. According to the findings of the research, Hurufi poets express, through the beloved, the understanding that views the human form as the locus of Divine Word's manifestation. It is observed that, in addition to the established simile patterns of classical poetry, Hurufi interpretations are reflected in poems.
Benzer Tezler
- Manastırlı Celâl Bey dîvânı(İnceleme - Metin)
The dîvân of Manastirli Celâl Bey [Textual analysis - Text]
MURAT GÜNEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıCumhuriyet ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ARSLAN
- Vîrânî Abdâl Dîvânı
Diwan of Vîrânî
HANIM BURÇİN SAĞIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Türk Dili ve EdebiyatıDokuz Eylül Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NECDET ŞENGÜN
- Klâsik Türk edebiyatında Bektaşîlik
Bektashism in classical Turkish literature
AHMET UĞUR
Doktora
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUNCAY BÜLBÜL
- Mecmûʿa-i Eşʾâr (Yapı Kredi Araştırma Kütüphanesi Y-1033) (Metin-inceleme-tasnif)
Mecmûʿa-i Eşʾâr (Yapı Kredi Research Library T-1033) (Text-analyze-clasificition)
MEHMET YILMAZ
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAVUZ BAYRAM
- Arşî Divanı'nda Hurûfîlik
Hurufism in the Arshi's Divan
MURAT ASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RECEP DEMİR