Türk romanında gündelik hayatın dönüşümü ve ikilem: Nesne/eşya, kılık kıyafet, yeme içme (1875-1960)
The transformation and dilemma of everyday life in the Turkish novel: Objects, clothing, and food (1875-1960)
- Tez No: 994803
- Danışmanlar: PROF. DR. MÜNİRE KEVSER BAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, 1875-1960 yılları arasında yayımlanan seçili romanlarda OsmanlıTürk modernleşme sürecindeki gündelik hayatın dönüşümünün, gündelik hayatın üç somut alanı olan nesne/eşya, kılık kıyafet ve yeme içme alanları üzerinden incelenmesi amaçlanmıştır. Bu inceleme yapılırken, çalışmanın kuramsal zeminini de oluşturan Daryush Shayegan'ın kültürel şizofreni, Ernst Bloch'un eşzamansızlık ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın ikilik kavramlarından yararlanılmıştır. Bu üç kavram, Osmanlı-Türk örneğinin de dâhil edilebileceği Batı-dışı modernleşme toplumlarının, modern paradigma ile geleneksel paradigma arasında yaşadıkları ikilemi ortaya koyması bakımından birbirini tamamlar niteliktedir. Çalışmanın birinci bölümünde, kültürel şizofreni, eşzamansızlık ve ikilik kavramları açıklanmış, bu kavramlar çerçevesinde Tanzimat ve Cumhuriyet gibi Osmanlı-Türk modernleşmesinin hız kazandığı dönemlerde ortaya çıkan ikilemler ele alınmıştır. İkinci bölümde, gündelik hayat kavramı açıklanmış ve gündelik hayatın teorik çerçevesi çizilerek modernleşme sürecinin nesne/eşya, kılık kıyafet ve yeme içme gibi gündelik hayatın üç somut alanı üzerinde yarattığı dönüşüm değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise 1875-1960 yılları arasında yayımlanan kırk bir roman incelenerek, bunlardan ele alınan konuya en güçlü şekilde temas eden yirmi üç roman, nesne/eşya, kılık kıyafet ve yeme içme başlıkları altında ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. Romanlar incelendiğinde, gündelik hayatın bu üç alanındaki“yüzeysel”Batılılaşma, gösterişçi tüketim, biçimsizleşme ve anlam kaybı, alafranga ve alaturka âdetler arasındaki uyumsuzluk ve çatışma, uyum sorunları ve ikilemler çalışmanın temel bulguları olmuştur. Bu üç somut gündelik hayat alanındaki değişim ve dönüşüm, zihinsel ve kültürel ikilikleri görünür kılmış; bu ikili görünümlerin temsili, tartışması ve eleştirisi için Türk romanı önemli ve verimli bir kaynak olarak ön plana çıkmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the transformation of everyday life during the OttomanTurkish modernization process through selected novels published between 1875 and 1960, focusing specifically on three concrete domains of daily life: Objects, clothing, and food. This examination employs the concepts of Daryush Shayegan's cultural schizophrenia, Ernst Bloch's non-simultaneity, and Ahmet Hamdi Tanpınar's notion of duality, which also constitute the theoretical framework of the study. Taken together, these three concepts elucidate the dilemmas experienced by non-Western modernization societies, including the Ottoman-Turkish example, caught between the modern and traditional paradigms. The first chapter explicates the concepts of cultural schizophrenia, non-simultaneity, and duality, and discusses the dilemmas that emerged during key phases of Ottoman-Turkish modernization, particularly the Tanzimat and the early Republican period. The second chapter defines the concept of everyday life and outlines its theoretical framework, subsequently evaluating the transformation produced by modernization in the three concrete aspects of daily life: Objects, clothing, and food. In the third chapter, forty-one novels published between 1875 and 1960 are examined, and twenty-three of these, those that most strongly engage with the study's central problem, are analyzed in detail under the headings of objects, clothing, and food. When the novels are examined, the primary findings of this study include“superficial”Westernization, conspicuous consumption, loss of form and meaning, and various incompatibilities and conflicts between Western and traditional customs, as well as issues of adaptation and persistent dilemmas within all three domains of everyday life. The transformation of these three concrete spheres not only made visible the mental and cultural dualities of the period but also positioned the Turkish novel as a significant and productive source for the representing, discussing, and critiquing these dual appearances.
Benzer Tezler
- Gündelik hayatın ritmi: Türk romanında İstanbul (1950-2000)
The rhythm of everyday life: Istanbul in Turkish novel (1950-2000)
YEŞİM ESİN HAMAMCI
Doktora
Türkçe
2026
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET KOÇAK
- Tanzimat dönemi Türk romanında gündelik hayat
Daily life in the Turkish novel of Tanzimat period
İREM HATIL
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıBartın ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MACİT BALIK
- Edebiyat ve televizyon arakesitinde uyarlama: Aşk-ı Memnu ve yaşam tarzının dönüşümü
The crross-sectional adaptation of literature in television: Aşk-ı Memnu and the transformation of the life style
DİDEM SERDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Radyo-TelevizyonBaşkent ÜniversitesiHalkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞEBNEM PALA GÜZEL
- Tanzimat romanında kamusal alan ve serbest zaman etkinlikleri
Puclic sphere and leisure activities in Tanzimat novel
AYŞEGÜL UTKU GÜNAYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Türk Dili ve Edebiyatıİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTürk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. LAURENT MİGNON
- Metin, imaj, ideoloji: Erken Cumhuriyet Dönemi Türk romanında dinsel tipolojiler (1923-1938)
Text, image, ideology: religious typologies in the Early Republican Turkish novel (1923-1938)
MEHMET RAGIP ETE
Doktora
Türkçe
2022
Türk Dili ve Edebiyatıİnönü ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEYHAN KANTER