Türk musikisi usûllerinin kökenlerine yönelik yaklaşımlar ve usûllerin türlere etkileri üzerinde çözümlemeler:“Berefşân, muhammes, hafif usûlleri”örneğinde
Approaches to the origins of Turkish music usûls, analyses on the effects of usûls on genres: Examples of“berefşân, muhammes, light usûls”
- Tez No: 996330
- Danışmanlar: PROF. DR. FATMA REYHAN ALTINAY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Türk müziği, Türk sanat müziği, Turkish music, Turkish art music
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Müziği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora araştırmasında, Türk musikisi usûllerinin kökenlerine ilişkin yaklaşımların incelenmesi, Anadolu uygarlıklarından itibaren Türklerin geleneksel müziklerinde ritim olgusunu nasıl/ne şekilde kullandıkları hakkında bulguların derlenmesi ve klasik Türk musikisinde“Berefşân, Muhammes, Hafif”olarak bilinen usûllerin sözlü türler üzerindeki analizleri konu edilmiştir. Türklerin ilk medeniyetlerinden itibaren ritim ve usûl olgusuna inançsal, kültürel pratiklerinde yer verdikleri, sözlü kültürün aktarılmasında temel bir unsur olarak kullanageldikleri bilinmektedir. Bununla beraber Türk musikisi geleneği hakkında ilk kuramsal bilgilerin edinildiği“edvarlar”da makamlar, usûller, türler bakımından birincil öneme sahip yazılı kaynaklardır. Bu kaynaklarda güfte–beste, usûl–vezin ilişkileri konusunda günümüze ulaşan veriler değerlendirildiğinde sözlü türlerde uygulanmış olan“Berefşân, Muhammes, Hafif”usûllerinin özel bir önem arz ettiği görülmektedir. Bu bağlamda, bu doktora araştırmasının birinci aşamasında tarihsel ve etnografik araştırma yöntem/teknikleri kullanılarak, Türk musikisi usûl geleneğine ilişkin bulgular ve/veya yaklaşımlar derlenerek sunulmuştur. İkinci aşamada ise tarihsel veriler ışığında, Türk musikisi nota arşivleri ve özel nota koleksiyonlarından seçilmiş 186 eser üzerinde“Berefşân, Muhammes, Hafif”usûllerinin“beste, kâr, kârçe, ilahi”türlerindeki etkileri analiz edilmiştir. Bu analizler yapılırken, eserlerin usûlleri, formları, güfte–beste ilişkileri“usûl cetvelli tablolar”eşliğinde karşılaştırmalı olarak sunulmuştur. Bu doktora araştırması kapsamında elde edilen sonuçlar“Berefşân, Muhammes, Hafif”usûllerinin“Sakil–i Evvel, Sakil–i Sânî ve Hafifu's–Sakil”kökenlerine dayandığını ve zaman içerisinde yapısal dönüşümler geçirmek suretiyle günümüze ulaştığını ortaya koymaktadır. Bu yönüyle değerlendirildiğinde; bu doktora araştırmasının odağındaki usûllerin kökenleri ile sözlü türler üzerindeki etkilerinin karşılaştırmalı olarak ilk kez incelenmiş olması bakımından, Türk musikisi alanına özgün bir katkı sağladığı belirtilebilir.
Özet (Çeviri)
This doctoral research examines the approaches concerning the origins of usûl (rhythmic cycles) in Turkish music, compiles findings on how rhythm fact has been employed in the traditional music of the Turks since the earliest Anatolian civilizations, and analyzes the usûl patterns known as Berefşân, Muhammes, and Hafif within vocal genres of classical Turkish music. It is known that, from their earliest civilizations onward, the Turks incorporated the concepts of rhythm and usûl into their religious and cultural practices and used them as fundamental elements in the transmission of oral tradition. Moreover, the edvâr treatises—primary written sources from which the earliest theoretical knowledge of the Turkish musical tradition was obtained—are of substantial importance regarding makams, usûl structures, and musical genres. The data found in these sources concerning the relationships between güfte (lyrics) and beste (composition), as well as between usûl and vezin (prosodic meter), demonstrate the particular significance of the Berefşân, Muhammes, and Hafif usûl patterns applied in vocal genres. Within this framework, the first stage of the present doctoral research employs historical and ethnographic methods/techniques to compile and present findings and/or approaches related to the tradition of usûl in Turkish music. In the second stage, in light of historical data, 186 works selected from Turkish music notation archives and private notation collections were analyzed to determine the influence of the Berefşân, Muhammes, and Hafif usûl patterns on the genres beste, kâr, kârçe, and ilahi. During these analyses, the usûl structures, formal characteristics, and güfte–beste relationships of the works were presented comparatively with the aid of“usûl chart tables.”The findings obtained within the scope of this doctoral research reveal that the Berefşân, Muhammes, and Hafif usûl patterns are rooted in the Sakîl-i Evvel, Sakîl-i Sânî, and Hafifu's-Sakîl rhythmic families, and that they have evolved structurally over time before reaching their present forms. From this perspective, the fact that the origins of these usûl patterns and their influence on vocal genres have been examined comparatively for the first time indicates that this research offers an original contribution to the field of Turkish music studies.
Benzer Tezler
- Türk Cami musikisi ile mukayeseli olarak İstanbul Gayr-ı Müslimlerinde mabed musikisi
A comparison between Turkish mosque music and non-muslim's temple music in İstanbul
MEHMET SAFA YEPREM
Doktora
Türkçe
2004
DinMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. NURİ ÖZCAN
- Zekâi Dede'nin Türk din mûsikîsi tarihindeki yeri ve ilahi formundaki eserlerinin makamsal analizi
The place of Zekai Dede in the history of Turkish religious music and modal analysis of his works in hymn form
BUĞRA SERCAN SAHİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MüzikAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk Din Musikisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERBÜLEND ARPA
- Türk mûsikîsi repertuarında yer alan nevâ ilâhilerin makam ve usûl yönünden tahkîk ve tashîhi
Verification and revision of neva hymns in Turkish music repertoire in terms of makam and usul
CANSU YILDIRIM ENSARİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MüzikNecmettin Erbakan ÜniversitesiTürk Müziği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET GÖNÜL
- Musiki Mecmuasında yayınlanan Türk musikisi usullerine ilişkin makalelerin incelenmesi
An examination of the articles on Turkish music usuls published in Musiki Mecmuası
GÖKALP NAMLISOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Müzikİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiMüzik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERKAN ÇELİK
- Arşivlerdeki dügâh ilâhilerin makam ve usûl yönünden incelenmesi
Examination of dügâh hymns in the archives in terms of maqam and rhythm
ŞÜKRİYE GEZGİÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
MüzikNecmettin Erbakan ÜniversitesiTürk Müziği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA YILDIRIM