Finansal teknoloji kabulünde risk algısı ve İslam iktisadı anlayışının rolü: Türkiye'deki FinTek kullanıcıları üzerine ampirik bir araştırma
The role of risk perception and adherence to Islamic economic principles in FinTech adoption: Empirical evidence from Türkiye
- Tez No: 998331
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET SARAÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, İşletme, Economics, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Finansal teknolojiler (FinTek), finansal hizmetlere erişimi kolaylaştıran yenilikçi çözümler sunmakla birlikte güvenlik, gizlilik, operasyonel risk ve aşırı borçlanma gibi çeşitli riskleri de beraberinde getirmektedir. Bu risklerin yalnızca yasal düzenlemelerle değil, aynı zamanda etik ve değer temelli çerçevelerle yönetilmesine yönelik tartışmalar artarken, İslam İktisadı Anlayışı faiz hassasiyeti, borç duyarlılığı ve etik/toplumsal sorumluluk ilkeleriyle önemli bir referans noktası sunmaktadır. Bu çalışma, FinTek kullanım niyetini hem teknolojik faktörler hem de normatif değerler çerçevesinde incelemekte ve İslam İktisadı Anlayışı'nın FinTek riskleri üzerindeki düzenleyici rolünü araştırmaktadır. Araştırma, İstanbul'da yaşayan ve seçili FinTek uygulamalarını aktif olarak kullanan 772 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde açımlayıcı faktör analizi (AFA) SPSS, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) AMOS ile yürütülmüş; yapısal model SmartPLS kullanılarak PLS-SEM yaklaşımıyla test edilmiştir. Bulgular, İslam İktisadı Anlayışı'nın çok boyutlu bir yapı sergilediğini ve faiz hassasiyeti boyutunun kullanım niyetini azaltırken borç duyarlılığı boyutunun artırdığını göstermektedir. Ayrıca analizlerde, sosyal etkinin davranışsal niyet üzerindeki etkisinin faiz hassasiyeti tarafından anlamlı biçimde düzenlendiği görülmüştür. Faiz hassasiyeti yüksek bireylerde sosyal etkinin kullanım niyetini artırıcı etkisi güçlenmekte; bu durum, sosyal onay ve meşruiyet algısının değer temelli tereddütleri kısmen yumuşatarak kullanım niyetini destekleyebildiğine işaret etmektedir. iii Sonuçlar, İslam iktisadı anlayışının FinTek'e ilişkin risklerin azaltılmasında normatif ve davranışsal bir filtre işlevi görebileceğini ortaya koymakta; güven, meşruiyet ve etik uyum ekseninde FinTek uygulamaları ve politika tasarımları için önemli öneriler sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Financial technologies (FinTech) offer innovative solutions that facilitate access to financial services; however, they also introduce various risks such as security breaches, privacy concerns, operational failures, and over-indebtedness. As debates intensify on managing these risks not only through regulatory frameworks but also through ethical and value-based approaches, the Islamic Economics Perspective—grounded in principles such as interest sensitivity, debt aversion, and ethical/social responsibility—emerges as an important reference point. This study examines FinTech usage intention within the combined framework of technological determinants and normative values, and investigates the regulatory role of the Islamic Economics Perspective in shaping perceptions of FinTech-related risks. The empirical research was conducted with 772 participants residing in Istanbul who actively use at least one selected FinTech application. During the scale development process, exploratory factor analysis (EFA) was performed using SPSS, confirmatory factor analysis (CFA) was carried out with AMOS, and the structural model was tested through the PLS-SEM approach using SmartPLS. Findings reveal that the Islamic Economics Perspective has a multidimensional structure: while the interest sensitivity dimension decreases usage intention, the debt aversion dimension increases it. Moreover, the analysis indicates a significant moderation effect whereby the impact of social influence on behavioral intention is moderated by interest sensitivity. For individuals with high interest sensitivity, the positive effect of social influence on usage intention becomes stronger, suggesting that social approval and perceived legitimacy may soften value-based reservations and reinforce FinTech adoption. v Overall, the results demonstrate that the Islamic Economics Perspective can function as a normative and behavioral filter that mitigates FinTech-related risks, offering valuable insights for ethical, legitimacy-focused, and trust-enhancing policy and application designs in the FinTech ecosystem.
Benzer Tezler
- Menkul kıymet yatırımları açısından sermaye piyasası kanununa göre yayınlanan finansal tablo ve raporların yeterliliği
Başlık çevirisi yok
HAMDİ AYDIN
- Tek düzen genel hesap planı ile standart genel hesap planının karşılaştırılması (bilanço hesapları)
Başlık çevirisi yok
ŞEREF KAVAK
