Finansal teknoloji kabulünde risk algısı ve İslam iktisadı anlayışının rolü: Türkiye'deki FinTek kullanıcıları üzerine ampirik bir araştırma
The role of risk perception and adherence to Islamic economic principles in FinTech adoption: Empirical evidence from Türkiye
- Tez No: 998331
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET SARAÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, İşletme, Economics, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Finansal teknolojiler (FinTek), finansal hizmetlere erişimi kolaylaştıran yenilikçi çözümler sunmakla birlikte güvenlik, gizlilik, operasyonel risk ve aşırı borçlanma gibi çeşitli riskleri de beraberinde getirmektedir. Bu risklerin yalnızca yasal düzenlemelerle değil, aynı zamanda etik ve değer temelli çerçevelerle yönetilmesine yönelik tartışmalar artarken, İslam İktisadı Anlayışı faiz hassasiyeti, borç duyarlılığı ve etik/toplumsal sorumluluk ilkeleriyle önemli bir referans noktası sunmaktadır. Bu çalışma, FinTek kullanım niyetini hem teknolojik faktörler hem de normatif değerler çerçevesinde incelemekte ve İslam İktisadı Anlayışı'nın FinTek riskleri üzerindeki düzenleyici rolünü araştırmaktadır. Araştırma, İstanbul'da yaşayan ve seçili FinTek uygulamalarını aktif olarak kullanan 772 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde açımlayıcı faktör analizi (AFA) SPSS, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) AMOS ile yürütülmüş; yapısal model SmartPLS kullanılarak PLS-SEM yaklaşımıyla test edilmiştir. Bulgular, İslam İktisadı Anlayışı'nın çok boyutlu bir yapı sergilediğini ve faiz hassasiyeti boyutunun kullanım niyetini azaltırken borç duyarlılığı boyutunun artırdığını göstermektedir. Ayrıca analizlerde, sosyal etkinin davranışsal niyet üzerindeki etkisinin faiz hassasiyeti tarafından anlamlı biçimde düzenlendiği görülmüştür. Faiz hassasiyeti yüksek bireylerde sosyal etkinin kullanım niyetini artırıcı etkisi güçlenmekte; bu durum, sosyal onay ve meşruiyet algısının değer temelli tereddütleri kısmen yumuşatarak kullanım niyetini destekleyebildiğine işaret etmektedir. iii Sonuçlar, İslam iktisadı anlayışının FinTek'e ilişkin risklerin azaltılmasında normatif ve davranışsal bir filtre işlevi görebileceğini ortaya koymakta; güven, meşruiyet ve etik uyum ekseninde FinTek uygulamaları ve politika tasarımları için önemli öneriler sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Financial technologies (FinTech) offer innovative solutions that facilitate access to financial services; however, they also introduce various risks such as security breaches, privacy concerns, operational failures, and over-indebtedness. As debates intensify on managing these risks not only through regulatory frameworks but also through ethical and value-based approaches, the Islamic Economics Perspective—grounded in principles such as interest sensitivity, debt aversion, and ethical/social responsibility—emerges as an important reference point. This study examines FinTech usage intention within the combined framework of technological determinants and normative values, and investigates the regulatory role of the Islamic Economics Perspective in shaping perceptions of FinTech-related risks. The empirical research was conducted with 772 participants residing in Istanbul who actively use at least one selected FinTech application. During the scale development process, exploratory factor analysis (EFA) was performed using SPSS, confirmatory factor analysis (CFA) was carried out with AMOS, and the structural model was tested through the PLS-SEM approach using SmartPLS. Findings reveal that the Islamic Economics Perspective has a multidimensional structure: while the interest sensitivity dimension decreases usage intention, the debt aversion dimension increases it. Moreover, the analysis indicates a significant moderation effect whereby the impact of social influence on behavioral intention is moderated by interest sensitivity. For individuals with high interest sensitivity, the positive effect of social influence on usage intention becomes stronger, suggesting that social approval and perceived legitimacy may soften value-based reservations and reinforce FinTech adoption. v Overall, the results demonstrate that the Islamic Economics Perspective can function as a normative and behavioral filter that mitigates FinTech-related risks, offering valuable insights for ethical, legitimacy-focused, and trust-enhancing policy and application designs in the FinTech ecosystem.
Benzer Tezler
- Yapay zeka tabanlı yatırım öneri araçlarının bireysel yatırım kararları üzerindeki etkisi
The impact of artificial intelligence-based investment recommendation tools on individual investment decisions
BİLAL ÖZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İşletmeEge Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ ERHAN ZALLUHOĞLU
- The moderating effect of financial literacy on the adoption of fintech
Finansal okuryazarlığın fintech kabulündeki düzenleyici etkisi
CİHAN ALPAY
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
BankacılıkBoğaziçi ÜniversitesiYönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEYLAN ONAY
- Bitcoin kullanım davranışına yönelik bir araştırma
A research on bitcoin use behavior
FEHİME FULYA ÇELİKHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İşletmeHasan Kalyoncu Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNUS KILIÇ
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Finansal teknoloji (FinTech) uygulamalarının tüketiciler tarafından benimsenmesi: Biyometrik ödeme yöntemlerinin kabulüne yönelik bir saha araştırması
Adoption of financial technology (FinTech) applications by consumers: A field research on the acceptance of biometric payment methods
MUSTAFA ASLAN
Doktora
Türkçe
2024
İşletmeKahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ELİF KOCAGÖZ