Adölesanlara sağlık inanç modeline dayalı verilen uyku hijyeni programının uyku kalitesi, gündüz uykululuk ve uyku süresine etkisi
The effect of a sleep hygiene program based on the health belief model on sleep quality, daytime sleepiness and sleep duration in adolescent
- Tez No: 999586
- Danışmanlar: PROF. DR. HASİBE KADIOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Adölesan, uyku, uyku kalitesi, uyku hijyeni, Sağlık İnanç Modeli, gündüz uykululuk, Adolescent, sleep, sleep quality, sleep hygiene, Health Belief Model, daytime sleepiness
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hemşirelik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tezin başlığı: Sağlık İnanç Modeli Temelli Bir Uyku Hijyeni Programının Adölesanlarda Uyku Kalitesi, Gündüz Uykululuğu ve Uyku Süresi Üzerine Etkisi Öğrencinin Adı Soyadı: Hasret Dikici Danışmanın Adı Soyadı: Prof. Dr. Hasibe Kadıoğlu Programın Adı: Hemşirelik Doktora Programı Amaç: Uyku ile ilişkili sorunlar, adölesanlarda fiziksel ve duygusal sağlık, akademik başarı ve güvenlik için ciddi bir risk oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı, sağlık inanç modeline dayalı bir uyku hijyeni programının adölesanlarda uyku kalitesi, gündüz uykululuğu ve uyku süresi üzerindeki etkisini araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Bu randomize kontrollü çalışma, Mart ve Kasım 2023 tarihleri arasında Antalya, Türkiye'de 107 adölesan ile yürütülmüştür. Katılımcılar müdahale (n= 53) ve kontrol (n=54) grubu olarak ikiye ayrılmıştır. Müdahale grubuna, Sağlık İnanç Modeli temelli 45 dakikalık bir uyku hijyeni programı, 5 hafta boyunca haftada bir kez uygulanmıştır. Daha sonra, 5 hafta boyunca WhatsApp uygulaması aracılığıyla hatırlatma mesajları gönderilmiştir. Veriler, sosyodemografik özellikleri, Epworth Uykululuk Ölçeği, Bergen Uykusuzluk Ölçeği ve Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi, Adölesan Sağlık İnanç Modeli ölçeği ile müdahale öncesi ve sonrası toplanmıştır. Veriler, normal dağılım gösteren değişkenler için bağımsız ve eşleştirilmiş örneklem t-testi, normal dağılmayan değişkenler için Mann-Whitney U ve Wilcoxon testleri ile, kategorik veriler için Ki-kare testi kullanılarak analiz edilmiştir; zaman içi tekrarlı ölçümlerde ise Friedman ve Wilcoxon testleri uygulanmıştır. Bulgular: Katılımcıların %64,3'ü 9. sınıf kız öğrencilerinden oluşmaktaydı ve gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Müdahale grubunda uyku süresi, test sonrası (7,31 ± 1,6 saat) test öncesine (6,83 ± 1,6 saat) göre anlamlı ölçüde yüksek bulunmuştur (p<0,05). Kontrol grubunda anlamlı bir fark bulunmamıştır. Epworth Uykululuk Ölçeği ortalama puanı, test öncesinde müdahale grubu için 7 ± 4.9, kontrol grubu için 7.3 ± 4.3 olarak bulunmuştur. Her iki grupta da test sonrası anlamlı bir fark bulunmamıştır. Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi ortalama puanı, hem test öncesinde hem de test sonrasında gruplar arasında anlamlı bir fark göstermemiştir (p>0,05). Sonuç: Sonuçlar, sağlık inanç modeline dayalı bir uyku hijyeni programının uyku süresini artırmada etkili olduğunu, ancak uyku kalitesi ve gündüz uykululuğu üzerinde etkili olmadığını göstermiştir.
Özet (Çeviri)
Title of Thesis: The Effect of a Sleep Hygiene Program Based on the Health Belief Model on Sleep Quality, Daytime Sleepiness and Sleep Duration in Adolescent Student Name, Surname: Hasret Dikici Supervisor Name : Prof. Dr. Hasibe Kadıoğlu Program Name : Nursing PhD Program Objective: Sleep-related problems are a serious risk to physical and emotional health, academic success, and safety in adolescents. The aim of this study was to investigate the effect of a sleep hygiene program based on the health belief model on sleep quality, daytime sleepiness, and sleep duration in adolescents. Materials and Methods: This randomized controlled trial was conducted between March and November 2023 in Antalya, Turkey, with 107 adolescents. Participants were assigned to the intervention (n=53) or control (n=54) group. The intervention group received a 45-minute Health Belief Model-based sleep hygiene program once a week for five weeks, followed by reminder messages via WhatsApp for five weeks. Data on sociodemographic characteristics, Epworth Sleepiness Scale, Bergen Insomnia Scale, Pittsburgh Sleep Quality Index, and Adolescent Health Belief Model scale were collected pre- and post-intervention. Data were analyzed using independent and paired-sample t-tests for normally distributed variables, Mann-Whitney U and Wilcoxon tests for non-normally distributed variables, Chi-square tests for categorical variables, and Friedman and Wilcoxon tests for repeated measures over time. Results: 64.3% of the participants were 9th grade female students and there was no significant difference between the groups. Sleep duration was found to be significantly higher in interventional group in the post-test (7,31 ± 1,6 h) than the pre-test (6,83 ± 1,6h) (p<0,05). There wasn't a significant difference in the control group. Epworth Sleepiness Scale mean score was found 7 ± 4,9 for the intervention group, 7,3 ± 4,3 for the control group in the pretest. There wasn't a significant difference in both groups in the post-test. Pittsburgh Sleep Quality Index mean score between groups wasn't a significant difference in both pretest and posttest (p>0.05) Conclusion: The results showed that a sleep hygiene program based on the health belief model is effective in increasing sleep duration but not effective in sleep quality, and daytime sleepiness.
Benzer Tezler
- Problemli internet kullanıcısı adölesanlara yapılan hemşirelik müdahale programının uygun internet kullanma, yalnızlık ve aile uyumu üzerine etkisi
The effect of nursing intervention program for adolescent problematic internet users on appropriate internet use, loneliness and family cohesion
EDA ÇEKER
Doktora
Türkçe
2024
HemşirelikAtatürk ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASRET YALÇINÖZ BAYSAL
- Adölesanlarda sağlık inanç modeli temelli yaratıcı drama eğitiminin sağlık denetim odağı ve sigara algısına etkisi
The effect of health belief model based creative drama education on health locus and smoking perception in adolescence
SULTAN ESRA TEDİK
Doktora
Türkçe
2019
Halk SağlığıAtatürk ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CANTÜRK ÇAPIK
- Adölesanlarda dijital bağımlılık ve sağlık okuryazarlığı ile sağlıklı yaşam inançları arasındaki ilişki
The relationship between digital addiction and health literacy with healthy life beliefs in adolescents
ÖZLEM KANARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
HemşirelikSelçuk ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİME SELÇUK TOSUN
- Adölesanların sağlıklı yaşam tarzı inançları ile sürdürülebilir yaşama yönelik farkındalıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between adolescents' healthy lifestyle beliefs and awareness of sustainable living
YALÇIN DURAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GONCA KARAYAĞIZ MUSLU
- Tip 1 Diabetes Mellitus tanılı çocuk ve adölesanların yaşam kalitesi ve metabolik kontrolle ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of quality of life and relationship between metabolic control in children and adolescents with Type 1 Diabetes Mellitus
ZEYNEP CAFEROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıErciyes ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NERİMAN İNANÇ