İmam Birgivî'nin Tarîkat-ı Muhammediyye adlı eserinin kelâm ilmi açısından değerlendirilmesi
Evaluation of Imam Birgivî's Ṭarīqat Muḥammadiyya in terms of kalām
- Tez No: 1000393
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZDEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Birgivi, Türk-İslam düşüncesi, Birgivi, Turkish-Islamic thought
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bartın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
16. yüzyıl Osmanlı âlimlerinden Birgivî Mehmed Efendi'nin (öl. 981/1573) telif ettiği eṭ-Ṭarîḳatü'l-Muḥammediyye, yüzyıllar boyunca medrese müfredatında yer almış, vaizlerin irşat faaliyetlerinde başvurduğu temel kaynaklardan biri olmuş hem ulema hem de halk nezdinde büyük kabul görmüştür. Tasavvuf ve ahlâk literatürü dahilinde değerlendirilmekle birlikte, temel itikadî meseleleri ihtiva etmesi bakımından bu eser, kelâm ilmiyle de doğrudan ilişkilidir. Bu çalışmada, eṭ-Ṭarîḳatü'l-Muḥammediyye'de yer alan kelâmî unsurların kullanım amacı ve yöntemi incelenmiştir. Araştırma neticesinde müellifin teorik kelâm tartışmalarına girmekten ziyade, sahih itikadın korunmasını ve ahlâkî ıslahı önceleyen bir yaklaşım benimsediği tespit edilmiştir. Eserdeki itikadî meseleler, klasik Ehl-i sünnet kelâm birikimi ve bilhassa Hanefî-Mâtürîdî gelenek çerçevesinde tahlil edilmiştir. Ayrıca eserdeki kelâmî tercihlerden ve referanslardan hareketle Birgivî'nin mezhebî aidiyetine dair bazı analizlerde bulunulmuş; insan fiilleri, imanın mahiyeti ve ilhamın bilgi değeri gibi birçok konuda Mâtürîdî gelenekle olan irtibatı ortaya konulmuştur. Bunlara ek olarak, eserin sonraki dönemlere etkisi bağlamında Kadızâdeliler hareketinden bahsedilmiş ve Kadızâdelilerden hareketle Birgivî'ye atfedilen“Selefî”nitelemesi eleştirel bir bakış açısıyla irdelenmiştir.
Özet (Çeviri)
Sixteenth-century Ottoman scholar Birgivî Mehmed Efendi authored al-Ṭarīqat al-Muḥammadiyya, a work that remained part of the madrasa curriculum for centuries, served as one of the principal references for preachers engaged in religious guidance, and achieved wide acceptance among both the scholarly elite and the general public. Although generally situated within Sufi and ethical literature, the work is also directly related to the discipline of kalām, as it encompasses fundamental doctrinal issues. This study examines the purpose and methodology underlying the use of theological (kalāmī) elements in al-Ṭarīqat al-Muḥammadiyya. The findings indicate that, rather than engaging in theoretical theological polemics, the author adopted an approach that prioritizes the preservation of sound belief and moral reform. The doctrinal discussions in the work are analyzed within the framework of classical Sunnī kalām, particularly the Ḥanafī–Māturīdī tradition. Furthermore, based on the theological preferences and references found in the text, the study analyzes Birgivî's sectarian affiliation, demonstrating his close connection with the Māturīdī tradition on issues such as human acts, the nature of faith, and the epistemic value of inspiration. In addition, the study addresses the subsequent influence of the work with reference to the Qāḍīzādelī movement and critically examines the attribution of a“Salafī”characterization to Birgivî in light of this association.
Benzer Tezler
- Abdülganî en-Nâblusî ve Osmanlı dönemi fıkhî tartışmalara yaklaşımı
Abd al-Ghanī al-Nabulusī and his approach to the legal discussions of the Ottoman period
AYŞE AKTAŞ
Doktora
Türkçe
2022
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULLAH KAHRAMAN
- Seyyidî'nin Şifâü'l-Kulûb adlı Akâid-nâmesi (Tenkitli metin-dizin)
Sayyidi's Akâid-nâme called Shifa al-Kulub (Criticized text-index)
ERMİŞ DANDAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NAGEHAN UÇAN EKE
- İmam Birgivî'nin tasavvufî görüşleri
Imam Birgivî his i̇deas of sufism
DAVUT ALDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET MURAT ÖZEL
- İmam Birgivi`nin el-Emsiletü`l Fadliyye şerhi (İnceleme ve edisyon kritik)
Başlık çevirisi yok
GÜSAMETTİN ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET TURAN ARSLAN
- İmam Birgivî'nin Avâmil ve İzhâru'l Esrâr'ının incelenmesi
Examining the Imam Birgivî?s Avâmil and Izhâru?l-Esrâr
HALİT YENEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Doğu Dilleri ve EdebiyatıÇukurova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FERHAT YILMAZ