Ortaöğretim biyoloji ders kitaplarının üst düzey düşünme becerileri açısından incelenmesi
Examination of secondary education biology textbooks in terms of higher order thinking skills
- Tez No: 1000444
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EDA ERDAŞ KARTAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı ortaöğretim biyoloji ders kitaplarının üst düzey düşünme becerileri açısından incelenmesidir. Bu doğrultuda Milli Eğitim Bakanlığı Yayınlarına ait 9. ve 10. sınıf biyoloji ders kitapları analitik düşünme becerisi, eleştirel düşünme becerisi ve yaratıcı düşünme becerisi açısından incelenmiştir. Araştırmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Ders kitapları içerisinde yer alan konuya başlarken, kontrol noktası, tema ölçme değerlendirme ve etkinlik kısımlarından elde edilen açık uçlu sorular ve öğrenciyi etkin kılan ifadeler analiz birimleri olarak kullanılmıştır. Analiz birimleri düşünme becerilerine yönelik geliştirilen rubrikler kullanılarak betimsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Analizler sonucunda elde edilen bulgular ders kitaplarında düşünme becerilerinin dengeli bir şekilde dağılmadığını göstermektedir. Analitik düşünme becerisinin nicel olarak daha baskın olduğu; eleştirel düşünmenin özellikle üst düzey boyutlarının ve yaratıcı düşünmenin özgünlük boyutunun ise sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Özellikle kaynak güvenirliği, kanıt kullanma, düşünceyi savunma ve özgün fikir üretme gibi becerilerin ders kitaplarında yeterince temsil edilmemesi öğrencilerin bilimsel okuryazarlık ve üst düzey düşünme becerilerinin bütüncül gelişimini sınırlayabilecek bir durum ortaya koymaktadır. Bu bağlamda ders kitaplarının hazırlanması sürecinde üst düzey düşünme becerilerine yönelik içeriklerin daha dengeli dağılımına dikkat edilmesi ve ilerleyen süreçlerde diğer sınıf düzeyleri için de biyoloji ders kitaplarının incelenmesi kitapların yeterliklerini artırmayı sağlayacaktır.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to examine secondary school biology textbooks in terms of higher-order thinking skills. Accordingly, 9th and 10th grade biology textbooks published by the Ministry of National Education were analyzed in terms of analytical thinking skills, critical thinking skills, and creative thinking skills. The document analysis method was used in the study. Open-ended questions and student-engaging statements obtained from the sections introducing the topic, checkpoints, theme assessment, and activities within the textbooks were used as units of analysis. These units of analysis were examined using a descriptive analysis method based on rubrics developed for thinking skills. The findings from the analyses indicate that thinking skills are not distributed evenly across the textbooks. It was determined that analytical thinking skills are quantitatively more dominant, while critical thinking particularly its higher-order dimensions and the originality dimension of creative thinking remain limited. In particular, the insufficient representation of skills such as source reliability, evidence-based reasoning, argumentation, and the generation of original ideas in textbooks presents a situation that could limit the holistic development of students' scientific literacy and higher-order thinking skills. In this context, ensuring a more balanced distribution of content focused on higher-order thinking skills during the textbook development process, and reviewing biology textbooks for other grade levels in the future, will help enhance the textbooks' effectiveness.
Benzer Tezler
- Lise biyoloji ders kitaplarının 21.yüzyıl becerileri bakımından incelenmesi
The investigation of high school biology textbooks according to 21.century skills
FATMA YERLİKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSA DİKMENLİ
- 8. sınıf fen ve teknoloji dersi hücre bölünmesi ve kalıtım ünitesindeki bilimsel süreç becerilerinin öğretmen görüşlerine göre uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi: Osmaniye ili örneği
8th grade science and technology lesson cell division and genetic heritage unit's evaluation of scientific process skills' practicality according to teachers' views: the case of Osmani̇ye
HACER SERPİL ÇAĞLAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL SOLAK
- The implemenation of problem based learning in high school biology courses
Probleme dayalı öğrenme modelinin lise biyoloji derslerinde kullanılması
SEMRA SUNGUR
Doktora
İngilizce
2004
Eğitim ve ÖğretimOrta Doğu Teknik ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. CEREN TEKKAYA
PROF. DR. ÖMER GEBAN
- Ortaöğretim 9. sınıf biyoloji ders kitaplarının MEB Talim Terbiye Kurulunun belirlediği kriterlere göre incelenmesi
The investigation of 9th grade biology textbooks according to the criteria from Ministry of Education
FULYA ERTEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSA DİKMENLİ