Geri Dön

Quaternary geochemical evolution of lake Acigöl (SW Anatolia): A sedimentological and statistical approach

Acıgöl Gölü'nün (GB Anadolu) kuvaterner jeokimyasal evrimi: Sedimantolojik ve istatistiksel bir yaklaşım

PDF İndir

  1. Tez No: 1000692
  2. Yazar: HÜSEYİN ÇALDIRAK
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. SENA AKÇER ÖN, DR. ZEKİ BORA ÖN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Jeoloji Mühendisliği, Geological Engineering
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: İngilizce
  9. Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
  10. Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Göl sedimanlarının kimyasal bileşimi, geçmiş iklim değişimlerinin ve sedimanların kökenlerinin anlaşılması açısından değerli ipuçları sunmaktadır. Güneybatı Anadolu'da yer alan Acıgöl'e ait uzun sediman kaydı (Acıgöl2009-B03), bu süreçlerin farklı zaman ölçeklerinde incelenebilmesi açısından olağanüstü bir arşiv niteliği taşımaktadır ve Geç Holosen döneminin çok ötesine uzanmaktadır. Acıgöl2009-B03 karotunun üst 128 metresi, yaklaşık son 485.000 yıllık dönemi temsil etmekte olup, Denizel İzotop Evreleri (MIS) 1'den 12'ye kadar olan süreci kapsamaktadır. Bu kayıt, yörüngesel ve binyıllık ölçekli iklim dalgalanmalarını yansıtarak, çevresel ve toplumsal etkileriyle öne çıkan önemli buzul–buzularası döngüleri ortaya koymaktadır. Anadolu'da iyi tarihlenmiş, yüksek çözünürlüklü ve çoklu gösterge veri setlerinin sınırlı olması nedeniyle, bu çalışma Acıgöl'ün uzun dönemli paleoiklimsel evrimini, çökelme ortamlarını ve sediman kaynağını yeniden yapılandırarak bölgesel çevrelerin küresel iklim değişimlerine verdiği tepkileri anlamayı amaçlamaktadır. Karotun kronolojik çerçevesi, odunsu polen kayıtlarının küresel LR04 bentik δ¹⁸O dizisi ile Dinamik Zaman Bükme (Dynamic Time Warping, DTW) yöntemi kullanılarak karşılaştırılmasıyla oluşturulmuş, ardından Bayesyen yaş-derinlik modellemesiyle detaylandırılmıştır. Ek yaş kısıtlamaları; radyokarbon, uranyum-toryum (U–Th) ve tefrokronolojik (Kos Platosu Tüfü) verilerinden elde edilmiştir. Yüksek çözünürlüklü µXRF karot taraması yöntemiyle Ca, Fe, K, Mn, Ni, Rb, Si, Sr, Ti ve Zr elementlerine ait tahribatsız element profilleri elde edilmiştir. Veriler, kompozisyonel veri analizi yaklaşımları (clr, ilr dönüşümleri) ile işlenmiş; Pearson Korelasyonu, Temel Faktör Analizi (Principal Factor Analysis, PFA) ve Doğrusal Ayırma Analizi (Linear Discriminant Analysis, LDA) gibi çok değişkenli istatistiksel yöntemler kullanılarak baskın jeokimyasal süreçler ve çevresel denetleyiciler belirlenmiştir. Jeokimyasal sonuçlar, elementel bileşimdeki döngüsel değişimlerin buzul–buzularası dinamikler ve göl seviyesi dalgalanmalarıyla yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Üç ana çökelme evresi tanımlanmıştır: (i) nemli koşullar altında artan karbonat çökelimiyle karakterize edilen derin göl evresi (MIS 12–11); (ii) değişken detritik girdilerin ve ardışık nemli–kurak dönemlerin görüldüğü geçiş tipi tatlı su–evaporitik evre (MIS 10–5); ve (iii) artan kuraklık ve buharlaşma koşullarını yansıtan sığ, hipersalin playa evresi (MIS 4–1). Sediman kaynağına duyarlı element oranları, ofiyolitik–mafik ve karbonat kaynaklı malzeme katkılarının dönüşümlü olarak egemen olduğunu göstermekte; bu durum, sediman taşınımının Acıgöl Havzası'ndaki tektonik süreçlerden etkilendiğini düşündürmektedir. Genel olarak, elde edilen bulgular yörüngesel ölçekli iklim salınımlarının gölün jeokimyasal kayıtlarını, hidrolojik dengesini ve sediman kaynağını geç Kuvaterner boyunca güçlü biçimde yönlendirdiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma, Güneybatı Anadolu'dan elde edilen, yaklaşık yarım milyon yıllık dönemi kapsayan, istatistiksel olarak desteklenmiş yüksek çözünürlüklü bir jeokimyasal rekonstrüksiyonu sunmaktadır. Acıgöl2009-B03 karotu, Doğu Akdeniz bölgesinde paleoiklimsel evrim, sediman kaynakları ve çökelme ortamlarının incelenmesi açısından temel bir arşiv niteliği taşımaktadır. Bu bulgular, Kuvaterner dönemi boyunca uzun vadeli iklim değişkenliğinin ve bölgesel çevresel dönüşümlerin anlaşılmasına önemli bir katkı sağlamaktadır.

Özet (Çeviri)

The chemical composition of lake sediments offers valuable clues for understanding how past climates have changed and where the sediments originated. The long sediment record from Lake Acıgöl (Acıgöl2009-B03), located in southwestern Anatolia, provides an exceptional archive for exploring these processes over a wide range of timescales, reaching far beyond the Late Holocene. The upper 128 meters of the core Acıgöl2009-B03 core represent roughly the last 485,000 years, encompassing Marine Isotope Stages (MIS) 1 through 12 and reflecting both orbital- and millennial-scale climate fluctuations. This long sequence indicates important glacial and interglacial cycles that have had notable environmental and societal consequences. Given the limited number of well-dated, high-resolution, multiproxy datasets available for Anatolia, this study focuses on reconstructing the long-term paleoclimate history, depositional conditions, and sediment provenance of Lake Acıgöl to better understand how regional environments responded to global climate changes. The chronological framework of the core was established by correlating the arboreal pollen record with the global LR04 benthic δ¹⁸O stack using Dynamic Time Warping (DTW) and refined through Bayesian age–depth modeling. Additional age constraints were provided by radiocarbon, U–Th, and tephrochronological (Kos Plateau Tuff) data. High-resolution μXRF core scanning was used to obtain non-destructive elemental profiles of Ca, Fe, K, Mn, Ni, Rb, Si, Sr, Ti, and Zr. The data were processed using compositional data analysis (clr, ilr), and multivariate statistical approaches such as Pearson correlation, Principal Factor Analysis (PFA), and Linear Discriminant Analysis (LDA) were applied to distinguish dominant geochemical processes and environmental controls. The geochemical results show clear cyclic patterns in elemental composition which align closely with glacial–interglacial dynamics and fluctiations in lake levels. Three main depositional phases have been distinguished: (i) a deep-lake stage (MIS 12–11) formed under humid conditions with enhanced carbonate precipitation; (ii) a transitional freshwater to evaporitic stage (MIS 10–5) reflecting alternating wet and dry periods and variable detrital input; and (iii) a shallow, hypersaline playa stage (MIS 4–1) associated with stronger aridity and higher evaporation. Elemental ratios sensitive to sediment provenance indicate alternating inputs from ophiolitic–mafic and carbonate terrains which suggest that sediment delivery was influenced by tectonic activity within the Acıgöl Basin. Overall, these findings emphasize the role of orbital-scale climate oscillations in shaping the lake's geochemical record, hydrological conditions, and sediment provenance throughout the late Quaternary. In summary, this study presents a statistically supported, high-resolution geochemical reconstruction from southwestern Anatolia which represents almost half a million years. The the Acıgöl2009-B03 core provides a crucial archive for examining the evolution of paleoclimate, sediment sources, and depositional environments in the Eastern Mediterranean region. These findings make an important contribution to understanding long-term Quaternary climate variability and regional environmental change.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    490207

    Van Gölü'nün sedimentolojik-stratigrafik evrimi ve göl seviyesi değişimleri

    Sedimentological-stratigraphic evolution and lake level changes of Lake Van

    EMRE DAMCI

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    Deniz Bilimleriİstanbul Teknik Üniversitesi

    İklim ve Deniz Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MEMET NAMIK ÇAĞATAY

  2. Tez No

    977667

    Akşehir ve Eber göllerinin kuvaterner çökellerinin sedimantolojisi, stratigrafisi ve paleoiklimsel-paleoortamsal özellikleri

    Sedimentology, stratigraphy and paleoclimatic-paleoenvironmental properties of the quaternary sediments of Akşehir and Eber lakes

    KORAY AKTÜRK

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Jeoloji MühendisliğiÇanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi

    Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ SEVİNÇ KAPAN ÜRÜN

  3. Tez No

    282812

    Marmara gölü (Manisa) çökellerinin jeokimyasal özellikleri ve yörenin kuvaternerdeki paleo-ekolojik evrimi

    Geochemical properties of lake Marmara (Manisa) sediments and paleo-ecological evolution of the area in quaternary

    ÖZLEM BULKAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2009

    Jeoloji Mühendisliğiİstanbul Üniversitesi

    Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. M. NAMIK YALÇIN

  4. Tez No

    275116

    Eski konya Gölü kuvarterner terasları üzerinde oluşan toprakların jeokimyasal özellikleri ve ayrışma oranları

    Geochemical features and weathering rates of soils developed on quaternary terraces of Ancient Lake Konya

    HASAN HÜSEYİN MUTLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2010

    ZiraatSelçuk Üniversitesi

    Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. HASAN HÜSEYİN ÖZAYTEKİN

  5. Tez No

    135958

    Kula bazaltlarının petrolojik evrimi

    Petrological evolution of Kula basalts

    AHMET YAVUZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2003

    Jeoloji MühendisliğiKocaeli Üniversitesi

    Jeoloji Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. ERCAN ALDANMAZ

Geri Dön