Examining spatial and urban parameters affecting children's cognition and perception
Çocukların bilişsel süreçlerini ve algısını etkileyen mekânsal ve kentsel parametrelerin incelenmesi
- Tez No: 1001046
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MURAT ŞAHİN, DOÇ. DR. NEVŞET GÜL ÇANAKÇIOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Psikoloji, Architecture, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Çocuk merkezli çevreler, bilişsel gelişim teorisi, bilişsel haritalama tipolojileri, ilkokul çocukları, kentsel mekânsal algı, Algı fenomenolojisi, Psikolojik algılama, Sosyo-bilişsel değişkenler, Child-centered environments, cognitive development theory, cognitive mapping classifications, elementary school children, spatial urban perception, Phenomenology of perception, Psychological perception, Socio-cognitive variables
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Özyeğin Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, çocukların bilişsel ve duygusal ihtiyaçlarını dikkate alan mekânlar tasarlamaya entelektüel bir katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Çalışma, çocukların çevresel algısını etkileyen mekânsal ve bilişsel faktörleri ve bu algıların bilişsel haritalara yansımalarını incelemekte; özellikle ev-merkezli (domisentrik) çevrelerden dışa dönük (heterosentrik) çevrelere geçiş sürecine odaklanmaktadır. Araştırma, bu süreçleri çocukların ev ile okul arasındaki günlük hareketliliği bağlamında ele alarak mevcut kuramsal tartışmalara yeni bir bakış açısı getirmeyi hedeflemektedir. Bu araştırmadan elde edilen bulgular, çocuk dostu kentsel tasarımlar açısından anlamlı çıkarımlar sunmaktadır. Bunlar arasında okul çevrelerinde sembolik düğüm noktaları ve net sınırların oluşturulması, okul-ev yakınlığının mekansal düzenlemelerde önceliklendirilmesi ve yerleşim planlamasının çocukların mekânsal yeterliliklerini güçlendirmede anlamlı adımlar olabileceği yer almaktadır. Bu çalışmada incelenen çocukların evden okula ulaşım türü ve günlük ekran kullanımı gibi değişkenlerin etkisi, gelecekteki araştırmalarda daha derinlemesine incelenebilecek potansiyel alanlara işaret etmektedir. İstanbul'daki bir devlet ilkokulunda yürütülen bu araştırma, 6–7 yaş aralığında 52 birinci sınıf öğrencisini (22 kız, 30 erkek) kapsamaktadır. Çocukların çizimlerini Kevin Lynch'in beş imge parametresi (1980) sınırlar, bölgeler, düğüm noktaları, simgesel yapılar ve yollar çerçevesinde inceleyen bilişsel haritalama yöntemleri kullanılmıştır. Ayrıca Appleyard (1970), Lynch (1970) ve Stea & Downs (1965)'in bilişsel haritalama sınıflamaları ile Piaget'nin (1970) bilişsel gelişim kuramı birlikte ele alınmıştır. Cinsiyet, ulaşım türü, okula yakınlık ve günlük ekran kullanımı gibi değişkenlerin çocukların bilişsel süreçlerine dayalı mekânsal ve kentsel algıları üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Sonuçlar, sınırların ve düğüm noktalarının çocukların bilişsel haritalarında, sınır ve sembolik özellikler aracılığıyla mekansal bilişin temel belirleyicileri olarak önemli rol oynadığını ortaya koymaktadır. Appleyard'ın (1970) tanımladığı üç ana haritalama tipolojisi; dağınık, bağlantılı ve düzenli, çocukların bilişsel haritalarında gözlenmiştir. Çocukların çoğu, parçalanmış mekânları yansıtan dağınık haritalar üretirken, okula daha yakın yaşayanlar çizimlerinde daha fazla yol değişkeni kullanmış; bu da ev-okul yakınlığının mekansal farkındalık üzerindeki etkisini vurgulamıştır. Daha ileri analizler, cinsiyet farklılığına dayalı anlamlı sonuçları ortaya çıkarmıştır. Bu bağlamda kız öğrenciler, daha düzenli ve bütüncül haritalar üretmiş; ilişkisel ve bağlantılı mekansal algılar sergilemişlerdir. Erkek öğrenciler ise daha dağınık haritalar çizmiş; özerk ve parçalı mekânsal algılar yansıtmışlardır. Çocukların çoğu heterosentrik (mezo-çevre) düzeyde mekansal farkındalık sergilerken, daha azı egosentrik (mikro-çevre) veya Öklidyen (makro-çevre) düzeyde farkındalık göstermiştir. Bu sonuçlar, yerel ve ev-merkezli (domisentrik) algılardan daha geniş ve dışa dönük (heterosentrik) mekansal kavrayışlara geçişi ortaya koymakta; bu da Piaget'nin bilişsel gelişim kuramıyla uyumlu bir gelişimsel dönüşümü göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The present research seeks to provide an intellectual contribution to designing spaces that consider children's cognitive and emotional needs. Examine the spatial and cognitive factors that affect children's environmental perception and the reflections of these perceptions on cognitive maps, with a particular focus on the transition between home-centered and heterocentric environments. The research aims to provide a perspective on current theoretical discussions by addressing these processes in the context of children's daily mobility between home and school. Findings derived from this research offer meaningful implications for child-friendly urban designs, including the creation of symbolic nodes and clear boundaries in school environments, prioritizing school-home proximity in spatial arrangements and layout planning, which may be significant steps in strengthening children's spatial competence. The effect of variables such as the type of transport of children from home to school and the daily use of the screen in this study suggests that these factors warrant in-depth examination in future studies. Involved in a primary public school in Istanbul, the investigation involved 52 first-grade pupils (22 females and 30 males) aged 6 to 7. The study utilizes cognitive mapping methodologies to examine children's drawings through the lens of Kevin Lynch's five image parameters (1980)-edges, districts, nodes, landmarks, and paths-alongside the cognitive mapping classifications of Appleyard (1970), Lynch (1970), and Stea and Downs (1965), in conjunction with Piaget's (1970) cognitive development theory. The impacts of gender, mode of transportation, proximity to school, and daily screen time on children's spatial and urban perceptions were studied, based on their cognitive processes. The results reveal that edges and nodes are crucial in children's cognitive maps as fundamental determinants of spatial cognition through boundaries and symbolic features. The three principal mapping typologies that Appleyard (1970) defined in children's cognitive maps were scattered, connected, and patterned. Although most of the children created scattered maps that reflect fragmented spaces, children who lived closer to school included more path variables in their drawings, highlighting the influence of proximity to home and school on spatial awareness. Further analysis uncovered significant outcomes based on gender differences. In this context, girls produced more organized and comprehensive maps, exhibiting interconnected and relational spatial perceptions, while boys produced scattered maps, expressing autonomous and fragmented perceptions. The majority of the children exhibited heterocentric (meso-environment) spatial awareness, while fewer displayed egocentric (micro-environment) or Euclidean (macro-environment). This finding illustrates the developmental shift from localized, domicentric to more expansive, heterocentric spatial comprehension, which aligns with Piaget's hypothesis of cognitive development.
Benzer Tezler
- Kent makroformlarının mekanı kullanma verimliliklerinin fraktal boyut ile incelenmesi
Examining spatial efficiency of cities using fractal dimension
GİZEM ERDOĞAN
Doktora
Türkçe
2015
CoğrafyaDokuz Eylül ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KEMAL MERT ÇUBUKÇU
- Konut fiyatlarını etkileyen parametrelerin çoklu regresyon analizi yöntemiyle irdelenmesi ve kentsel dönüşüme katkıları
Examination of parameters effecting the house prices by multiple regression analysis and its contributions to urban transformation
BÜŞRA DURMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYRİ HAKAN DENLİ
- Kent içi raylı ulaşım istasyonlarının yapısal ve mimari tasarım kriterleri, iyileştirme ve uygulama örnekleri
Structural and architectural design criteria, improvement and application examples of urban railway stations
MERT KARAAĞAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
UlaşımEskişehir Teknik ÜniversitesiRaylı Sistemler Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEYFETTİN UMUT UMU
DOÇ. DR. MEHMET METE ÖZTÜRK
- Kentsel açık mekân olarak caddelerin kalite kriterleri bağlamında değerlendirilmesi ve kavramsal bir model önerisi: Van Cumhuriyet Caddesi örneği
The evaluation of main streets as urban open space in context of quality criteria and a conceptual model proposal: The case of Van Cumhuriyet Main Street
ASUDE BOLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL EREN KÜRKÇÜOĞLU