Aliağa körfezi (İzmir) sedimentlerinde element kaynaklı ekolojik ve sağlık risk analizi
Element-based ecological and health risk analysis of sediments in Aliağa bay (Izmir)
- Tez No: 1001331
- Danışmanlar: DOÇ. DR. DİLEK AYKIR AKDAĞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Aliağa Körfezi yüzey sedimentlerinde metal birikimi, buna bağlı ekolojik baskı ve potansiyel insan sağlığı riskleri bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında sediment örneklerinde belirlenen metal konsantrasyonları; zenginleşme faktörü (EF), kirlilik faktörü (CF), jeoakümülasyon indeksi (Igeo), potansiyel ekolojik risk indeksi (MPER), toksik risk indeksi (TRI) ve kirlilik yük indeksi (PLI) kullanılarak çevresel açıdan incelenmiştir. Ayrıca yutma (EXP_ing) ve dermal temas (EXP_derm) maruziyet yollarına bağlı tehlike katsayıları (HQ), toplam tehlike indeksi (HI) ile kanser riski göstergeleri (CR ve ΣCR) hesaplanarak sediment kaynaklı metal birikiminin insan sağlığı üzerindeki olası etkileri değerlendirilmiştir. Metal davranışını kontrol eden sedimanter süreçler toplam organik karbon (TOC), biyojenik silis (BSI) ve CDP parametreleri ile desteklenmiştir. Sedimanter parametrelerin değerlendirilmesinde TOC değerlerinin 0.59–2.66 aralığında değiştiği ve en yüksek değerin İST2'de (2.66) gözlendiği belirlenmiştir. BSI değerleri 1.37–1.87 aralığında değişmiş ve en yüksek değer İST4'te (1.87) tespit edilmiştir. CDP değerlerinin ise 10.02–20.78 aralığında değiştiği ve maksimum değerin İST1'de (20.78) olduğu belirlenmiştir. Bu dağılım, organik madde ve biyojenik üretim istasyonlara bağlı olarak metal tutulumu üzerinde farklı etkiler oluşturabileceğini göstermektedir. Çevresel indeks sonuçları, Aliağa Körfezi'nde metal birikiminin mekânsal olarak homojen olmadığını ve belirli istasyonlarda yoğunlaştığını ortaya koymuştur. Özellikle As, Cd, Pb ve Cr gibi toksisite açısından kritik metaller hem çevresel kirlilik indekslerinde hem de sağlık riski göstergelerinde belirleyici rol oynamıştır. Çoklu metal etkisinin görüldüğü istasyonlarda PLI, MPER ve TRI değerlerinin artması, bu bölgelerde ekolojik baskının daha belirgin olduğunu göstermektedir. Sağlık riski değerlendirmeleri, kanser dışı risklerin çoğunlukla tekil metallerden ziyade metal kombinasyonlarının etkisiyle şekillendiğini ortaya koyarken, kanserojen risk analizleri uzun dönemli maruziyet koşullarında özellikle As, Cd, Cr ve Pb'nin önemini vurgulamaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, Aliağa Körfezi yüzey sedimentlerinde metal kaynaklı çevresel ve insan sağlığı risklerinin; çoklu metal etkileşimleri, sedimanter özellikler ve farklı maruziyet yollarının birlikte etkisi altında şekillendiğini göstermektedir. Elde edilen bulgular, çevresel kirlilik indeksleri ile sağlık riski göstergelerinin birlikte kullanılmasının kıyısal alanlarda kirlilik değerlendirmesi ve çevresel risk yönetimi açısından güçlü bir metodolojik yaklaşım sunduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study provides a comprehensive assessment of metal accumulation, associated ecological pressure, and potential human health risks in surface sediments of the Aliağa Bay. Metal concentrations in sediment samples were evaluated using environmental indices, including enrichment factor (EF), contamination factor (CF), geoaccumulation index (Igeo), modified potential ecological risk index (MPER), toxic risk index (TRI), and pollution load index (PLI). Additionally, human health risks stemming from sediment-associated metals were assessed through hazard quotients (HQ) for ingestion (EXP_ing) and dermal contact (EXP_derm), total hazard index (HI), and carcinogenic risk indicators (CR and ΣCR). Metal behavior was further contextualized with sedimentary parameters controlling accumulation, such as total organic carbon (TOC), biogenic silica (BSI), and carbonate fraction (CDP). Sedimentary parameter analysis revealed TOC values ranging from 0.59 to 2.66, with the highest value at station İST2 (2.66). BSI varied between 1.37 and 1.87, peaking at İST4 (1.87), while CDP ranged from 10.02 to 20.78, with a maximum at İST1 (20.78). These variations indicate that organic matter, biogenic production, and carbonate phases exert differential influences on metal retention across stations. Environmental indices demonstrated that metal accumulation in Aliağa Bay is spatially heterogeneous, concentrating at specific stations. Toxic metals such as As, Cd, Pb, and Cr played key roles in both pollution indices and health risk assessments. Elevated PLI, MPER, and TRI values at stations exhibiting multi-metal influence suggest pronounced ecological stress in these areas. Health risk evaluations indicated that non-carcinogenic risks were primarily shaped by combined metal effects rather than individual metals, whereas carcinogenic risk analyses highlighted the long-term significance of As, Cd, Cr, and Pb. Overall, this study demonstrates that environmental and human health risks associated with metal accumulation in Aliağa Bay sediments are governed by multi metal interactions, sedimentary characteristics, and diverse exposure pathways. The findings emphasize that integrating environmental pollution indices with health risk indicators provides a robust methodological framework for pollution assessment and environmental risk management in coastal areas.
Benzer Tezler
- Aliağa Körfezi (İzmir) sedimanlarında ağır metal kirliğinin tespiti
Determination of heavy metal contamination of Aliağa Bay's (Izmir) sediments
SERKAN PALAS
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Jeoloji MühendisliğiHacettepe ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİLEK TÜRER
- Çandarlı-Aliağa arasındaki kıyı bölgesinin jeomorfolojisi ve kıyı çizgisindeki değişimler
Geomorphology of the coastal region between Çandarli-Aliağa and coastline changes
YILDIZ GÜNEY
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
CoğrafyaUşak ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SELAHATTİN POLAT
- Aliağa-Yenifoça arası kıyı alanında arazi kullanımı ve çevre bilincinin geliştirilmesi
Land use on the coastal belt between Aliağa-Yenifoça and the devolopment of concious of natural environment
EZGİ ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
CoğrafyaDokuz Eylül ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İSMAİL BULDAN
- Economic valuation for rectificatory justice: The case of the oil spill at Turkey's Gencelli Bay
Düzeltici adalet için ekonomik değerleme: Gencelli Körfezi, Türkiye'den bir petrol sızıntısı vakası
BESTE GÜN ASLAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
EkonomiBoğaziçi ÜniversitesiEkonomi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEGÜM ÖZKAYNAK
DR. ÖĞR. ÜYESİ CEM İSKENDER AYDIN
- Aliağa Körfezindeki deniz kirliliğinin bölge kefal balıklarında kirliliğin biyogöstergesi olan karaciğer EROD enzim aktivitesi ve balıktaki çeşitli metal düzeyleri ile belirlenmesi
Determination of sea pollution in Aliağa Bay by the liver EROD enzyme activity which is a biomarker of pollution and by various metal levels in leaping mullets.
ONUR KENAN ULUTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
BiyolojiGazi ÜniversitesiFarmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMET ÇOK