Türkiye'de yaratıcı endüstri çalışanlarının büyük dil modellerine yaklaşımları ve mesleki kullanımları
Approaches to and professional uses of large language models among creative industry professionals in Türkiye
- Tez No: 1001436
- Danışmanlar: PROF. DR. HALDUN NARMANLIOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: İnsan-yapay zeka etkileşimi, Human-artificial intelligence interaction
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gazetecilik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilişim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Türkiye'de yaratıcı endüstrilerde faaliyet gösteren profesyonellerin büyük dil modellerine (BDM) yönelik yaklaşımlarını ve bu teknolojileri mesleki pratiklerine entegre etme biçimlerini keşfetmeyi amaçlamaktadır. Dijitalleşme sürecinin hızlanmasıyla birlikte, yapay zeka tabanlı araçların özellikle yaratıcı endüstriler üzerinde ve bu alanlarda çalışan profesyonellerin iş yapış biçimlerinde önemli bir dönüşümün fitilini ateşlediği görülmektedir. Bu bağlamda çalışma, yaratıcı sektörlerdeki aktörlerin BDM'leri nasıl algıladığını, ne ölçüde kullandığını ve kullanımın mesleki kimlik, üretim süreçleri ve gelecek projeksiyonları üzerindeki etkilerini araştırmaktadır. Araştırma, karma yöntem çeşitlerinden açımlayıcı sıralı desen ile yürütülmüştür. Çalışmanın nicel fazı 59.484 Twitter gönderisinin veri madenciliği ve doğal dil işleme teknikleri gibi hesaplamalı sosyal bilimler yaklaşımlarıyla değerlendirilmesine, nitel fazı ise maksimum varyasyon örnekleme stratejisiyle seçilmiş yazılım ve reklam sektörü profesyonelleri, haber medyası çalışanları, akademisyenler ve görsel hikaye anlatıcılarından oluşan, toplam 20 katılımcının yer aldığı bir örneklemle gerçekleştirilen problem merkezli, yarı yapılandırılmış görüşmelere dayanmaktadır. Araştırmanın bulguları Türkiye'de yaratıcı endüstri profesyonelleri arasında BDM'lere yönelik hakim bakışın olumlu kutba yakın olduğu sonucuna işaret etmektedir. Çalışanlar özellikle söz konusu araçların kullanımına ilişkin çaba beklentisinin düşük ve performans beklentisinin yüksek olmasından ileri gelen verimlilik potansiyelini öne çıkarırken, sonuçların güvenilirliğiyle ilgili şüpheleri ve yapay zeka tarafından üretildiklerinin anlaşılmasından duydukları rahatsızlık gibi sebeplerle kontrollü bir kullanım yaklaşımı izlemektedirler. Bu tez, yaratıcı endüstrilerde BDM kullanımına ilişkin yerel bir perspektif sunarak, hem akademik literatüre hem de yaratıcı profesyonellerin bu yeni paradigmanın beraberinde getirdiği olanaklara ilişkin farkındalıklarına katkıda bulunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This research aims to explore the approaches of professionals working in the creative industries in Türkiye toward large language models (LLMs) and the ways in which they integrate these technologies into their professional practices. With the accelerating pace of digitalization, AI-based tools are increasingly observed to trigger significant transformations, particularly within the creative industries and in the working practices of professionals operating in these fields. In this context, the study investigates how actors in the creative sectors perceive LLMs, the extent to which they use them, and the implications of such use for professional identity, production processes, and future projections. The research was conducted using an exploratory sequential mixed-methods design. The quantitative phase of the study involved the analysis of 59,484 Twitter posts through computational social science approaches, including data mining and natural language processing techniques. The qualitative phase, on the other hand, was based on problem-centered, semi-structured interviews carried out with a sample of 20 participants selected through a maximum variation sampling strategy, comprising professionals from the software and advertising sectors, news media workers, academics, and visual storytellers. The findings of the study indicate that the dominant attitude toward large language models (LLMs) among creative industry professionals in Türkiye tends to be closer to the positive end of the spectrum. While participants particularly emphasize the productivity potential arising from the low effort expectancy and high performance expectancy associated with the use of these tools, they also adopt a cautious and controlled approach due to concerns about the reliability of the outputs and their discomfort with the possibility that AI-generated content may be recognized as such. By providing a local perspective on the use of LLMs in the creative industries, this thesis aims to contribute both to the academic literature and to raising awareness among creative professionals regarding the opportunities brought by this emerging paradigm.
Benzer Tezler
- Güzel sanatlar fakültelerinde verilen temel sanat eğitimi dersinin bugünkü durumu ve sorunları
The situation and problems of basic design in fine art faculties
REYHAN YÜKSEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitim Programları ve Öğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERAP ETİKE
- The role of trend studies for design processes in the context of Turkey
Tasarım süreçlerinde trend çalışmalarının rolü: Türkiye örneği
AYSUN ATEŞ AKDENİZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Endüstri Ürünleri Tasarımıİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLNAME TURAN
- Collaboration among creative industry workers in new workspaces: The case of a creative hub in istanbul
Yeni çalışma alanlarında yaratıcı endüstri çalışanları arasında iş birliği: İstanbul'da bir yaratıcı merkez
EZGİ ÇAKIR
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Endüstri Ürünleri TasarımıOrta Doğu Teknik ÜniversitesiEndüstriyel Tasarım Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. PINAR KAYGAN
- The impact of organizational learning on corporate environmentalism with the moderating effect of industry type
Örgütsel öğrenmenin kurumsal çevrecilik üzerindeki etkisi ve endüstri türü değişkeninin bu ilişkideki düzenleyicilik etkisi
CAHİT KÖSE
Doktora
İngilizce
2014
İşletmeYeditepe ÜniversitesiYönetim ve Organizasyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÜLKÜ DİCLE
- Fuzzy multi attribute valuation of software projects via fuzzy real options in banking industry using Balanced Scorecard
Bankacılık sektöründeki yazılım projelerinin Balanced Score-Card yöntemi yardımıyla gerçek opsiyonlar kullanılarak bulanık çok ölçütlü değerlendirilmesi
ÖZLEM AFACAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2012
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiGalatasaray ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDULLAH ÇAĞRI TOLGA