Spinoza'nın conatus kavramı çerçevesinde mülteci hakları ve yapay zekâ uygulamaları
Refugee rights and artificial intelligence applications within the framework of Spinoza's concept of conatus
- Tez No: 1001572
- Danışmanlar: PROF. DR. GÖKSEL AYMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Bilim ve Teknoloji, Felsefe, Communication Sciences, Science and Technology, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, yapay zekâ teknolojilerinin mülteci hakları alanında giderek artan etkisini Baruch Spinoza'nın“conatus”kavramı üzerinden felsefi, etik ve siyasal bir perspektifle incelemektedir. Çalışma, çağdaş göç rejimlerinde dijital sistemlerin yalnızca teknik araçlar olmadığını; mültecilerin yaşam koşullarını, haklara erişim biçimlerini ve varlıklarını sürdürme kapasitelerini doğrudan etkileyen yeni güç ilişkileri ürettiğini ortaya koymaktadır. Spinoza'nın her varlığın kendi varlığını sürdürme ve etkinliğini artırma yönelimi olarak tanımladığı“conatus”, mültecilerin zorunlu yer değiştirme koşullarında geliştirdikleri direnç, uyum ve yön bulma biçimlerini anlamak için merkezi bir analitik çerçeve sunar. Tez, yapay zekânın göç yönetiminde yoğunlaştığı biyometrik doğrulama, risk analizi, otomatik profilleme, gözetim ve dijital bilgilendirme araçlarını bütüncül biçimde ele almakta; bu teknolojilerin mülteci hakları açısından hem destekleyici hem de sınırlayıcı etkiler üretebildiğini göstermektedir. Dijital sistemler bilgiye erişimi hızlandırıp idari süreçleri kolaylaştırırken şeffaflık eksikliği, algoritmik önyargı, veri güvenliği sorunları ve itiraz mekanizmalarının belirsizliği nedeniyle de yeni kırılganlık alanları yaratmaktadır. Bu çift yönlü yapı, yapay zekânın mültecilerin varoluşsal sürekliliklerini ve öznel hareket kapasitelerini güçlendirme imkânı ile bu sürekliliği zedeleme olasılığı arasındaki gerilimi açığa çıkarır. Çalışmanın özgün katkılarından biri, Türkiye'de Mülteci Hakları Merkezi ile Refugee Solidarity Network iş birliğinde geliştirilen ve Ekim 2023-Ocak 2024 döneminde uygulanan“OrientATIon”yapay zekâ tabanlı sohbet botu pilotunun analizidir. Bu pilot uygulama, mültecilerin hukuki bilgiye çok dilli ve hızlı erişimini hedeflerken olgusal hata, dilsel eşitsizlik ve veri güvenliği gibi yapısal sorunları da ortaya koymaktadır. Çalışma, yapay zekâ ile mülteci haklarının ayrılmaz biçimde iç içe geçtiğini ve insan onurunu, yaşam hakkını ve güçlenme kapasitesini esas alan bir dijital yönetişim anlayışının gerekliliğine dikkat çekmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the increasingly significant impact of artificial intelligence technologies in the field of refugee rights from a philosophical, ethical, and political perspective through Baruch Spinoza's concept of conatus. The study demonstrates that within contemporary migration regimes, digital systems function not merely as technical instruments but also as mechanisms that generate new power relations directly shaping refugees living conditions, modes of access to rights, and capacities to sustain their existence. Spinoza's notion of conatus, defined as the tendency of each being to persevere in its existence and to enhance its power of acting, provides a central analytical framework for understanding the practices of resistance, adaptation, and orientation developed by refugees under conditions of forced displacement. The thesis addresses in an integrated manner the areas in which artificial intelligence is most intensively deployed in migration governance-namely biometric verification, risk assessment, automated profiling, surveillance, and digital information tools-and demonstrates that these technologies can produce both enabling and constraining effects with respect to refugee rights. While digital systems accelerate access to information and facilitate administrative procedures, they simultaneously create new domains of vulnerability due to lack of transparency, algorithmic bias, data security concerns, and the ambiguity of appeal and objection mechanisms. This dual structure renders visible the tension between artificial intelligence's potential to strengthen refugee conatus and the risk of undermining it. One of the original contributions of the study is the analysis of the“OrientATIon”artificial intelligence-based chatbot pilot, developed in collaboration between the Refugee Rights Center in Turkey and the Refugee Solidarity Network, and implemented between October 2023 and January 2024. While this pilot project aimed to provide refugees with rapid and multilingual access to legal information, it also revealed structural challenges such as factual inaccuracies, linguistic inequalities, and data security issues. The study emphasizes that artificial intelligence and refugee rights are inseparably intertwined and underscores the necessity of a digital governance approach grounded in human dignity, the right to life, and the capacity for empowerment.
Benzer Tezler
- Spinoza'da Conatus kavramı bağlamında duyguların çözümlenmesi
Analysis of emotions in the context of Conatus concept in Spinoza
MERVE GEÇER
- Spinoza felsefesinde varlık ve conatus kavramı
Being in Spinoza's philosophy and the concept of conatus
MÜKREMİN GÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
FelsefeKaramanoğlu Mehmetbey ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİYE ÇINAR KÖYSÜREN
- Modern siyasi-hukuki kavramları yeniden düşünmek: Spinoza'nın siyaset felsefesi çerçevesinde yeni bir perspektif arayışı
Rethinking the modern political-legal concepts: A search for a new perspective in the context of Spinoza?s philosophy of politics
REYDA ERGÜN
- Spinoza'da etik ve siyaset felsefesinin ışığında temsili demokrasi sorunu
The problem of representeti̇ve democracy in Spinoza in the light of ethi̇cs
ALİ MEHMET TİMUÇİN
- Aristoteles ve Spinoza'da duygulanım-akıl ilişkisi
Affection-reason relation in Aristotle and Spinoza
CANDAŞ BOLGÜL