Batı Karadeniz ormanlarındaki Abies nordmanniana (Stev.) Spach. türü üzerinde dendroklimatolojik araştırmalar
Dendroclimatological studies on Abies nordmanniana (Stev..) Spach species in the western Black Sea forest
- Tez No: 1001636
- Danışmanlar: PROF. DR. ÜNAL AKKEMİK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ormancılık ve Orman Mühendisliği, Forestry and Forest Engineering
- Anahtar Kelimeler: Abies nordmanniana, Abies nordmanniana
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Orman ekosistemleri, insan faaliyetleri ve iklim değişikliği nedeniyle dramatik dönüşümler geçirmektedir. İklim modelleri, 21. yüzyıl sonuna kadar ortalama sıcaklıkta 1,5-2°C artış öngörmekte; bu artışla birlikte kuraklık, şiddetli yağışlar ve aşırı hava olaylarının sıklığının artacağı tahmin edilmektedir. Bu tez kapsamında, geniş bir yayılış alanına sahip ve Türkiye'nin endemik türlerinden biri olan Abies nordmanniana subsp. equi-trojani (Asch. & Sint. ex Boiss.) Coode & Cullen (Kazdağı/Uludağ göknarı) üzerinde yıllık halka analizleri yaparak iklim değişikliğinin etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Kuzeydoğu Anadolu'dan Kazdağları'na kadar 1000-2000 metre yükselti kuşağında yayılış gösteren bu tür, Batı Karadeniz Bölgesi'nde sistematik olarak araştırılmıştır. Son yıllarda artan sıcaklıklar dikkate alınarak, türün kuraklık öncesi koşullara geri dönme kapasitesi ve dayanıklılık indisleri ile detaylı şekilde analiz edilmiştir. Batı Karadeniz ormanlarındaki göknar ağaçlarından oluşturulan yöre kronolojilerinin duyarlılık katsayıları 0,15 ile 0,28 arasında değişim göstermektedir. Bu değerler, bölgedeki iklim koşullarının göknar bireyleri üzerindeki etkisinin alandan alana farklılık gösterdiğine işaret etmektedir. Tüm yöre kronolojileri, iklim değişkenlerine karşı az duyarlıdan çok duyarlıya kadar geniş bir yelpazede konumlanmaktadır. Bu bulgular, göknarın Batı Karadeniz bölgesindeki iklim duyarlılığının genel olarak orta düzeyde seyrettiğini ortaya koymaktadır. Göknar bireylerinin yıllık halka indisleri ile sıcaklık ve yağış arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Özellikle kış (aralık-şubat), erken ilkbahar (mart-nisan) ve mayıs ayı sıcaklıkları ile mayıs-temmuz toplam yağışının göknar büyümesi üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve etkiler gösterdiği tespit edilmiştir. Göknar ağaçları, son yıllarda özellikle kış sıcaklıklarındaki artışa daha duyarlı olurken, erken ilkbahar sıcaklıklarına karşı duyarlılık azalmıştır. Bu durum, kış sıcaklıklarındaki artışın büyümeyi destekleyici etkisinin güçlendiğini ve vejetasyon döneminin uzayarak başlangıcının kış aylarına doğru kaydığını göstermektedir. Yağış açısından ise, göknar ağaçları özellikle ilkbahar sonu ve yaz başı yağışlarına—mayıs, haziran ve temmuz ayları—karşı anlamlı ve pozitif yönde güçlü bir duyarlılık sergilemektedir. 1985 ve 2003 kuraklıklarına verilen tepkiler dikkat çekici sonuçlar ortaya koymuştur. Göknar ağaçlarının kuraklık karşısındaki tepkileri iki dönem arasında farklılık göstermiştir. 1985 yılındaki kuraklık döneminde göknar ağaçları yüksek direnç değerleriyle kuraklığa karşı daha dirençli bir yapı sergilemiştir. Buna karşın 2003 yılında direnç değerlerinin belirgin şekilde düştüğü gözlemlenmiştir. Ancak 2003 kuraklığında ağaçlar daha yüksek dayanıklılık göstermiş ve kuraklık sonrası iyileşme sürecinde 1985'e kıyasla daha başarılı olmuştur. Mevcut bulgular, Abies nordmanniana subsp. equi-trojani'nin kuraklık şiddetine bağlı olarak stratejik dayanıklılık sergilese de, iyileşme kapasitesinin büyük ölçüde kuraklık öncesi ve sonrası iklim koşullarına ve kuraklık şiddetine bağlı olduğunu göstermektedir. Bu durum, türün iklim değişikliğine adaptasyonunda mikro-habitat koşullarının önemini vurgulamaktadır. Elde edilen sonuçlar, kuraklık hassasiyetine yönelik orman yönetim ve koruma stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayacak; yeni iklim koşullarına uyumlu orman yönetim senaryolarının oluşturulmasında bilimsel bir yol haritası sunacaktır.
Özet (Çeviri)
Forest ecosystems are undergoing dramatic transformations due to human activities and climate change. Climate models predict an average temperature increase of 1.5-2°C by the end of the 21st century; with this increase, droughts, heavy rainfall, and extreme weather events are expected to become more frequent. This thesis aims to investigate the effects of climate change by conducting annual ring analyses on Abies nordmanniana subsp. equi-trojani (Asch. & Sint. ex Boiss.) Coode & Cullen (Kazdağı/Uludağ fir), one of Turkey's endemic species with a wide distribution range. This species, which is distributed in the 1000-2000 meter elevation zone from Northeast Anatolia to the Kaz Mountains, has been systematically researched in the Western Black Sea Region. Considering the increasing temperatures in recent years, the species' capacity to return to pre-drought conditions and its resilience indices have been analyzed in detail. Mean sentivity of regional chronologies constructed from fir trees in the Western Black Sea forests range from 0,15 to 0,28. These values indicate that the effect of climatic conditions on fir individuals varies from area to area within the region. All regional chronologies range from low to high sensitivity to climate variables. These findings reveal that the climate sensitivity of fir in the Western Black Sea region is generally moderate. The relationships between the tree-ring indices of fir individuals and temperature and precipitation were examined. It was found that winter (december-february), early spring (march-april), and may temperatures, as well as total precipitation from may to july, had statistically significant effects on fir growth. Fir trees have become more sensitive to increases in winter temperatures in recent years, while their sensitivity to early spring temperatures has decreased. This indicates that the growth-promoting effect of warmer winter temperatures has strengthened and that the vegetation period has lengthened, with its onset shifting earlier in the season. Regarding precipitation, spruce trees show a strong, positive, and significant response to rainfall at the end of spring and the beginning of summer, particularly in May, June, and July. Responses to the droughts of 1985 and 2003 yielded noteworthy results. The responses of fir trees to drought differed between the two periods. During the drought period of 1985, fir trees exhibited a more resistant structure to drought with high resistance values. However, in 2003, resistance values were observed to have decreased significantly. Nevertheless, trees showed higher resilience during the 2003 drought and recovered more successfully after the drought compared to 1985. The current findings show that although Abies nordmanniana subsp. equi-trojani exhibits strategic resilience depending on the severity of drought, its recovery capacity largely depends on pre- and post-drought climatic conditions and drought severity. This situation highlights the importance of microhabitat conditions in the species adaptation to climate change. The results obtained will contribute to the development of forest management and conservation strategies targeting drought sensitivity; they will provide a scientific roadmap for creating forest management scenarios compatible with new climate conditions.
Benzer Tezler
- Türkiye de doğal yayılış yapan Uludağ göknarı (Batı Karadeniz göknarı) (Abies nordmanniana (Stev.) Spach. subsp. bornmuelleriana (Mattf.) Coode & Cullen) üzerinde morfolojik araştırmalar
Morphological research on the naturally distributed in Turkey, Uludağ fir (the Western Black Sea) (Abies nordmanniana (Stev.) Spach. subsp. bornmuelleriana (Mattf.) Coode & Cullen)
YAPRAK TOPALOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
BotanikBartın ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. METİN SARIBAŞ
- Bartın ve Karabük ormanlarındaki göknarlarda zarar yapan pityokteines curvidens (Germ.) (coleoptera; scolytidae) damaged on fır in Bartın and Karabük forests
The Biology of pityokteines curvidens (Germ.) (coleoptera, scolytidae) damaged on fır in Bartın and Karabük forests
AZİZE TOPER
Doktora
Türkçe
1999
Ormancılık ve Orman MühendisliğiZonguldak Karaelmas ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. OKTAY ÖZKAZANÇ
- Batı Karadeniz kayın-kestane karışık ormanlarında yaprak ölü örtüsü ayrışmasının uzun vadeli dinamiği
Long-term dynamics of leaf litter decemposition in Western Blacksea beach-chestnut mixed forests
ŞULE TEMÜR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Ormancılık ve Orman MühendisliğiDüzce ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT SARGINCI
- Karadeniz'de gaz hidrat barındıran sedimanlarda sıcaklık ve akışkan akışının modellenmesi
Numerical modeling of fluid flow and heat flow in gas hydrate bearing sediments in Black Sea
BAHAR GÜVEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Jeofizik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiJeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DOĞA DOĞAN
- Comparison of the rural atmosphere aerosol compositions at different parts of Turkey
Türkiye'nin değişik bölgelerindeki kırsal atmosfer aerosol kompozisyonlarının karşılaştırılması
GÜRAY DOĞAN
