Depresyon tanısı almış hastalarda aleksitimi ve dürtüsellik arasındaki ilişkide bilişsel kaynaşma ile deneyimsel kaçınmanın aracı rolü
The mediating role of cognitive fusion and experiential avoidance in the relationship between alexithymia and impulsivity in patients diagnosed with depression
- Tez No: 1001781
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ CUMHUR AVCİL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Antalya Bilim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada majör depresif bozukluk tanısı almış hastalarda aleksitimi ve dürtüsellik arasındaki ilişkide bilişsel kaynaşma ile deneyimsel kaçınmanın aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma Antalya Şehir Hastanesi psikiyatri birimine başvuran ve majör depresif bozukluk tanısı alan 18-65 yaş arası 140 katılımcı ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri, Demografik Bilgi Formu, Hasta Sağlık Anketi-9, Toronto Aleksitimi Ölçeği-20, Bilişsel Kaynaşma Ölçeği, Çok Boyutlu Yaşantısal Kaçınma Ölçeği-30, Barratt Dürtüsellik Ölçeği-11 Kısa Formu kullanılarak toplanmıştır. Veri toplama süreci, hastane ortamında yüz yüze olarak gerçekleştirilmiştir. Örneklem üzerinden elde edilen veriler IBM SPSS 25.0 programı üzerinden; Pearson Korelasyon Analizi, Bağımsız Örneklem t-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Mann-Whitney U testi ve aracılık analizleri yapılarak test edilmiştir. Korelasyon analizleri; depresyon, aleksitimi, bilişsel kaynaşma, deneyimsel kaçınma ve dürtüsellik değişkenleri arasında pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler olduğunu göstermiştir. Ayrıca kendine fiziksel zarar verme ve intihar girişimi öyküsü olan hastaların aleksitimi, bilişsel kaynaşma ve dürtüsellik düzeylerinin anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır. Aleksitimi ile dürtüsellik ilişkisinde bilişsel kaynaşma ve deneyimsel kaçınmanın aracı rolünü incelemek amacıyla PROCESS Macro eklentisi (Model 6) kullanılarak aracılık analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda, aleksitiminin dürtüselliği anlamlı düzeyde yordadığı, bilişsel kaynaşmanın bu ilişkiye aracılık ettiği fakat deneyimsel kaçınmanın aracı rolü oynamadığı saptanmıştır. Modele deneyimsel kaçınma yerine dahil edilen ertelemenin aracı rol oynadığı ve söz konusu ilişkide bilişsel kaynaşma ile ertelemenin seri çoklu aracı rolünün anlamlı olduğu görülmüştür. Bulgular, depresyon tedavisinde aleksitimi ve dürtüselliği ele alırken bilişsel ayrışma ve kabul odaklı müdahalelerin önemine işaret etmektedir. Araştırmada elde edilen bulgular ilgili literatür çerçevesinde tartışılmış ve önerilere yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study was to examine the mediating role of cognitive fusion and experiential avoidance in the relationship between alexithymia and impulsivity in patients diagnosed with major depressive disorder. The study was conducted with 140 participants aged 18-65 who applied to the psychiatry unit of Antalya City Hospital and were diagnosed with major depressive disorder. The data of the study were collected using the Sociodemographic Information Form, Patient Health Questionnaire-9, Toronto Alexithymia Scale-20, Cognitive Fusion Questionnaire, Multidimensional Experiential Avoidance Questionnaire-30, and Barratt Impulsiveness Scale-11 Short Form. The data collection process was carried out face-to-face in the hospital setting. Data obtained from the sample were tested via the IBM SPSS 25.0 program using Pearson Correlation Analysis, Independent Samples t-Test, One-Way Analysis of Variance (ANOVA), Mann-Whitney U test, and mediation analyses. Correlation analyses showed positive and significant relationships between depression, alexithymia, cognitive fusion, experiential avoidance, and impulsivity variables. Furthermore, it was determined that the alexithymia, cognitive fusion, and impulsivity levels of patients with a history of physical self-harm and suicide attempts were significantly higher. Mediation analysis was performed using the PROCESS Macro extension (Model 6) to examine the mediating role of cognitive fusion and experiential avoidance in the relationship between alexithymia and impulsivity. As a result of the analysis, it was determined that alexithymia significantly predicted impulsivity and cognitive fusion mediated this relationship, but experiential avoidance did not play a mediating role. It was observed that procrastination, which was included in the model instead of experiential avoidance, played a mediating role, and the serial multiple mediating role of cognitive fusion and procrastination was significant in the said relationship. The findings obtained in the study were discussed within the framework of the relevant literature, and suggestions were included.
Benzer Tezler
- Esrar kullanım bozukluğu tanısı alan hastalarda psikiyatrik değerlendirme ve nörokognitif fonksiyonların incelenmesi
Analysis of psychiatric evaluation and neurocognitive functions in patients with cannabis use disorder diagnosis
MUSTAFA ÖZLÜ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Psikiyatriİnönü ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE BİRGÜL CUMURCU
- Metamfetamin kullanım bozukluğu olan hastalarda anhedoni ve aşerme arasındaki ilişkiye etki eden faktörlerin incelenmesi
Investigation of factors affecting the relationship between anhedonia and craving in patients with methamphetamine use disorder
GİZEM ÖZTÜRKCİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RUKİYE AY DİKER
- Psikosomatik deri hastalığı (psöriazis, alopesi areata, kronik spontan/idiopatik ürtiker) tanısı alan erişkinlerde bağlanma stillerinin, öfke ve öfke ifade tarzı ve aleksitimi ile ilişkisinin incelenmesi, sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması
Examination of the relationship of attachment styles with anger and anger expression and alexithymia in adults diagnosed with psychosomatic skin disease (psoriazis, alopesia areata, chronic spontaneous/idiopatic urticaria)
İREM İLHAN YÜKRÜK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERVET EBRİNÇ
- Fibromiyalji hastalarında psikopatolojinin yaşam kalitesi ve yeti yitimi üzerine etkisi
The impact of the psychopathology on health-related quality of life and disability in patients with fibromyalgia
ESRA AKAY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖMER ŞENORMANCI
- Psoriasiste stres, depresyon, öfke & aleksitimi
Stress, depression, anxiety and alexithymia in psoriasis
BÜŞRA UĞURCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Psikolojiİstanbul Bilim ÜniversitesiUygulamalı Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA BETÜL AYDIN