Mimarlık eğitiminde yere özgü tasarım farkındalığının ölçülmesi: Eleştirel bölgeselcilik çerçevesinde ölçek geliştirme ve stüdyo uygulaması
Measuring place-specific design awareness in architectural education: Scale development and studio implementation within the framework of critical regionalism
- Tez No: 1002376
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜZİN DEMİRKAN TÜREL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kto Karatay Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Modernleşme ve küresel üretim pratikleri, mimari üretimde yer kimliğini zayıflatırken, mimarlık eğitiminde“yere özgü tasarım”ın nasıl öğretileceği ve değerlendirileceği sorusunu daha görünür kılmıştır. Bu doktora tezi, eleştirel bölgeselcilik çerçevesinde yere özgü tasarım farkındalığını ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmeyi ve bu aracı stüdyo ortamında performans temelli analitik bir rubrik olarak uygulamayı amaçlamaktadır.İlk aşamada, alanda deneyimli uzmanlardan (n=230) toplanan verilerle 21 maddelik taslak ölçek Açımlayı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile sınanmış, ölçek dört boyutlu bir yapıya kavuşturulmuş ve madde ağırlıkları hesaplanarak kanıt temelli puanlamaya olanak veren bir rubriğe dönüştürülmüştür. İkinci aşamada rubrik, diploma stüdyosunda geliştirilen 31 öğrenci projesine uygulanmış; altı haftalık yoğun içerikli eğitim alan deney grubu ile standart stüdyo sürecini izleyen kontrol grubu rubrik puanları ve jüri notları üzerinden t testleri ve korelasyon analizleriyle karşılaştırılmıştır. Bulgular, müdahale grubunun toplam ve alt boyut puanlarında anlamlı biçimde daha yüksek performans gösterdiğini ve rubrik puanlarının jüri değerlendirmeleriyle pozitif ilişki verdiğini göstermektedir. Uygulama ayrıca öğrencilerin bağlamla ilişkiyi çoğunlukla insan ölçeği ve mekânsal deneyim üzerinden daha tutarlı kurabildiklerini; aktif enerji stratejileri, yenilenebilir malzeme ve yerel yapım kültürü gibi bileşenlerde izlenebilir kanıt üretiminde zorlandıklarını ortaya koymuştur. Çalışma, mimarlık eğitiminde yere özgü tasarımın ölçülmesine yönelik ölçek ve rubrik temelli bütüncül bir değerlendirme çerçevesi sunarak yöntemsel boşluğa katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Modernization and global production practices have weakened place identity in architectural production, making more visible the question of how“place-specific design”should be taught and assessed in architectural education. This doctoral dissertation aims to develop a valid and reliable measurement instrument to assess awareness of place-specific design within the framework of critical regionalism, and to apply this instrument in the studio environment as a performance-based analytical rubric.In the first phase, a 21-item draft scale was tested through Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) using data collected from experts with field experience (n = 230). The scale was refined into a four-dimensional structure, and item weights were calculated to transform it into a rubric that enables evidence-based scoring. In the second phase, the rubric was applied to 31 student projects developed in a diploma studio. An experimental group that received six weeks of intensive, content-rich instruction was compared with a control group that followed the standard studio process, using t-tests and correlation analyses based on rubric scores and jury grades. The findings show that the intervention group achieved significantly higher performance in the total score and sub-dimension scores, and that rubric scores were positively related to jury evaluations.The implementation also revealed that students were generally able to establish a more consistent relationship with context primarily through human scale and spatial experience, whereas they struggled to produce traceable evidence for components such as active energy strategies, renewable materials, and local building culture. By presenting a holistic, scale- and rubric-based assessment framework for measuring place-specific design in architectural education, the study contributes to filling a methodological gap.
Benzer Tezler
- Mimarlık paradigmasında fenomenolojinin 21. yüzyıl perspektifleri: Tasarım kuramı ve eğitiminde eleştirel bir yöntem önerisi
21st century perspectives of phenomenology in the paradigm of architecture: A critical method in design theory and education
SEZEN BAŞAK ÖZÜNUR ŞAHİN
- Mimari restorasyon projelerinin yönetimi
Management of architectural restoration projects
SEZER SAVAŞ
Doktora
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMRAH ACAR
DR. DAMLA ACAR
- Yere özgü tasarım kararlarının yapıların enerji performansına etkisi: Geleneksel konutlar ve yöresel konut projelerine yönelik eleştirel bir inceleme
The effect of site specific design decisions on energy performance of buildings: A critical review on traditional housing and regional housing projects
RAHMAN SERTYAMAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
MimarlıkKarabük ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERVE TUNA KAYILI
- Kırsal mirasın korunmasının kırılganlığı üzerine: Dikili-Yahşibey Köyü örneği
On the fragility of rural heritage conservation: The case of Dikili-Yahşibey Village
TUĞÇE ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SAKİNE YILDIZ SALMAN
- Geleneğin güncel mimariye etkileri: Balkan evleri
The effects of the vernacular on contemporary architecture: Houses from Balkan region
ENİS BABACIC
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HİKMET SELİM ÖKEM