İkinci Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e modernleşme sürecinde karikatürlerde kadın imgesi (1908 – 1934)
The image of woman i̇n cari̇catures wi̇thi̇n the process of moderni̇zati̇on from the Second Consti̇tuti̇onal Era to the Republi̇c (1908 – 1934)
- Tez No: 1002441
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AYNUR SOYDAN ERDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk İnkılap Tarihi, Tarih, History of Turkish Revolution, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı İmparatorluğu'ndan Türkiye Cumhuriyeti'ne uzanan modernleşme serüveninde basın, sadece bilgi aktarım aracı değil, aynı zamanda yeni bir toplumsal tahayyülün ve siyasal kimliğin inşa sahası olmuştur. Bu süreçte mizah basını; karmaşık siyasal gündemi sadeleştirme gücü ve toplumsal eleştiriye sunduğu alanla, modernleşme projelerinin en dinamik unsurlarından biri olarak öne çıkmıştır. Ancak bu“gülmece”alanı, bir yandan modernleşmenin ideolojik taşıyıcılığını üstlenirken diğer yandan eril bakış açısını ve ataerkil normları karikatürler aracılığıyla yeniden üretmiştir. Bu çalışma, İkinci Meşrutiyet'in ilanından Cumhuriyet'in ilk on yılına kadar olan süreçte, kadının mizah basınındaki temsil biçimlerini ve bu temsilin toplumsal cinsiyet rejimiyle olan ilişkisini incelemektedir. İkinci Meşrutiyet'le birlikte kamusal görünürlüğü artan kadın figürü; mizah sayfalarında özgürlüğün ve yeniliğin alegorik taşıyıcısı olarak sunulmuş, fakat aynı zamanda geleneksel düzeni tehdit eden bir unsur olarak ataerkil kaygıların odağı haline gelmiştir. Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele yıllarında“fedakâr anne”imgesiyle kutsanan kadın, Erken Cumhuriyet Döneminde ise modern ulusun vitrini ve“yeni yurttaş”figürü olarak idealize edilmiştir. Bu temsillere karşın kadın, eleştiri ve hiciv aracılığıyla denetlenen bir toplumsal norm alanı içinde yer almış, karikatürlerde kadın imgesinin hem süreklilik hem kırılma momentleriyle ilerlediği anlaşılmıştır. Tez kapsamında, dönemin mizah dergilerinden seçilen karikatürler üzerinden bir görsel okuma yapılmış, kadın imgesinin özgürlük ve medeniyet alegorileri, tesettür ve kamusal görünürlük tartışmaları, moda ve tüketim kültürü, kadın emeği, aile düzeni, ahlak rejimi ve yurttaşlık ideali gibi temalar etrafında nasıl kurgulandığı incelenmiştir. Mizahın toplumsal dönüşümü yansıtan aynası altında, modern kadın kimliğinin inşası ile eril tahakkümün sürekliliği arasındaki gerilimli ilişki ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
In the modernization trajectory extending from the Ottoman Empire to the Republic of Türkiye, the press functioned not only as a medium of information but also as a crucial site for the construction of a new social imagination and political identity. Within this process, the satirical press emerged as one of the most dynamic components of modernization projects, owing to its ability to simplify complex political agendas and to provide a space for social critique. However, this realm of satire, while serving as an ideological vehicle of modernization, simultaneously reproduced the male gaze and patriarchal norms through caricatures. This study examines the modes of representation of women in the satirical press from the proclamation of the Second Constitutional Period to the first decade of the Republic, and analyzes the relationship between these representations and the prevailing gender regime. With the Second Constitutional Period, the female figure—whose public visibility increased—was presented in satirical publications as an allegorical bearer of freedom and innovation; yet at the same time, she became the focal point of patriarchal anxieties as a figure perceived to threaten the traditional order. During the years of the First World War and the National Struggle, women were sanctified through the image of the“self-sacrificing mother,”while in the Early Republican period they were idealized as the showcase of the modern nation and as the figure of the“new citizen.”Despite these representations, women were situated within a field of social norms regulated through critique and satire, revealing that the female image in caricatures progressed through moments of both continuity and rupture. Within the scope of the thesis, a visual analysis is conducted through selected caricatures from satirical magazines of the period, examining how the female image was constructed around themes such as allegories of freedom and civilization, debates on veiling and public visibility, fashion and consumer culture, women's labor, family order, moral regimes, and the ideal of citizenship. Through satire's function as a mirror reflecting social transformation, the study reveals the tense relationship between the construction of modern female identity and the persistence of male domination.
Benzer Tezler
- İkinci Meşrûtiyet ile Harf İnkılâbı dönemleri arasında Türkiye'de ilerlemeci eğitim felsefesinin oluşum süreci (1908–1928)
The formation of progressive philosophy of education in Türkiye between the Second Constitutional period and the Turkish Alphabet Reform (1908–1928)
ŞÜRA TEKİN
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEYFİ KENAN
- Atatürk Dönemi kadın eğitimi
Başlık çevirisi yok
SUNA ÖZTOPRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Eğitim ve ÖğretimYıldız Teknik ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜLYA BAYKAL
- II. Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e Türkiye'de hapishane görevlileri
Prison officers in Turkey from the Constitutional Monarchy II to the Republic
İSMAİL ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihMarmara ÜniversitesiTürk Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN BEYOĞLU
- Hilafetin kaldırılması sürecinde teorik tartışmalar ve adliye vekili Seyyid Bey'in katkısı
Başlık çevirisi yok
SAMİ ERDEM
- İkinci Meşrutiyet Dönemi“Malumat-ı Medeniye”ders kitaplarında vatandaşlık kavramı (1908-1922)
The concept of citizenship in the course book“Malumat-i Medeni̇ye”in Second Consti̇tuti̇onal area (1908-1922)
NURİ CİVELEK