Mimari tasarım süreçlerinde yapay zekanın etkisi üzerine bir bibliyometrik analiz
A bibliometric analysis of the impact of artificial intelligence on architectural design processes
- Tez No: 1002776
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜLSER ÇELEBİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankaya Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yapım Teknolojileri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
1950'li yıllarda hayatımıza giren ve hızlı bir ivme ile gelişim gösteren yapay zeka çok sayıda disiplini temelden etkilemiştir. Bu süreçte mimarlık disiplinin, yapay zeka entegrasyonu ile değişime uğraması kaçınılmaz olmuştur. Günümüzde oldukça popüler olan yapay zekanın, mimari tasarım süreçlerine olan etkilerini ve süreç içindeki değişimlerin saptanması üzerine yazılan bu tezde; mimari tasarım süreçleri araştırma yöntemi olarak bibliyometrik analiz yöntemi tercih edilmiştir. Mimari tasarım süreçleri ise kurumlar ve tasarımcıların bakış açıları dikkate alınarak belirlenmiş ve çalışma kapsamında mimari tasarım süreçleri; tasarım, proje, inşaat ve inşaat sonrası kullanım olarak dört aşamaya indirgenmiştir. Tez kapsamında yapay zeka alt alanlarının, tasarım başlığı altında, konsept tasarım aşamasındaki yerinin belirlenmesi için bibliyometrik analiz yöntemi ile literatürün genel yapısı ve gelişimi analiz edilmiştir. Böylece mimari tasarım süreci ve yapay zeka etkileşiminin kavramsal çerçevesi belirlenerek, literatürdeki eksiklerin tespit edilmesi ve gelecekte yapılacak çalışmalar için yol gösterici bir kaynak olması hedeflenmektedir. Pratik olarak konsept tasarım aşamasında kullanılabilecek yapay zeka programları ile bir çalışma yapılmış, kullanım potansiyelleri değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda bibliyometrik analiz ile mimari tasarım sürecinin yirmi yılda büyük bir değişim gösterdiği gözlemlenmiştir. Konsept tasarım aşamasında yapay zeka alt alanlarından; makine öğrenmesi, derin öğrenme, doğal dil işleme, bulanık mantık incelenmiştir. Konsept tasarımı, derin öğrenme, üretken tasarım, mimari tasarım anahtar kelimeleri ile öne çıkan araştırmada; yapay sinir ağları, bilgisayar ile görü, uzman sistemler alt alanlarını da kapsayan bir çalışmanın yapılması önerilmektedir. Yapılacak çalışmalarda, araştırma bulgularına göre yapay zeka ve tasarım odaklı bibliyometrik analizlerde yeni bulguların devreye gireceği ön görülmektedir. İncelenen programların, tasarımcıya yardımcı araçlar olarak kullanılabileceği ve geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
Artificial intelligence, which entered our lives in the 1950s and has developed rapidly, has fundamentally affected numerous disciplines. In this process, it has been inevitable for the discipline of architecture to undergo change through the integration of artificial intelligence. This thesis, which examines the effects of artificial intelligence, which is quite popular today, on architectural design processes and identifies the changes within the process, uses bibliometric analysis as the research method for architectural design processes. Architectural design processes were determined by considering the perspectives of institutions and designers, and within the scope of the study, architectural design processes were reduced to four stages: design, project, construction, and post-construction use. Within the scope of the thesis, the bibliometric analysis method was used to analyze the general structure and development of the literature to determine the place of artificial intelligence subfields under the heading of design in the concept design phase. Thus, the conceptual framework of the architectural design process and artificial intelligence interaction was determined, aiming to identify gaps in the literature and serve as a guiding resource for future studies. A study was conducted on artificial intelligence programs that can be used in practice during the conceptual design phase, and their potential uses were evaluated. The study revealed that the architectural design process has undergone significant change over the past twenty years, as observed through bibliometric analysis. In the concept design phase, artificial intelligence subfields such as machine learning, deep learning, natural language processing, and fuzzy logic were examined. The study, which highlights the keywords concept design, deep learning, generative design, and architectural design, recommends conducting a study that also covers the subfields of artificial neural networks, computer vision, and expert systems. Based on the research findings, it is anticipated that new findings will emerge in artificial intelligence and design-focused bibliometric analyses in future studies. It was concluded that the examined programs can be used as tools to assist designers and need to be further developed.
Benzer Tezler
- Yapay zeka destekli mimari tasarımın kuramsal çerçevesi üzerine inceleme ve konut tasarımı önerisi
A review on the theoretical framework of artificial intelligence aid architectural design and a proposal for housing design
MELİS DAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLEN ÇAĞDAŞ
- Bodily experience and spatial thinking in architectural design process
Mimari tasarım sürecinde bedensel deneyim ve uzamsal düşünme
SEMA ALAÇAM
Doktora
İngilizce
2014
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLEN ÇAĞDAŞ
- Mimari yapım teknolojileri – detay tasarımı etkileşiminin 3B baskı teknolojileri bağlamında uzman görüşü yöntemi ile belirlenmesi
Determination of architectural construction technologies - detail design interaction with the expert view method in the context of 3D printing technologies
SÜHAN ARTUĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET CEM ALTUN
- A discussion on architecture and artificial intelligence studies through the SEEK and citymatrix projects
SEEK ve citymatrix projeleri üzerinden mimarlık ve yapay zeka çalışmaları üzerine bir tartışma
TANER İZZET ACARER
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
MimarlıkYeditepe ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ECE CEYLAN BABA
- Sistemli mimari tasarım sürecinde üretken bir yapay yardımcı önerisi
Proposal for a productive artificial aid in the systematic architectural design process
BETÜL ŞEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜKSEL DEMİR